28 Σεπ 2006

"Κείμενο για την Ποίηση" - Δημοσιευμένο στο lexima.gr

Ποιητική Και Πόνος
«Δεν είναι μόνο τα παιδιά, αλλά και οι ποιητές που αναθρέφονται με σκαμπίλια»-Μαρσέλ Προύστ
Είναι φορές που, μετά από την ενασχόληση με την ποίηση και της άμετρης αγάπης που τρέφω γι' αυτήν, κάποια αιώνια ερωτήματα σχετικά μ' αυτήν έρχονται και ξανάρχονται στο μυαλό μου.
Τι είναι ποίηση; Πολλοί ποιητές έχουν προσπαθήσει να δώσουν το ακριβές νόημα της, Ο καθένας, όμως, την έχει αγγίξει από την μια της διάσταση. Κανένας δεν έχει καταφέρει να να την περιγράψει στην ολότητα της. Ίσως τούτο θα ‘ταν αδύνατον. Τούτο τα θαύμα, τούτο το μυστήριο που λέγεται ποίηση είναι τόσο άπιαστο και τόσο πολυεπίπεδο που δεν μπορεί κανείς να τ' αγγίξει.. Ποιος μπορεί ν' αγγίξει το άπειρο;
Η ποίηση προέρχεται απ' το υλικό των ονείρων. Όπως, δηλαδή, και οι άνθρωποι κατά τον Σαίξπηρ. Η ποίηση ξεκινά από' το άπειρο και καταλήγει στο άπειρο. Μόνο ετούτη η μορφή τέχνης μπορεί να φυλακίσει τις τεράστιες εικόνες, τα συναισθήματα, τα βιώματα, τις αισθήσεις, τα αισθήματα τούτου του κόσμου και να τις μετουσιώσει σε λέξεις, μυρωδιές, αισθητικές απολαύσεις, εκλεπτυσμένες απολαβές στίχων?
« Η ποίηση δεν είναι επάγγελμα είναι μοίρα» είχε πει κάπου ο Νταντόν, κι είναι πράγματι μοίρα του καθενός, φωνή που καλεί τον ποιητή και του δίνει το χάρισμα της δημιουργίας για να γράψει όσα δεν γράφουν οι πολλοί, για να δουν όσα δεν βλέπουν οι άλλοι.
Φαντάζομαι τον ποιητή κλεισμένο, στα βαθύτερα της σκέψης του δωμάτια, ν' ακούει την περιλάλητη φωνή - σαν άλλος Όμηρος - που να λέει: «κάνε το χρέος σου, τίποτα μην φοβάσαι. Είσ' εσύ που πρέπει να γράψεις γι' αυτά που τον κόσμο συνθλίβουν, εισ' εσύ που πρέπει ν' αναδείξεις την ομορφιά μες από την ασχήμια.» Ίσως ο κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος να ‘χει ακούσει κι άλλες, κι άλλες άπειρες φωνές?
Όμως δεν αρκούν οι φωνές. Κανείς δεν γίνεται ποιητής μόνο μ' αυτές. Τούτες είναι μόνο το κίνητρο. Για να γίνει κάποιος ποιητής χρειάζεται να σμιλέψει τον εαυτό του διαβάζοντας, αναζητώντας, γράφοντας και σβήνοντας. Πρέπει να περάσει κανείς ώρες ατέλειωτες παιδεύοντας ένα ποίημα, δουλεύοντας το και μέχρι να φτάσει στο τελικό στάδιο της καθαρογραφής, πρέπει να περάσουν πολλά στάδια επεξεργασίας.
Μπορεί κάποιος, ν' ακούει μέσα του έναν ρυθμό και να τον καταγράφει. Όμως αυτός ο ρυθμός είναι μόνο η σπίθα. Πρέπει ν' αποκρυσταλλωθεί τούτος ο ρυθμός και να γίνει ποίημα.
Πολλοί μπορούν να γράφουν ποιήματα. Η στιχάκια μάλλον. Η ανάγκη για έκφραση ανήκει σε πολλούς και δεν είναι κάτι που πρέπει να το κατακρίνουμε. Όμως μέχρι εκεί. Γιατί ένα ποίημα, για να γίνει πραγματικό ποίημα, όπως προανέφερα, θα πρέπει να περάσει από αιματηρή επεξεργασία. Πρόθεση μου δεν είναι εδώ να υποδείξω τον τρόπο. Ο καθένας έχει τον δικό του?
Μια μεγάλη πεζογράφος, η Βιρτζίνια Γούλφ, εξέθεσε με τον καλύτερο τρόπο το ζήτημα της ποίησης, σ' ένα αριστουργηματικό επιστολικό της δοκίμιο. Εκεί πιάνει εν γένει το νόημα της ποίησης. Ας δούμε τι λέει:«[?] Ως εκ τούτου, λένε, δεν μπορεί να υπάρξει σχέση μεταξύ του ποιητή και της σημερινής εποχής. Ανοησίες. Αυτά τα συμβάντα είναι επιπόλαια. Δεν κατεβαίνουν σε τέτοιο βαθμό ώστε να καταστρέψουν το πιο βαθύ και πρωτόγονο των ενστίκτων, το ένστικτο του ρυθμού. Το μόνο που χρειάζεσαι τώρα είναι να σταθείς στο παράθυρο και ν' αφήσεις την αίσθηση του ρυθμού ν' ανοίγει και να κλείνει ν' ανοίγει και να κλείνει, ν' ανοίγει και να κλείνει, τολμηρά, ελεύθερα, ωσότου το ένα πράγμα λιώσει μέσα στο άλλο, ωσότου τα ταξί να χορέψουν με τους νάρκισσους, ωσότου όλα τα κομμάτια σχηματίσουν ένα όλον [...]» (1)
Ίσως να ‘χα στο μυαλό μου τα λόγια αυτά της Γούλφ όταν έγραφα αυτό το δοκίμιο. Γιατί, πράγματι, καταφέρνουν ν\' αποδώσουν, σε γενικές γραμμές, τούτης της «ταπεινής τέχνης» που θα έλεγε κι ο αυτοκτονήσαντας της Πρέβεζας, Τουτ' η τέχνη η δύσκολη, έχει μια ιδιομορφία, δεν μπορεί να μπει σε καλούπια. Δεν μπορεί, δηλαδή, να πει κάποιος πως η ποίηση έχει τους τάδε κανόνες η την δείνα φιλοσοφία. Ούτε, βέβαια, σπουδάζεται. Στα πανεπιστήμια διδάσκουν την ποίηση την ήδη υπάρχουσα σε κάποιες σχολές που διδάσκουν δημιουργική γραφή, που σίγουρα το μεγαλύτερο κομμάτι της διδακτικής της θα το κατέχει η πεζογραφία.
Για να γράψει, πάντως κάποιος ποίηση, αλλά και λογοτεχνία γενικότερα πρέπει να πονέσει. κι αυτό το έχει εκφράσει καλύτερα ο αείμνηστος Μίλτος Σαχτούρης. Πράγματι ο πόνος φέρνει την μεγάλη δημιουργία. κι εδώ δεν μιλάμε για κάποιον ηθελημένο πόνο, κάποια πόζα, κάποια επιτήδευση. Μιλάμε για πραγματικό πόνο. Γιατί είναι γεγονός πως οι περισσότεροι ποιητές -μην πω όλοι- προσπαθώντας να ζήσουν συμβατικά σε μια αντισυμβατική κοινωνία, ευαίσθητοι και γεμάτοι παρατηρητικότητα, συνθλίβονται πολλές φορές απ' τις δαγκάνες της. Έτσι, δεν μένει τίποτε άλλο από την μετουσίωση των γύρω σε ποίηση, «κάνοντας τον πόνο τους άρπα»
Ας δούμε, όμως, τι λέει άλλος ένας μεγάλος, ο Εντγκαρ Άλλαν Ποε στο δοκίμιο του- που αποτελεί σημείο αναφοράς στην διδασκαλία της ποίησης - « η φιλοσοφία της συνθέσεως»:[?] Θεωρώντας, λοιπόν την Ομορφιά σαν έδαφος μου, η κατοπινή μου σκέψη ήταν ο τόνος της πιο υψηλής εκδήλωσης της - και όλη η πείρα έδειξε πως ο τόνος αυτός είναι ο τόνος της λύπης. Η οποιουδήποτε είδους Ομορφιά, στην υπέρτατη της ανάπτυξη, ερεθίζει την ευαίσθητη ψυχή ως τα δάκρυα. Έτσι, η μελαγχολία είναι ο πιο ποιητικός απ\' τους ποιητικούς τόνους[?] (2)
Ο Ποε είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα ποιητή που πόνεσε κι έγραψε εκείνα τα εξαίσια -ποιητικά και όχι μόνο- «σκοτεινά» αριστουργήματα. και το μεγαλύτερο ποίημα στη ιστορία της λογοτεχνίας, «το κοράκι», φαίνεται ξεκάθαρα πως είναι γραμμένο με πολύ πόνο. Κι είναι μεγάλο το τίμημα για έναν ποιητή όμως υπομένει γιατί λαμβάνει το δώρο της δημιουργίας, το μεγαλύτερο που έχει δοθεί σε άνθρωπο. Έτσι κι αλλιώς στην ζωή τίποτα δεν είναι χωρίς τίμημα.
Βιβλιογραφία
1. Βιρτζίνια Γούλφ «Γράμμα σ' έναν νέο ποιητή», Μετάφραση, επίμετρο Άρης Μπερλής. Εκδόσεις Άγρα
2. Η φιλοσοφία της συνθέσεως, μετάφραση: Ζήσιμος Λορεντζάτος, «Έντγκαρ Πόε». Εστία, 1936, σελ. 25-46
Βαγγέλης Κυριακός