26 Δεκ 2006

"Exterminator!" - William S. Burroughs (1973)




τα πατίνια μου στον τοίχο
γυαλάδα κομμένων ποδιών φέγγει το βυσσινί ορίζοντά του
έχει χαριτωμένο πρόσωπο παλιόπαιδου
ενοικιάζονται δωμάτια βρώμικα δάχτυλα
σφύριξε στη σκιά
"Περίμενέ με στην παρακαμπτήριο"
ποτάμι... χιόνι... κάποιος θαμπός ξεθώριασε σ' έναν καθρέφτη
λεπτούργημα αληγών ανέμων
κρύο κάτασπρο σαν δαντέλα που κυκλώνει τις πιπεριές
η ταινία τελείωσε
έσβησε η μνήμη όταν οι φωτογραφίες τους ανεμοδαρμένοι
κάβοι με μολυσμένο νερό κάτω απ' τα δέντρα στην ομίχλη
σκιά αγοριών τα ξημερώματα στα χωράφια με τις πηγουνιές
σαλεμένα μυαλά στο παγωμένο δωμάτιο γαρύφαλα
τρεις αμπούλες μορφίνης το τεκνάκι σούρουπο χασκογελάει
ανάμεσα στα σκέλια του κιτρινισμένα δάχτυλα γαλάζια
αστέρια καυλωμένα αγόρια του ύπνου πάγωσαν όνειρα
γιατί είμαι έφηβος δώσε κι από δω σάρκα και κόκαλα
το κράτησα πολύ καιρό μάλιστα κύριε oui oui
μαλακίες τελευταίος χάρτης... λίμνη... λίμνη... κανό... ξέπασε καταιγίδα
ντάλα καλοκαίρι πνευστά μιμούνται τροπικά γιουχαΐσματα
απ' τον Παναμά νύχτα καταπίνει νεκρά δάχτυλα
εσύ εσύ ο ίδιος παντού ολόγυρα κι ίσως αγορίστικο δέρμα
ανοίγει και φαίνεται κάτι άλλο στο Λονγκ Άιλαντ
τα σκυλιά είναι ήσυχα.

(Σαλεμένα Μυαλά)
*Ουίλιαμ Μπάροουζ : ο θαυμαστός κόσμος της ακραίας αμερικανικής λογοτεχνίας του β' μισού του 20ου αιώνα. Ο εκ των θεμελιωτών της φημισμένης μπήτνικ λογοτεχνίας, που επηρρέασε τόσους και τόσους συγγραφείς αυτά τα πενήντα και χρόνια. Στην παρούσα φάση διαβάζουμε το "Exterminator!" ή ελληνιστί "Απολυμαντής!", μια συλλογή τριάντα διηγημάτων που έγραψε ο Μπάροουζ κατά την τρίτη δεκαετία της συγγραφικής του και συγκεκριμένα το 1973. Πρώτα οι Εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος το 1982 και στη συνέχεια οι Εκδόσεις Απόπειρα το 1987 το έφεραν και στην Ελλάδα. Σε μετάφραση του Νίκου Μπαλή.
Βιογραφία Ουίλιαμ Μπάροουζ(2/1914 - 8/1997)
(από www.altfactor.gr, αφιέρωμα στα μέσα του '80)
Ο Burroughs γεννήθηκε στο Σαιν Λιούις το 1914 και αποφοίτησε από το Χάρβαντ το 1936, διπλωματούχος της Αγγλικής λογοτεχνίας. Αρχίζει να γράφει από νωρίς, τα γραπτά του όμως δεν βγαίνουν στη δημοσιότητα. Σε ηλικία τριάντα ετών κολλάει στη «Μεγάλη Αρρώστια» επί δεκαπέντε χρόνια. Τελικά βρίσκεται στην Ταγγέρη σ' ένα πανάθλιο δωμάτιο. «Είχα ένα χρόνο να πλυθώ ή να αλλάξω ρούχα ή να τα βγάλω, το μόνο που έκανα ήταν να χώνω τη βελόνα στο γκρίζο, ινώδες δέρμα που χαρακτηρίζει το τελευταίο στάδιο του εθισμού. Ποτέ δεν καθάριζα το δωμάτιο. Τα κουτιά από τις αμπούλες και τα σκουπίδια ήταν μαζεμένα σε σωρούς στο δωμάτιο. Το φως και το νερό ήταν κομμένα γιατί δεν τα είχα πληρώσει. Δεν έκανα απολύτως τίποτα. Κοίταζα την άκρη του ποδιού μου επί οκτώ ώρες. Μόνο όταν τέλειωνε η επίδραση της πρέζας άρχιζα να κινούμαι. Αν ερχόταν κανείς - πράγμα σπάνιο καθόμουν εκεί χωρίς να με ενδιαφέρει που είχε μπει στο οπτικό μου πεδίο - ένας γκρίζος χώρος που ξεθώριαζε όλο και περισσότερο - ούτε αν θα έμενε ή θα έφευγε. Αν πέθαινε εκείνη τη στιγμή, θα συνέχιζα να κοιτάζω το πόδι μου, και μετά θα έψαχνα τις τσέπες του...» Κάποια στιγμή ανακαλύπτει πως τα λεφτά του τελειώνουν. Φεύγει και' ευθείαν για το Λονδίνο, όπου θεραπεύεται από τον εθισμό με απομορφίνη. Η απομορφίνη είναι ένα παράγωγο της μορφίνης από την επεξεργασία της με θειικό οξύ, που δεν είναι καθόλου εθιστικό. Ως τώρα το χρησιμοποιούσαν σαν εμετικό. Δρα στον οπίσθιο λοβό του εγκεφάλου, ρυθμίζει το μεταβολισμό και επαναφέρει την κυκλοφορία του αίματος στο φυσιολογικό επίπεδο καταστρέφοντας το ενζυματικό σύστημα του εθισμού σε τέσσερις - πέντε μέρες. Αμέσως μετά η θεραπεία διακόπτεται και επαναλαμβάνεται μόνο σε περίπτωση υποτροπής.
Στο μεταξύ, το 1953 κυκλοφορεί το Junky, με τη μεσολάβηση του Άλανν Γκίνσμπεργκ, με το ψευδώνυμο Ουίλιαμ Λη. Αυτό και το Queer (που εκδόθηκε πολύ αργότερα) αναφέρονται με σχετικά συμβατικό στυλ στα δυο θέματα που κυριαρχούν σ' όλο το έργο του Burroughs τον εθισμό και την ομοφυλοφιλία. Από εκείνη την εποχή τα κείμενά του που κυκλοφορούν δι' αλληλογραφίας ασκούν τεράστια επιρροή στους μπητ συγγραφείς της δεκαετίας του πενήντα, κυρίως στον Αλαν Γκίνσμπεργκ και τον Τζακ Κέρουακ και του εξασφαλίζουν μια αντεργκράουντ φήμη και αναγνώριση. «Ξυπνώντας από την Αρρώστια», βρέθηκε μ' ένα σωρό λεπτομερείς σημειώσεις, χωρίς να θυμάται ακριβώς πώς και πότε τις έγραψε. Είναι το άμορφο υλικό από το οποίο σχηματίζεται το Naked Lunch, το γνωστότερο βιβλίο του, που μεταλλάσσεται με τα χρόνια σ' ολόκληρο το έργο του. Πρωτοκυκλοφορεί στο Παρίσι το 1959 και στις ΗΠΑ το 1962. Το 1966 δικάζεται με το νόμο περί ασέμνων και αθωώνεται. Στην υπεράσπιση, μεταξύ άλλων και ο Γκίνσμπεργκ και ο Νόρμαν Μέηλερ.
Το Naked Lunch είναι μια εφιαλτική σάτιρα με πολλά στοιχεία επιστημονικής φαντασίας, τις δυστοπίες της «Freeland» και της «Interzοne», υπερβολικές βιολογικές υποθέσεις κλπ. Είναι όμως και πολύ περισσότερα απ' αυτό. Το σημαντικότερο είναι το στυλ του, που είναι κυριολεκτικά σύγχρονο και αναπόσπαστα δεμένο με το θέμα. Η διήγηση καταργείται με τη συνηθισμένη της γραμμική μορφή. Όλα τα στοιχεία του δράματος βρίσκονται συμπυκνωμένα σε κάθε παράγραφο και συγχρόνως απλωμένα σ' όλο το βιβλίο. Για να το πετύχει αυτό ο Burroughs χρησιμοποιεί την τεχνική των cut-ups, δηλαδή το κόψιμο, ανακάτεμα και συρραφή κομματιών ενός ή περισσοτέρων κειμένων ή μεμονωμένων φράσεων. Αυτή η τεχνική έχει μια ντανταϊστική βάση (Ο Τριστάν Τζαρά είπε: «Η ποίηση είναι για τον καθέναν». Και ο Αντρέ Μπρετόν τον είπε μπάτσο και τον έδιωξε από το κίνημα). Το αποτέλεσμα όμως είναι μια σειρά από κωδικοποιημένα μηνύματα που μεταδίδονται στο υποκείμενο τον αναγνώστη στην προκειμένη περίπτωση - άμεσα, χωρίς τη μεσολάβηση του συνειδητού, και επιδρούν πάνω του δυνατότερα, σχεδόν ψυχαναγκαστικά.
Το cut-υρ έχει πολλές φορές τη δύναμη να γεννά νέες ιδέες από την συνέργια των συνδυασμένων λέξεων. O Burroughs δεν σταματά σ' αυτό. Κάνει κάποιου είδους cut-υρ στις ιδέες, δανείζεται ιδέες από κάθε μορφή λαϊκής κουλτούρας - ταινίες, κόμικς, γουέστερν, επιστημονική φαντασία, γκάγκστερς, εφημερίδες - και από τις νεότερες επιστημονικές ανακαλύψεις και τις τεχνολογικές εφαρμογές, τις συνδυάζει με τον πιο απίθανο τρόπο και το αποτέλεσμα είναι μια εντελώς νέα και πρωτότυπη ιδέα, ή, για τους πιο συντηρητικούς, μια φοβερά δυνατή μεταφορά πάνω στα παιχνίδια ελέγχου - της εξουσίας, των μέσων μαζικής ενημέρωσης, των παρα-θρησκευτικών οργανώσεων κλπ. -, τον ολοκληρωτισμό, τον καπιταλισμό των πολυεθνικών, την ιατρική ψυχιατρική τυραννία, τον πόλεμο, τον εθισμό, ή ό,τι άλλο.
Το Naked Lunch το ακολούθησαν τα The Soft Machine (1961), The Ticket That that Exploded (1962), Nova Express (1964), The Wild Boys (1971), Exterminator! (1973). Πολλοί χαρακτήρες, καταστάσεις και ιδέες μετακινούνται ελεύθερα από το ένα βιβλίο στο άλλο, σαν σε ένα Δαντικό ταξίδι στην κόλαση, συνουσιάζονται μεταξύ τους με μιαν υπεράνθρωπη σεξουαλικότητα, απαγχονίζονται εκσπερματώνοντας α λα Σαντ, η σάρκα τους καταβροχθίζεται από ζώα, έντομα ή καννιβάλους, μεταλλάσσεται από αποτροπιαστικές ασθένειες, η πρέζα και οι άλλες εξωτικές και μη ουσίες συνδυάζονται με σοδομισμούς και νεκροφιλίες, ο συγχωνευμένος έρωτας - θάνατος, δημιουργούν «μια νέα μυθολογία για την διαστημική εποχή».
Αυτή η μυθολογία, και περισσότερο αυτό το στυλ που την εκφράζει και την αντιπροσωπεύει δεν ήταν δυνατόν να περάσουν απαρατήρητα από τους υπόλοιπους διαμορφωτές σύγχρονων μυθολογιών και λογοτεχνικών στυλ της εποχής μας, τους συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας. Πράγματι, ο Burroughs, μαζί με τον Ναμπόκωφ, τον Dali και άλλους σουρρεαλιστές ζωγράφους και λογοτέχνες ήταν από τις μεγαλύτερες επιρροές που δημιούργησαν το λεγόμενο «νέο κύμα» στην επιστημονική φαντασία, όπως πρωτοεμφανίστηκε στην Αγγλία τη δεκαετία του εξήντα, κυρίως από το περιοδικό New Worlds που διηύθυνε τότε ο Michael Moorcock. Ο Moorcock, ο Brian Αldiss, ο J.G.Ballard, ο Barrington Bayley, ο Langdon Jones από την Αγγλία και ο Norman Spinrad, ο Thomas Dish, ο John Sladek από την Αμερική κ.ά. ακολούθησαν, o καθένας με τον τρόπο του, αυτή τη νέα άποψη για τη μορφή στη λογοτεχνία.
Μ' έναν παρόμοιο τρόπο γύρω στο '76-'77 μέσα από το τέλμα της ροκ σκηνής αναδύθηκε ένα παρόμοιο «νέο κύμα» στο μουσικό χώρο, ανάλογα επηρεασμένο από τις καινοτομίες του Burroughs αλλά και τον ίδιο προσωπικά, καθώς από το 1966 που δάνεισε τον τίτλο του τρίτου του βιβλίου στο συγκρότημα Soft Machine ο Burroughs εμφανίζεται συχνότατα με ροκ συγκροτήματα, από τους Gong μέχρι πρόσφατα με την Laurie Anderson και Throbbing Gristle και πολλούς άλλους.
Φέρνοντας τα πάνω - κάτω στο πέρασμά του, ο Burroughs συνεχίζει την αλλόκοτη πορεία του, αφήνοντας πίσω του ένα σωρό γραπτά που έχει γράψει μόνος του, σε συνεργασία με άλλους ή που έχουν παραχθεί με τη μέθοδο του cut-υρ από τα γραπτά ή τα λόγια άλλων, μερικούς δίσκους με τραγούδια - απαγγελίες, απαγγελίες, ή πειραματικές εφαρμογές αλλόκοτων θεωριών. Τα βιβλία του, τα φυλλάδια που έχουν εκδώσει διάφοροι αντεργκράουντ εκδότες και τα άπειρα γράμματά του είναι τόσα πολλά που κάνουν ανέφικτη κάθε προσπάθεια για μια ολοκληρωμένη βιβλιογραφία του. Το μεγαλύτερο μέρος των βιβλίων του έχουν εκδοθεί στην Αμερική από τις εκδόσεις City Lights. Το πιο σημαντικό από τα τελευταία του βιβλία είναι το Cities of the Red Night (1981), από τα πιο γραμμικά τον μυθιστορήματα, ένα πυρετώδες όνειρο όπου το παράξενο είναι το φυσιολογικό, και οι εθισμένοι ήρωες ταξιδεύουν στα περιβάλλοντα του χώρου και του χρόνου με το στυλ του τσαντλερικού ντετέκτιβ ή μέσα από μαγικές επικλήσεις στους Σκοτεινούς Αγγέλους που έχουν βγει κατ' ευθείαν από το Νεκρονομικόν του παράφρονα Αραβα Αβδούλ αλ-Χαζρέδ. Τελευταία έχει στηθεί μια βιομηχανία γύρω από το όνομα του Burroughs. Εδώ και χρόνια συζητιέται το γύρισμα του Naked Lunch σε ταινία, η εκδοτική εταιρεία Picador κυκλοφόρησε το Α William Burroughs Reader με σχολιασμένα αποσπάσματα από το έργο του, ο τίτλος του βιβλίου του Blade Runner πουλήθηκε για την ταινία του Ridley Scott, ο ίδιος περιοδεύει και δίνει διαλέξεις διαφημίζοντας τα βιβλία του... Πριν λίγα χρόνια είχε ανοίξει ένα γραφείο ταξιδιών που πουλούσε εισιτήρια για τη Σελήνη και τον Αρη (προς 1.285 δολάρια)...
Παρ' όλα αυτά θα ήταν άδικο να συμπεράνουμε πως o Burroughs έχει πέσει στην παγίδα των εμπορικών κυκλωμάτων και κάνει τα πάντα για να αυξήσει το εισόδημά του. Είναι ένας άνθρωπος που έχει φτάσει τα 75, είχε μια ζωή πλούσια σε εμπειρίες, άλλες δυσάρεστες και άλλες ευχάριστες, άλλες ενδιαφέρουσες και άλλες εξωτικές, συνέβαλε όσο κανείς άλλος στη δημιουργία ενός λογοτεχνικού κινήματος, διατύπωσε πρωτότυπες θεωρίες που ίσως αποδειχθούν επαναστατικές, και συνεχίζει ακάθεκτος το δρόμο του, στα χνάρια του αποφθέγματος του Χασάν ιμπν Σαμπάχ, του ιδρυτή του Τάγματος των Δολοφόνων, που τόσο του αρέσει να επαναλαμβάνει: «Τίποτε δεν είναι αληθινό. Ολα είναι επιτρεπτά».
&
(από τις Εκδόσεις Πολύχρωμος Πλανήτης)
" Ν.Ι.Π.