20 Μαρ 2008

"Visuals Poets : Stanley Kubrick : 2001 : A Space Odyssey (1968)" - Ιωάννα Κουτζούκου

Σε κάποια φάση ο Kubrick είχε οραματιστεί να παρουσιάσει το “Dr. Strangelove” σαν ένα ντοκιμαντέρ που έχουν δημιουργήσει εξωγήινοι. Παρόλο που αργότερα απέρριψε αυτήν την ιδέα, ενδιαφερόταν ακόμα να ασχοληθεί με μία ταινία επιστημονικής φαντασίας και γι’ αυτό έψαξε τους καλύτερους συγγραφείς αυτού του είδους. Το Φεβρουάριο του 1964, του συνέστησαν τον Arthur Clarke και 2 μήνες μετά συναντήθηκαν στη Νέα Υόρκη, όπου ο Clarke βρισκόταν για να επιμεληθεί ένα βιβλίο. Ο Kubrick εντυπωσιάστηκε από το μυθιστόρημα του Clarke, “Childhood’s end”, το οποίο μιλούσε για μία ανώτερη φυλή εξωγήινων όντων που θα βοηθούσε την ανθρωπότητα να καταστρέψει τον παλιό της εαυτό και να ξαναγεννηθεί πιο αναπτυγμένη. Τα δικαιώματα για την ταινία είχαν ήδη αγοραστεί, αλλά η κεντρική ιδέα του βιβλίου αποτέλεσε τον πυρήνα της ταινίας που δημιούργησαν από κοινού οι Kubrick και Clarke. Ο Clarke θεώρησε ότι θα ήταν καλό να χρησιμοποιήσουν ως αφετηρία το διήγημά του, του 1948, “The Sentinel” - ένα “τετράεδρο” βρίσκεται στο φεγγάρι, το οποίο αποκαλύπτει στους εξωγήινους την ανθρώπινη παρουσία, όταν εισχωρούν σ’ αυτό. Από το Μάιο μέχρι τα Χριστούγεννα του 1964, ο Clarke έγραψε το μυθιστόρημα 2001: A Space Odyssey, όπως ονομάστηκε αργότερα, στο Chelsea Hotel (με πελάτες το William S. Burroughs κι άλλους beatnik συγγραφείς), όταν ο Kubrick εργαζόταν πάνω στο σενάριο. Δούλευαν ο ένας στις ιδέες του άλλου ώστε να δημιουργήσουν ένα συνεχές σύνολο.

Η ιστορία αναπόφευκτα κατέληξε σε ένα οπτικό πόνημα για την εξέλιξη του ανθρώπου. Οι αρχέγονοι πίθηκοι μαζεύονται για φαγητό και νερό και κοιμούνται μαζί. Αναγκάζονται να φύγουν από το νερόλακκο κι έτσι δεν μπορούν να επιβιώσουν εύκολα. Τότε ο μονόλιθος κάνει την εμφάνισή του. Ένας πίθηκος ανακαλύπτει πώς να χρησιμοποιεί τα κόκαλα σαν εργαλεία ή όπλα. Μαθαίνουν να κυνηγούν και να τρώνε τα ζώα που κάποτε έτρωγαν πλάι τους. Οι πίθηκοι ανακαταλαμβάνουν το νερόλακκο από τους αντιπάλους τους και χτυπάνε έναν από αυτούς μέχρι θανάτου.

Σε μία μελλοντική κοινωνία βλέπουμε τους ανθρώπους να τρώνε και να πίνουν σε διαστημόπλοια. Ο μονόλιθος εμφανίζεται στο Φεγγάρι. Μετά απ’ αυτό οι Αμερικάνοι κι οι Ρώσοι συμμαχούν για μια κοινή αποστολή στο Δία ώστε να ανακαλύψουν την πηγή του σήματος του μονόλιθου. Στο Discovery, ο Bowman κι ο Poole τρώνε, πίνουν, παίζουν σκάκι και ζωγραφίζουν. Ο εχθρός τους είναι ο “supercomputer”, γνωστός ως HAL, που κυβερνά το διαστημόπλοιο και που σκοτώνει τον Poole και τους Ρώσους αστροναύτες κι εξοστρακίζει τον Bowman από το “νερόλακκο”. Ο Bowman αποσυνδέει το HAL. Ο μονόλιθος εμφανίζεται στο διάστημα κι ο Bowman περνάει μια αστρική πύλη, βλέποντας τα θαύματα του σύμπαντος. Σε ένα οικείο σκηνικό, ένα δωμάτιο του 18ου αιώνα, γερνάει και μεταμορφώνεται σωματικά σε ένα Αστρικό Παιδί, τέλος γυρνάει στη Γη μεταφέροντας μαζί του κι αυτά που έχει αποκομίσει.

Πρωταγωνιστούν: Keir Dullea, Gary Lockwood, William Sylvester, Daniel Richter/ Σενάριο: Stanley Kubrick, Arthur Clarke/ Σκηνοθεσία: Stanley Kubrick/ Διάρκεια: 141’.

Κέρδισε το Όσκαρ για τα καλύτερα ειδικά εφέ κι ήταν υποψήφιο για άλλα τρία.
Γυρίστηκαν πολλές συνέχειες, όπως σκηνές από την οικογενειακή ζωή των αστροναυτών, παραλληλισμοί σ’ αυτές των πιθήκων, αλλά σιγά σιγά ο Kubrick τις έκοψε όλες. Μετά την πρώτη προβολή που έγινε για τα στελέχη της MGM, που χρηματοδοτούσε την ταινία, κόπηκε επίσης κι ένας δεκάλεπτος πρόλογος, που περιείχε συνεντεύξεις από ειδικούς του διαστήματος, της θεολογίας, της βιολογίας, της χημείας και της αστρονομίας. Τέλος, διαγράφηκε κι ο διάλογος που εξηγούσε γιατί ο νοήμων υπολογιστής HAL υπέστη νευρικό κλονισμό. Όσο περισσότερες περικοπές έκανε ο Kubrick, τόσο λιγότεροι διάλογοι έμεναν. Ο Kubrick είπε ότι: “Strangelove was a film were much of its impact hinged on the dialogue, the mode of expression, the euphemisms employed. As a result, it’s a picture that is largely destroyed in translation or dubbing. 2001, on the other hand, is basically a visual, nonverbal experience. It avoids intellectual verbalization and reaches the viewer’s subconscious in a way that is essentially poetic and philosophic. The film thus becomes a subjective experience which hits the viewer at an inner level of consciousness, just as music does, or painting” . Ακόμη κάνει την ταινία πιο ασαφή. “It has always seemed to me that really artistic, truthful ambiguity – if we can use such a paradoxical phrase – is the most perfect form of expression. Nobody likes to be told anything. Take Dostoyevsky. It’s awfully difficult to say what he felt about any of his characters. I would say ambiguity is the end product of avoiding superficial pat truths”.

Ένα από τα “pat truth” στα οποία μπορεί να αναφερόταν ο Kubrick ήταν το πρωτότυπο τέλος, σύμφωνα με το οποίο το Αστρικό Παιδί γυρνάει στη Γη και καταστρέφει το δακτύλιο της πυρηνικής βόμβας που περικυκλώνει τον πλανήτη. Παρόλο που δεν έγινε φανερό, στη διάσημη μετάβαση όταν οι πίθηκοι ρίχνουν το κόκαλο /όπλο στον αέρα ο Kubrick το κόβει σε μία πυρηνική βόμβα σε τροχιά. Μετά την προειδοποίηση για τον πυρηνικό Αρμαγεδόνα στο “Dr. Strangelove”, ο Kubrick δεν ήθελε να φανεί ότι επαναλαμβανόταν με το 2001: A Space Odyssey, έτσι το τέλος άλλαξε υιοθετώντας μια πιο διφορούμενη και πιο ικανοποιητική οπτική απέναντι στο Αστρικό Παιδί. Και στην αρχή αλλά και στο τέλος της ταινίας, ένα εξελικτικό βήμα πυροδοτείται από μία εξωτερική δύναμη. Ο άνθρωπος συνεχίζει να σκοτώνει για να προστατεύσει την περιοχή του, ώστε να μπορέσει να επιβιώσει. Η ερώτηση που γεννάται είναι αν η εξέλιξή του σε Αστρικό Παιδί θα αλλάξει κάτι στη φύση του ή θα παραμείνει η ίδια; Τελικά, η ταινία γεννά απείρως περισσότερα ερωτήματα από όσα λύνει.

Ο τρόπος με τον οποίο ο Kubrick συρρίκνωσε το “2001: A Space Odyssey” στα πιο σημαντικά στοιχεία του ήταν ενδεικτικός της αναδυόμενης μεθόδου του να βρίσκει ιστορίες. Με την πάροδο των χρόνων, ο Kubrick είχε αποδώσει τόσα πολλά βιβλία σε ταινίες που είχε συνειδητοποιήσει ότι αυτό που χρειαζόταν, όπως είπε αργότερα στον Brian Aldiss, ήταν “6 or 8 non-submersible units”. Μία ενότητα “μη καταδυόμενη”, είναι ένα μέρος- νόημα της ιστορίας που δεν μπορεί να συρρικνωθεί. Όταν αυτά τα νοήματα της ιστορίας ενώνονται μαζί διαμορφώνουν μια αφήγηση που θα περιέχει μια ισορροπημένη μείξη από όλα τα θέματα, τις εικόνες και τους χαρακτήρες. Κάτι που μπορεί να φανεί και στο “Dr. Strangelove”, το οποίο έχει λιγότερες από 20 σκηνές.

Παρόλο που το ίδιο το θέμα του “2001: A Space Odyssey” αφήνει χώρο για διάφορες ερμηνείες, η εμμονή του Kubrick στην ακρίβεια και τη λεπτομέρεια, σε συνδυασμό με το κινηματογραφικό του όραμα, σήμαινε ότι έψαξε κάθε εκδοχή του ευλογοφανούς μέλλοντος ώστε να φαίνεται αληθινό. Η παραγωγή, που μεταφέρθηκε από τη Νέα Υόρκη στα studios της MGM στο Borehamwood στο βόρειο Λονδίνο, τον Ιούνιο του 1965, έπρεπε να παρακολουθεί τις τελευταίες εξελίξεις για τον διαστημικό αγώνα – ο Ρώσος Andrei Leonov ήταν ο πρώτος άνθρωπος που περπάτησε στο διάστημα στις 18 Μαρτίου του 1965, το Ranger R φωτογράφησε για πρώτη φορά χιλιάδες λεπτομερείς φωτογραφίες το Φεγγάρι κι ο Αμερικανός Ed White “πάτσισε” με το Leonov και τη βόλτα του στο διάστημα στις 3 Ιουνίου. Η ομάδα παραγωγής συνεργάστηκε με τη NASA και τις εταιρίες που κατασκεύαζαν διαστημικά σκάφη, για τις προσγειώσεις στο Φεγγάρι, και τους επισκέφτηκαν για να μάθουν πώς είναι, αλλά και πώς δουλεύουν τα διαστημόπλοια.

Παρόλα αυτά, η πραγματική πρόκληση που αντιμετώπιζε ο Kubrick ήταν να βρει τρόπους να αποδώσει πράγματα που δεν υπήρχαν στην πραγματικότητα. Για να το καταφέρει συγκέντρωσε μία άνευ προηγουμένων ομάδα τεχνικών για τα ειδικά εφέ. Όταν ο Clarke κι ο Kubrick πήγαν στην παγκόσμια έκθεση της Νέας Υόρκης το 1964, ο Kubrick εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από το ντοκιμαντέρ της NASA, “To the Moon and Beyond”, που ζήτησε από την εταιρία παραγωγής να κάνουν κάποια προπαρασκευαστική δουλειά γι’ αυτόν. Ο Con Pederson κι ο Douglas Trumbull μετακόμισαν στο Λονδίνο με την παραγωγή, με τον τελευταίο να ξεκινάει μια λαμπρή καριέρα με ταινίες όπως “Silent Running”(1971), “Close Encounters of the third kind”(1972) και “Blade Runner”(1982).

Στον Kubrick άρεσε επίσης το πλήθος των νεφελωμάτων και το σμήνος των αστέρων που είδε σε ένα ντοκιμαντέρ του 1959 στο Εθνικό Φεστιβάλ του Καναδά, με τίτλο “Universe”, έτσι προσέλαβε την ομάδα παραγωγής του για το “2001: A Space Odyssey”. Ξαναπροσέλαβε και το Wally Weevers, τον άνθρωπο που είχε αναλάβει και τα ειδικά εφέ για το “Dr. Strangelove”, επίσης ζήτησε από το βετεράνο Tom Howard, που δούλευε στα οπτικά εφέ για πάνω από 20 χρόνια, να ξεπεράσει τη μαγεία που είχε δημιουργήσει για το “The thief of Bagdad”(1940), το “Blithe Spirit”(1945) και πολλές ταινίες του επιστημονικής φαντασίας. Τελικά συγκέντρωσε μια ομάδα αποτελούμενη από 25 ανθρώπους, ειδικούς για τα εφέ, 35 σχεδιαστές και 70 ακόμα γι’ αυτήν την παραγωγή μαμούθ.

Το γύρισμα ξεκίνησε στις 29 Δεκεμβρίου του 1965 με την ανασκαφή του μονόλιθου στο Φεγγάρι. Από τις 8 Ιανουαρίου του 1966, τα πλάνα για το διαστημικό σταθμό και το Φεγγάρι διήρκησαν ένα μήνα. Στη συνέχεια το εσωτερικό του Discovery 1 γυριζόταν με τους ηθοποιούς Gary Lockwood (Poole) και Keir Dullea (Bowman) μέχρι το τέλος του Αυγούστου. Σε μια ταινία γεμάτη με εντυπωσιακές εικόνες, το μηχανολογικό κομμάτι ήταν το κέντρο ελέγχου του Discovery για το οποίο οι Vickers Engineering κατασκεύασαν ένα φυγοκεντρωτή που κόστιζε 750.000 δολάρια. Ήταν ψηλότερος από ένα σπίτι, 20 πόδια φαρδύ και ζυγίζοντας 30 τόνους, ο τροχός γυρνούσε έτσι ώστε να δώσει την αίσθηση μιας φυγόκεντρου δύναμης μέσα στο Discovery. Το εξωτερικό του τροχού είχε κατασκευαστεί με ηλεκτρικό εξοπλισμό και προβολείς για τις επιδείξεις του υπολογιστή, τα οποία σε συνδυασμό παρήγαν μια αποπνικτική ζέστη. Συνεπώς, αναγκαστικά τεράστιοι αγωγοί ρουφούσαν τη ζέστη έξω και διοχέτευαν αέρα μέσα στο στροβιλιζόμενο σκηνικό.

Ο Kubrick παρακολουθούσε το γύρισμα μέσα από ένα δικτυωτό κλουβί, όπου βίντεο εξοπλισμός το τροφοδοτούσε με εικόνες από το εσωτερικό του τροχού. Το αποπροσαναλιστικό εφέ του τροχού έδινε στο θεατή την αίσθηση του θαύματος για τα καταπληκτικά εργαλεία που μπορεί να κατασκευάσει ο άνθρωπος. Ήταν μία έντονη αντίθεση με την επόμενη ακολουθία σκηνών που κυριαρχούσε η φωτογραφία. Αφού μια μικρή ομάδα είχε φωτογραφήσει την έρημο στη Ναμίμπια για κάποιους μήνες στις αρχές του 1967, οι φωτογραφίες που προέκυψαν προβλήθηκαν σε μία οθόνη πίσω από τους ηθοποιούς. (Μάλλον δεν ήταν τυχαίο ότι το Discovery 1 έμοιαζε με το κόκαλο που χρησιμοποιούταν από τους πιθήκους σαν εργαλείο και σαν όπλο.)

Παρά το ό,τι οι σκηνές με τους πιθήκους είχαν τελειώσει από το τέλος του 1967, η ομάδα των ειδικών εφέ συνέχισε με το περίπλοκο και κοπιαστικό γύρισμα μέχρι το τέλος του 1967, συχνά δουλεύοντας σε 24ωρη βάση. Στο τέλος, πάνω από 16.000 πλάνα τραβήχτηκαν για να δημιουργήσουν τα 205 που θα έδιναν την ώθηση στο οπτικό κομμάτι της ταινίας. Σ’ αυτό δόθηκε μία συναισθηματική διάσταση από μία ποικίλη σειρά μουσικής από τους Aram Khachaturyan, Richard Strauss και Johann Strauss. Η αγγελική αλλά και απειλητική φωνή του György Ligeti συνοδεύει την εμφάνιση του μονόλιθου. Ο ήχος ήταν πολύ σημαντικός για τον Kubrick, που συνήθιζε να τον χρησιμοποιεί για να δημιουργήσει ένα ακουστικό τοπίο. Το διάστημα είναι σιωπηλό, απαγορευτικό, μυστηριώδες, ενώ μέσα στο Discovery ακούμε τους θερμούς, παρήγορους, ουδέτερους τόνους του HAL 9000. Ο Kubrick δοκίμασε τους ηθοποιούς, Martin Balsam (πολύ Αμερικάνος) και Nigel Davenport (πολύ Άγγλος) πριν καταλήξει στον Douglas Rain, που ήταν ο αφηγητής στο “Universe”.

Αφού ο Kubrick προέβαλε την ταινία για τα στελέχη της MGM, έκανε πολλές αλλαγές κι έκανε κι ακόμη περισσότερες μέχρι την πρεμιέρα της – είκοσι λεπτά αφαιρέθηκαν και προστέθηκαν υπότιτλοι για να δείχνουν το χρόνο και τον τόπο.

Πολλοί κριτικοί και σινεφίλ σάστισαν με την ταινία και πήρε περίπου ένα μήνα για να δημιουργηθεί από στόμα σε στόμα ένα ουσιαστικό κοινό. Παρόλο που το κόστος του “2001: A Space Odyssey” ήταν 10.5 εκατομμύρια δολάρια, απέφερε 31 εκατομμύρια μέχρι το τέλος του 1972 παγκοσμίως. Κέρδισε ένα Όσκαρ για τα καλύτερα ειδικά εφέ, το μόνο Όσκαρ που κέρδισε ποτέ ο Stanley Kubrick. Η ταινία από τότε πήρε μυθικές διαστάσεις κι η δύναμή της παραμένει ακέραιη με το πέρασμα του χρόνου.

Παρασκήνιο:

1. O
Stanley Kubrick σχεδίαζε να ζητήσει από τον Alex North (που είχε γράψει και τη μουσική για το Spartacus (1960) να γράψει το μουσικό θέμα για την ταινία. Όμως κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, ο Kubrick έπαιζε κλασσική μουσική στο πλατό για να δημιουργήσει την κατάλληλη ατμόσφαιρα. Ενθουσιασμένος με το αποτέλεσμα, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει κλασσική μουσική και στο τελικό προϊόν. Η μουσική του North κυκλοφόρησε με τον τίτλο “Alex North's 2001”.
2. Η μέθοδος που χρησιμοποίσαν για να δημιουργήσουν τις άγριες, καλειδοσκοπικές εικόνες που βλέπει ο Bowman περνώντας από την αστρική πύλη, είναι γνωστή ως "Slitscan photography". Το είχε αναπτύξει ο Douglas Trumbull.
3. Με την εξαίρεση δυο χιμπατζήδων σε νηπιακή ηλικία, όλοι οι άλλοι πίθηκοι στην αρχή της ταινίας παίζονται από μίμους, χορευτές κι ηθοποιούς σε κουστούμια.
4. Ο
Daniel Richter, που παίζει τον πίθηκο “Moonwatcher”, χορογράφησε το περισσότερο από το “Dawn of Man”.
5. Αρχικά, το Discovery θα ταξίδευε στον Κρόνο, αλλά η ομάδα των ειδικών εφέ δεν μπορούσε να φτιάξει αληθοφανείς δακτυλίους γύρω από τον πλανήτη. Ο
Douglas Trumbull τελικά τελειοποίησε μια τεχνική για να φτιάχνει δακτυλίους, αφού όμως ολοκληρώθηκε η παραγωγή. Έτσι την χρησιμοποίησε στο σκηνοθετικό του ντεμπούτο στο “Silent Running” (1972).
6. Ο μονόλιθος αρχικά θα ήταν ένα μαύρο τετράεδρο, αλλά δεν αντανακλούσε καλά το φως. Τότε ο
Stanley Kubrick αποφάσισε να χρησιμοποιήσουν ένα διάφανο κύβο, αλλά κι αυτό αποδείχτηκε πολύ δύσκολο λόγω των αντανακλάσεων που δημιουργούνταν από τα φώτα του studio. Επόμενος στη σειρά ήταν ένας ορθογώνιος μονόλιθος που δεν ήταν ιδιαίτερα πειστικός και τελικά επικράτησε η γνωστή μαύρη πλάκα.
7. Ο
Stanley Kubrick δούλεψε για αρκετούς μήνες με τους τεχνικούς των εφέ μέχρι να δημιουργήσει ένα πειστικό αποτέλεσμα για το αιωρούμενο στυλό. Αφού δοκίμασαν πολλές διαφορετικές μεθόδους, χωρίς επιτυχία, ο Kubrick αποφάσισε να χρησιμοποιήσει απλά ένα στυλό που θα ήταν κολλημένο σε ένα φύλλο γυαλιού και θα αιωρούταν μπροστά από την κάμερα.
8. Αν προχωρήσουμε ένα γράμμα στο "HAL" μας δίνει "IBM". Ο
Arthur C. Clarke υποστήριζε ότι έγινε κατά λάθος κι ότι αν το είχε καταλάβει θα το είχε αλλάξει. Τα αρχικά ΗAL σημαίνουν Heuristic Algorithmic Computer (Αυτοδίδακτος Αλγοριθμικός Υπολογιστής).
9. Ο
Rock Hudson βγήκε από την πρεμιέρα στο Λος Άντζελες, λέγοντας, "Will someone tell me what the hell this is about?"
10. Η κόρη του
Stanley Kubrick, Vivian Kubrick, παίζει την κόρη του Dr. Floyd.
11. Η πρώτη ατάκα της ταινίας λέγεται από μια αεροσυνοδό, 25 λεπτά και 38 δευτερόλεπτα αφού έχει αρχίσει η ταινία.
12. Ο τίτλος επιλέχθηκε επειδή το 2001 είναι η πρώτη χρονιά του 21ου αιώνα και της τρίτης χιλιετίας. Το 1999 ο
Arthur C. Clarke σε μία συνέντευξη τύπου είπε ότι απογοητευόταν όταν τόσοι πολλοί άνθρωποι (συμπεριλαμβανομένων και καθηγητές πανεπιστημίου και δημοσιογράφους) θεωρούσαν λανθασμένα ο 2000 την αρχή του 21ου αιώνα.
13. Σχεδόν αόρατα αν βλέπετε την ταινία στην τηλεόραση, οι τρεις δορυφόροι στην πρώτη σκηνή στο διάστημα φέρουν γερμανικά, γαλλικά και κινεζικά σημάδια.
14. Ολόκληρο το κείμενο από τις οδηγίες στις Zero Gravity τουαλέτες είναι το ακόλουθο:
“ZERO GRAVITY TOILET PASSENGERS ARE ADVISED TO READ INSTRUCTIONS BEFORE USE
1. The toilet is of the standard zero-gravity type. Depending on requirements, System A and/or System B can be used, details of which are clearly marked in the toilet compartment. When operating System A, depress lever and a plastic dalkron eliminator will be dispensed through the slot immediately underneath. When you have fastened the adhesive lip, attach connection marked by the large "X" outlet hose. Twist the silver coloured ring one inch below the connection point until you feel it lock.
2. The toilet is now ready for use. The Sonovac cleanser is activated by the small switch on the lip. When securing, twist the ring back to its initial-condition, so that the two orange line meet. Disconnect. Place the dalkron eliminator in the vacuum receptacle to the rear. Activate by pressing the blue button.
3. The controls for System B are located on the opposite wall. The red release switch places the uroliminator into position; it can be adjusted manually up or down by pressing the blue manual release button. The opening is self adjusting. To secure after use, press the green button which simultaneously activates the evaporator and returns the uroliminator to its storage position.
4. You may leave the lavatory if the green exit light is on over the door. If the red light is illuminated, one of the lavatory facilities is not properly secured. Press the "Stewardess" call button on the right of the door. She will secure all facilities from her control panel outside. When green exit light goes on you may open the door and leave. Please close the door behind you.
5. To use the Sonoshower, first undress and place all your clothes in the clothes rack. Put on the velcro slippers located in the cabinet immediately below. Enter the shower. On the control panel to your upper right upon entering you will see a "Shower seal" button. Press to activate. A green light will then be illuminated immediately below. On the intensity knob select the desired setting. Now depress the Sonovac activation lever. Bathe normally.
6. The Sonovac will automatically go off after three minutes unless you activate the "Manual off" over-ride switch by flipping it up. When you are ready to leave, press the blue "Shower seal" release button. The door will open and you may leave. Please remove the velcro slippers and place them in their container.
7. If the red light above this panel is on, the toilet is in use. When the green light is illuminated you may enter. However, you must carefully follow all instructions when using the facilities during coasting (Zero G) flight. Inside there are three facilities: (1) the Sonowasher, (2) the Sonoshower, (3) the toilet. All three are designed to be used under weightless conditions. Please observe the sequence of operations for each individual facility.
8. Two modes for Sonowashing your face and hands are available, the "moist-towel" mode and the "Sonovac" ultrasonic cleaner mode. You may select either mode by moving the appropriate lever to the "Activate" position. If you choose the "moist-towel" mode, depress the indicated yellow button and withdraw item. When you have finished, discard the towel in the vacuum dispenser, holding the indicated lever in the "active" position until the green light goes on... showing that the rollers have passed the towel completely into the dispenser. If you desire an additional towel, press the yellow button and repeat the cycle.
9. If you prefer the "Sonovac" ultrasonic cleaning mode, press the indicated blue button. When the twin panels open, pull forward by rings A & B. For cleaning the hands, use in this position. Set the timer to positions 10, 20, 30 or 40... indicative of the number of seconds required. The knob to the left, just below the blue light, has three settings, low, medium or high. For normal use, the medium setting is suggested.
10. After these settings have been made, you can activate the device by switching to the "ON" position the clearly marked red switch. If during the washing operation, you wish to change the settings, place the "manual off" over-ride switch in the "OFF" position. you may now make the change and repeat the cycle”.

15. Η NASA προς τιμήν του βιβλίου και της ταινίας ονόμασε τον δορυφόρο στον Άρη: 2001 Mars Odyssey.
16. Αρχικά, ο
Stanley Kubrick δεν σχεδίαζε να δείξει τον πρώιμο άνθρωπο σαν τριχωτό πίθηκο. Είχε μάλιστα ζητήσει από το Stuart Freeborn να δημιουργήσει ένα πρωτόγονο αλλά πιο ανθρωπόμορφο make-up για τους ηθοποιούς, αλλά δεν μπορούσε να βρει ένα τρόπο για να τους φωτογραφήσει χωρίς να έχει προβλήματα, αφού θα έπρεπε να είναι γυμνοί.
17. Στο πρώτο μέρος, το "Dawn of Man", δείχνει μια πεθαμένη ζέμπρα. Η ζέμπρα ήταν στην πραγματικότητα ένα νεκρό άλογο ζωγραφισμένο με ρίγες.
18. Αρχικά, ο HAL θα ονομαζόταν Athena και θα είχε γυναικεία φωνή.
19. Όταν ο
Stanley Kubrick έμαθε ότι η ταινία του θα προβαλλόταν με διάλειμμα στα περισσότερα σινεμά όχι μόνο διέταξε πότε θα γινόταν το διάλειμμα, αλλά ηχογράφησε συγκεκριμένη μουσική για να παίζει κατά τη διάρκειά του. Επίσης, ζήτησε να είναι η αίθουσα βυθισμένη στο σκοτάδι για ένα λεπτό πριν ξαναρχίσει η ταινία.
20. Ο HAL τραγουδάει το "Daisy Bell" ("A Bicycle Built for Two") καθώς απενεργοποιείται, αυτό ήταν και το πρώτο τραγούδι που “τραγουδήθηκε” από υπολογιστή, ένα IBM 7094 στα Bell Labs το 1961.