23 Μαΐ 2008

Συνέντευξη του Γιώργου Μπλάνα...


“Ο Κωσταβάρας έμεινε έξω από τον κανόνα της μεταπολεμικής ποίησης”

Σε μια συνάντηση που είχαμε με τον Γιώργο Μπλάνα, μιλώντας για διάφορα θέματα της λογοτεχνικής επικαιρότητας και μη, μπήκε στην κουβέντα μας και η πρόσφατη απώλεια του ποιητή Θανάση Κωσταβάρα. Από τη συζήτησή μας για τα έργα και τις ημέρες του σπουδαίου αυτού ανθρώπου, συγκρατήσαμε τα παρακάτω.

- Είχες γνωρίσει τον Θανάση Κωσταβάρα. Πότε έγινε αυτό και τι εντυπώσεις σου είχε αφήσει ως άνθρωπος;
- Είχαμε γνωριστεί στα πλαίσια κάποιας λογοτεχνικής εκδήλωσης, πριν από επτά χρόνια. Δεν άνηκα στο στενό φιλικό περιβάλλον του, όμως πάντα έτρεφα μια συμπάθεια στο πρόσωπο του, γιατί, πάνω απ’ όλα, έβλεπα έναν άνθρωπο αξιοπρεπή, συνετό, που δεν έμπαινε στη διαδικασία σχολιασμού της λογοτεχνικής επικαιρότητας, που δεν μίλαγε αλλά άκουγε πολύ τον συνομιλητή του. Αν και ιδιαίτερα κοινωνικός, δεν είχε τα «συνήθη» χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου του «χώρου», ενώ σεβόταν πολύ την προσωπική του ζωή.
- Άνηκε στην πρώτη μεταπολεμική γενιά ποιητών, το έργο του αντλήθηκε από τους αγώνες και τις ήττες της Αριστεράς. Πως θα χαρακτήριζες και τι διάσταση θα έδινες στην ποίηση αλλά και στο ευρύτερο λογοτεχνικό του έργο;
- Πρώτη ή δεύτερη ή τρίτη μεταπολεμική γενιά δεν ξέρω τι σημαίνει. Αυτό που ξέρω είναι πως αν και ενταγμένος στην επιλεγόμενη ποίηση της ήττας, ο Θανάσης Κωσταβάρας έμεινε έξω από το την ομάδα των «αστέρων» της μεταπολεμικής ποίησής μας, ακριβώς λόγω των αρετών του έργου του. Η ουσία της ποίησης του χρωματίζει μια διαφορετική πλευρά του βιώματος της ήττας, που δεν μπορούσε να δει ούτε η Αριστερά, αλλά ούτε και εκείνοι οι ποιητές που δεν έκαναν βήμα πέραν της εκδοχής του μοντερνισμού που εισήγαγε από την Αγγλία ο Σεφέρης. Το βίωμα του Κωσταβάρα υπερβαίνει την αποτυχία μιας ιδεολογίας και της ήττας των ελπίδων για τη μετατροπή της κοινωνίας. Παίρνει χαρακτήρα οντολογικό, δεδομένου ότι δεν αντλεί τα εκφραστικά στοιχεία του αποκλειστικά από το αστικό περιβάλλον, αλλά κυρίως από τη φύση. Και παίρνει χαρακτήρα καινοτόμο, δεδομένου ότι προχωρά πέραν του γνωμικού στοιχείου που χαρακτήρισε το σεφερικό ρεύμα. Η συμμετοχή της φύσης στη βίωση του αποπνικτικού μεταπολεμικού περιβάλλοντος, ανοίγει ξαφνικά τις πόρτες της ποίησης στη μεταφυσική, την οικολογία, την ανθρωπολογία. Το ίδιο έκανε και ο Κατσαρός και ο Μέσκος και ο Δάλλας. Θα έλεγα, λοιπόν, ότι η ποίηση του Θανάση Κωσταβάρα, έχει δυο κύρια στοιχεία : ευρύτητα, αφού περιέχει μια ανθρωπολογία σημαντική. Και οξύτητα, αφού δεν περιορίζεται σε μιαν ιστορικά καθορισμένη αίσθηση ήττας, αλλά στην ήττα του ανθρώπου εν γένει. Η ποίηση του Κωσταβάρα μπορεί να διαβαστεί από έναν άνθρωπο σε οποιαδήποτε χώρα του κόσμου, γιατί τα σύμβολά της είναι καθαρά, απαλλαγμένα από την στενότητα της ιστορικής συγκυρίας.
- «Όταν σωπαίνουν τα πουλιά, βγαίνουν τα ψάρια στη στεριά και πιάνουν να βελάζουν, βγαίνουν τα μαύρα τέρατα». Στίχοι που δείχνουν αυτό που λες, Γιώργο. Άρα λοιπόν τι αίσθηση μας αφήνει η σαραντάχρονη πορεία του;
- Οι στίχοι που παρέθεσες παραπάνω, μας παρέχουν μιαν εικόνα αποκάλυψης, διαφορετικής από τις εξπρεσιονιστικές διαθέσεις του Σαχτούρη. Γι’ αυτό και πιστεύω ότι ο Κωσταβάρας ξεχωρίζει με την τέχνη του και όχι με την «αντιπροσωπευτικότατα» του. Διαθέτει κάτι προσωπικό αυτή η τέχνη. Στην ποίησή του έχεις την αίσθηση ότι κυριολεκτεί. Έχει κάτι από τη γαλήνια επιθετικότητα του Αρχίλοχου. Και αυτό είναι το διαφορετικό. Η αίσθηση, λοιπόν, της κωσταβαρικής ποίησης έχει στοιχεία μοντερνιστικά, μετα-σεφερικά, που προέρχονται από τον Εγγονόπουλο(κι εκείνου από τον Καρυωτάκη), και δεν μπαίνει σε καλούπια, όπως αυτά οριοθετούνται από τον «συναισθηματικό» σεφερικό κανόνα. Ο στοχασμός στον Κωσταβάρα, όπως και στους άλλους ποιητές που προανέφερα, έχει μια δική του συναισθηματικότητα.
- Κι ολοκληρώνοντας την πρώτη ερώτησή μου για τον Θανάση Κωσταβάρα. Ως ποιητής, τι εντυπώσεις σου άφησε;
- Ο Θανάσης Κωσταβάρας, όσο λίγοι μεταπολεμικοί ποιητές είχε μια δική του ποιητική και μια ανθρωπολογία, εξαιρετικά ιδιαίτερη. Στην πραγματικότητα και στο τέλος όλων αυτών, εκείνο που ζητάμε από τους ποιητές είναι η ιδιόμορφη ανθρωπολογία τους. Ας αφήσουμε τις ιστορίες της ποίησης και ας κοιτάξουμε τους ποιητές. Η ποίηση δεν ταυτίζεται με την ιστορία της ποίησης. Οι ποιητές είναι πηγάδια. Τραβάει δροσιά κανείς από τα σπλάχνα τους, ή κάθεται και φτιάχνει χάρτες, όπου σημειώνει τις θέσεις των πηγαδιών, μέχρι να πεθάνει από δίψα.

Ο Γιώργος Μπλάνας είναι ποιητής και μεταφραστής. Γράφει τακτικά στην εφημερίδα «Η Αυγή».

Νέστορας Ι. Πουλάκος - Λογοτεχνικό Περιοδικό "Μανδραγόρας" (Τεύχος 38 - Μάιος 2008)