23 Δεκ 2008

"Τα Σύμβολα στα Όνειρα" - Δημοσθένης Βουτυράς (Έκδοση του 2007)

Τα σύμβολα στα όνειρα (τριανταεννέα όνειρα, έξι διηγήματα, μία διάλεξη), Δημοσθένης Βουτυράς, σελ. 103, Εκδόσεις Φαρφουλάς, 2007
Ένα σπίτι, ένας πύργος χτιζόταν, ένας πύργος ψηλός, ψηλός και οι χτίστες όλοι με πράσινα και κόκκινα ρούχα, ανέβαιναν, κατέβαιναν πηδώντας απ’ τις σκαλωσιές κάτω, σα να ‘ταν από λάστιχο. Αυτός βρέθηκε στην κορυφή του πύργου, ενώ πριν τον κοίταζε από κάτω, και ζαλιζόταν, ζαλιζόταν έκανε να πέσει, και πιανόταν σφιχτά εδώ και κει. Αλλ’ όπου πιανόταν, έφευγε, έπεφτε το μέρος εκείνο, τριβόταν, κι αυτός έβλεπε με τρομάρα, πως θα ‘πεφτε…
Ξύπνησε. Είδε πως βρισκότανε στο κρεβάτι του, και όλα τα χθεσινά του ήρθανε με μιας στο νου.
Σηκώθηκε. Αλλ’ αισθανόταν ζάλη, ζάλη τρομερή, που όσο πήγαινε μεγάλωνε.

(Ο παλιός ηθοποιός, 1926)


Όνειρα, πολλά όνειρα, ψευδαισθήσεις του ύπνου, του βαρύ ύπνου, που βιώνονται ως πραγματικές, που γίνονται η ψυχή μιας χρονικής στιγμής ενός ανθρώπου. Στο χώρο και τον τόπο των ονείρων εισήλθε στο μεγαλύτερο μέρος της βιβλιογραφίας του ο Δημοσθένης Βουτυράς. Σε ανθολόγηση του Διαμαντή Καράβολα και εισαγωγή του ιστορικού και μελετητή του έργου του Βουτυρά, Βάσια Τσοκόπουλου (επιμελητής των Απάντων του από τις Εκδόσεις Δελφίνι), παρουσιάζεται μια έκδοση επικεντρωμένη στη σχέση του σημαντικού λόγιου των αρχών του 20ου αιώνα με το χώρο των ονείρων, που τόσο φαίνεται να τον απασχόλησε. Σπάνια κείμενα τα περισσότερα δημοσιευμένα σε περιοδικά της εποχής, αφηγήματα περί ονείρου αλιευμένα από τα διηγήματά του καθώς και μια διάλεξή του περιλαμβάνει η παρούσα έκδοση.

Τα Σύμβολα στα Όνειρα

Διάλεξη που δόθηκε από τον Δημοσθένη Βουτυρά στην Τεκτονική Στοά το 1933, ενώ στη συνέχεια κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Δημητράκου. Από τις σπάνιες φορές που θεωρητικοποιεί το έργο του, ο Βουτυράς μιλά για τα βιωματικά όνειρα, φέρνοντας παραδείγματα τόσο προσωπικά (π.χ. για τον θάνατο του πατέρα του) όσο και γνωστών του (π.χ. το όνειρο στο νεκροταφείο του Νικόλαου Κουρμούλη). Στη συνέχεια μιλά για τη σχέση των ανθρώπων με αυτά, κατά πόσο δηλαδή γίνονται πραγματικότητα, συνδυάζονται με αυτήν ή εγκλωβίζουν τον άνθρωπο, όταν πιστεύει με επιμονή και υπομονή ότι θα γίνουν πραγματικά. Αναπόφευκτα η διάλεξη στράφηκε και στο αμιγώς θεωρητικό κομμάτι των ονείρων, μια προσέγγιση που ο Βουτυράς είχε δώσει από την μελέτη του στα 1899 (Η Ψυχαναλυτική Ερμηνεία των Ονείρων), ενώ ο ίδιος είχε ήδη αναγνωριστεί από την επιστημονική κοινότητα της εποχής. Τέλος να τονίσουμε ότι δεν εξακριβώθηκε ποτέ η σχέση του Βουτυρά με τους ελεύθερο-τέκτονες, πλην του γεγονότος ότι ο πατέρας του άνηκε σε αυτούς.

Έξι διηγήματα

Πέρα λίγο απ’ τη βάρκα είδε δυο γλάρους να μαλώνουνε στο κύμα.
Ο ήλιος χανότανε μισοβυθισμένος στα νερά. Η βάρκα πηδούσε, χόρευε με το κύμα και το πανί έπαιζε με τον άνεμο.
Έμεινε ο ψαράς ακίνητος και απ’ το νου του περνούσε η υπενθύμιση του ονείρου που είχε δει.
Μια χαρά αισθάνεται για τη ζωή και μια πλημμύρα αγάπης για την άγνωστη κόρη του ονείρου!
Στο νου του ήρθε και η άλλη του νησιού, αλλά γρήγορα την έδιωξε και ζήτησε πάλι εκείνη που είχε δει στον ύπνο του..

(από το διήγημα «Η δύναμη του ονείρου»)

Στο παραπάνω απόσπασμα παρουσιάζεται ανάγλυφα τόσο η ιδιαίτερη προσέγγιση αλλά και άποψη περί ονείρων που είχε ο ίδιος ο Βουτυράς, όσο και η δουλειά του ανθολόγου, ο οποίος ήθελε να την τονίσει. Έξι διηγήματα δημοσιευμένα σε περιοδικά όπως ο Νουμάς, ο Πυρσός, ο Ακρίτας, ο Νέος Κόσμος, μιας περιόδου από το 1906 μέχρι το 1937, αποδίδουν τη ψυχαναλυτική ματιά του συγγραφέα, ο οποίος τροφοδοτεί τους αναγνώστες του με «όνειρα» μέσα από τα όνειρα, που ο ίδιος παρουσιάζει. Εσωτερική δομή, μυστικοί κώδικες των φαντασιώσεων του ύπνου οδηγούν σε αναπάντεχα βιώματα και συσχετισμό εικόνων.

Τριανταεννέα αφηγήματα ονείρων

Η έκδοση ολοκληρώνεται με την παράθεση αποσπασμάτων ή αφηγημάτων, τα οποία ανιχνεύτηκαν μέσα από τα 500 και διηγήματα που έγγραψε ο Βουτυράς καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Με αυτό τον τρόπο ο αναγνώστης ξεκαθαρίζει στο μυαλό του το βασικό, ή μάλλον σημαντικό ρόλο που είχαν τα όνειρα στη βιβλιογραφία του Βουτυρά καθώς επίσης και την καθοριστική θέση που διαδραμάτισαν στην πλοκή των ιστοριών.

Ο Δημοσθένης Βουτυράς σημαντικός λόγιος των αρχών του 20ου αιώνα και εκ των εισηγητών του μοντερνισμού στην ελληνική λογοτεχνία, φαίνεται ότι με το έργο του συνεχίζει να συγκινεί αλλά και να προκαλεί το αναγνωστικό κοινό, πενήντα χρόνια από τον θάνατό του (συμπληρώθηκαν τον Μάρτιο του 2008). Πολυσχιδής προσωπικότητα έπλαθε το ύφος των ηρώων του σε ένα αστικό τοπίο. Η ματιά του ήταν ανθρωποκεντρική και τον ενδιέφερε η ψυχολογία της συμπεριφοράς. Ήταν σαρκαστικός με λεπτεπίλεπτο χιούμορ. Μαζί με τον Χατζόπουλο και τον Θεοτόκη ήταν εκείνοι οι συγγραφείς που εισήγαγαν στα διηγήματα τους τον κοινωνικό προβληματισμό σε συνδυασμό με τη σοσιαλιστική ιδεολογία. Αν και απομονώθηκε από τη γενιά του ’30 συνέχιζε να γράφει και να δημοσιεύει μέχρι το θάνατο του, όντας αναγνωρισμένος από τη λογοτεχνική κοινότητα.


Nέστορας Ι. Πουλάκος

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο τεύχος 39 του λογοτεχνικού περιοδικού "Μανδραγόρας" (Νοέμβριος 2008).