6 Ιουν 2008

Διάλογος για τις "Ήσυχες Μέρες στο Κλισύ" του Χένρι Μίλερ..


«Ήσυχες μέρες στο Κλισί»
Χένρι Μίλλερ
(εκδ. Μεταίχμιο, μετ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης)


- Σε ένα κλειστό, σχεδόν αυτιστικό σύμπαν, συμπυκνωμένο τόσο που μοιάζει έτοιμο να εκραγεί ανά πάσα στιγμή και αναιδώς να τρίψει τα κομμάτιά του στη μούρη όλων μας, ο Μίλλερ χτίζεται, γκρεμίζεται, χάνεται και ξαναβρίσκεται. Ένα speadάκι σεξ, ποτού, πείνας, πείνας, πείνας οι «Ήσυχες Μέρες στο Κλισί» είναι ήσυχες μόνο επειδή είναι μέρες όμορφες και καλές.
Δομή δεν υπάρχει, ούτε χαρακτήρες βέβαια. Δεν υπάρχουν, γιατί απλούστατα δεν προλαβαίνουν να υπάρξουν. Οι λέξεις πολύχρωμες και μαγικές (κυριολεκτικά), ξεχειλίζουν από την αγωνία να αποτυπωθούν στο χαρτί αμέσως, με σωματικό και οργασμικό τρόπο, λες και για να προλάβουν να νικήσουν την κεραυνοβόλα φθορά του χρόνου, να πουν τώρα αυτό που συμβαίνει. Πρόκειται φυσικά για ένα τέχνασμα/τεχνική, αφού ο Μίλλερ έγραψε το κείμενο αποστασιοποιημένος από τα εν λόγω γεγονότα, πρώτα το 1940 και μετά το 1956 (δεύτερη γραφή).
Το έργο είναι αυτοβιογραφικό, αν και νομίζω ότι ένας τέτοιος χαρακτηρισμός το περιορίζει. Ο Μίλλερ είναι ρεαλιστής και περιγραφικός, με την έννοια ότι μιλάει αληθινά και χωρίς φόβο, αλλά σκοπός δεν είναι απλώς να περιγράψει τις αναμνήσεις του. Είναι πιο κοντά στην slam ποίηση ή την ποίηση των beatniks, παρά σε αυτό που ονομάζεται αφήγηση με αρχή-μέση-τέλος. Οδηγεί τον αναγνώστη σε έκσταση. Ειδικά σε αυτά τα μικρής έκτασης έργα του, βουτάει κανείς σε μία καταιγίδα καταιγιστικού ρυθμού. Δεν προλαβαίνει να πάρει ανάσα, ενώ καλείται να συντονιστεί με τον ρυθμό αυτό, αλλιώς δεν διαβάζει Μίλλερ, αλλιώς κάνει φιλολογία και όχι ζωή, κυρίως εκεί που ο ρυθμός είναι πιο σημαντικός από αυτά που λέγονται. Και ο Μίλλερ σίγουρα είναι πολύ περισσότερο ζωή, παρά φιλολογία.
Που σημαίνει οτί φυσικά και κινδυνεύει ο αναγνώστης να χαθεί από την «κανονική» του ζωή, κινδυνεύει να τον αρπάξει ο Μίλλερ από το σβέρκο, να τον ξεκουνήσει, να τον οδηγήσει σε μονοπάτια φρέσκα, ζωντανά, μονοπάτια του ίδιου του αναγνώστη, ανεξάρτητα από τα όσα αυτοβιογραφικά περπάτησε ο συγγραφέας. Κινδυνεύει ο αναγνώστης. Γι' αυτό και θα επιστρέφει πάντα στον Μίλλερ απ΄την αρχή ξανά, με μυαλό και καρδιά παρθένα. Ρίσκο ψυχής, αλλά τί νόημα θα είχε η οποιαδήποτε εμπειρία ζωής και τέχνης χωρίς αυτό το ρίσκο;

Μαίρη Αλεξοπούλου

- Ακριβώς, Μαίρη μου, με "μυαλό και καρδιά παρθένα", ο αναγνώστης του Χένρι Μίλλερ θα απολαύσει δυο διηγήματα σε αυτό το 150σέλιδο τόμο, το ομώνυμο και το "Μάρα-Μαρινιάν", αμφότερα γραμμένα στη Νέα Υόρκη των αρχών της δεκαετίας του '40, για τις εμπειρίες και τις περιπέτειες του συγγραφέα τους στο Παρίσι αλλά και σε ένα ταξίδι του στην Ελβετία την ταραχώδη δεκαετία του '30. Στο Μπιγκ Σουρ της Καλιφόρνια, κάπου στα 1956, αποφασίζει να ξαναγράψει αυτές τις "ποιήσεις" του, όταν πια το έργο του έχει αρχίσει να κυκλοφορεί στην πατρίδα του, κι εκείνος να αναγνωρίζεται, ως μεγάλος λογοτέχνης.
Από αυτή την περίοδο, όπου οι μπήτνικς ανήγαγαν τον ίδιο και το έργο του ως πρότυπο ανάγνωσης λογοτεχνίας, όλος, μα όλος ο κόσμος διαβάζει Μίλλερ, με νηφάλιο νου και όχι καχύποπτες σκέψεις. Τον αγαπούν οι Cobra και οι Λεττριστές, για αυτό και ένας από εκείνους, ο δανός ζωγράφος Τόρσεν, μεταφέρει το έργο στη μεγάλη οθόνη, σε μια πειραματική, σχεδόν ερασιτεχνική ταινία, που όμως αποτυπώνει ανάγλυφα το κλίμα του βιβλίου- κάτι που δεν κατάφερε καθόλου καλά, σε ανάλογη μεταφορά ο μεγάλος Σαμπρόλ στα 1990. Χωρίς να θέλουμε να προσεγγίσουμε, αγαπητή μου δεσποινίς, τον Μίλλερ ως προσωπικότητα αλλά αυτόν τον "φεμινιστή" πεζογράφο ως "Κλισί", θα συμφωνήσω με τις σεξουαλικές ατασθαλίες της σκέψης σας.
Τι εννοώ; Ο Μίλλερ και ο συγκάτοικος του, Καρλ, έκαναν σεξ με γυναίκες, πολλές γυναίκες. Πόρνες, καλλιτέχνιδες, απλές νοικοκυρές, φίλων τους, πολλές φορές τις αντάλλαζαν κιόλας. Τις αγαπούσαν και τις λάτρευαν τόσο, παρόλο που φαινομενικά έδειχναν ότι απλά συνουσιάζονταν μαζί τους, που έμεναν άφραγκοι για αυτές και δεν είχαν να φάνε για μέρες, χρωστούσαν για χάρη τους, έμπλεκαν σε καυγάδες, τους κυνηγούσε η αστυνομία αλλά και οι γόνεις τους, αν ήταν ανήλικες δεσποινίδες. Άλλες στιγμές τις ερωτεύονταν, παρόλο που ήξεραν το "ποιόν" τους. Και ονειρεύονταν... σεξουαλικές ατασθαλίες, και όλοι εμείς, οι απλοί, μεταγενέστεροι αναγνώστες, κάναμε το ίδιο, πλάθοντας στο μυαλό μας σκηνές του -τότε- Παρισιού και "κάνοντας τις δικές μας, μικρές περιπετειούλες", να φαίνονται μεγάλες και απτές.
Μήπως, θέλετε να συνομιλήσουμε, για κάτι πέρα του σεξουαλικού; Όχι, δεν είναι αυτοσκοπός στα γραπτά του Μίλλερ αυτό, απλό όχημα για να μας οδηγήσει αλλού. Όπως, το να μας πείσει για την ανωτερότητα των Γάλλων σε όλα τα επίπεδα(και κυρίως στη συμπεριφορά τους στις ομορφούλες εκδιδόμενες) και την σαφή κατήφεια αλλά και οπισθοδρόμηση που κατατρέχουν τη φυλή του, την αμερικάνικη φυλή. Ή να μας κάνει μια θαυμάσια κοινωνιολογική μελέτη, με ανθρωποκεντρικές διαστάσεις και συμπεριφορικές παρορμήσεις του εκάστοτε παρία, που τόσο εξύμνησε;
Δεσποινίς Αλεξοπούλου, ας χειροκροτήσουμε τον καθηγητή Μίλλερ για τη συμβολή του στην τέχνη που αγαπάμε, ας (ξανα)απολαύσουμε αυτές τις υπέροχες μέρες στο Κλισί κι ας αφεθούμε στη δύναμη που μας γεννά του ονειρικό σύμπαν, στο οποίο έχουμε παρασυρθεί.

Νέστορας Ι. Πουλάκος

*Ο διάλογος για τις "Ήσυχες Μέρες στο Κλισύ" του Χένρι Μίλερ δημοσιεύτηκε στο τεύχος 38 του λογοτεχνικού περιοδικού "Μανδραγόρας" (Μάιος 2008).