4 Απρ 2009

Όλη η ιστορία του ελληνικού σινεμά..


του Νέστορα Πουλάκου
npoulakos@apogevmatini.gr

“Ο Γιαννάκης δε μπορούσε με τίποτα να ησυχάσει. Δεν ήθελε να γυρίσει στο Μοναστήρι χωρίς την κινηματογραφική κάμερα. Ακόμα και στον ύπνο του παραμιλούσε. Και μέχρι να γυρίσω εγώ στο σπίτι, ξεκίνησε για το Λονδίνο, απ' όπου έφερε την κάμερα BIOSCOPE 300 της φίρμας Τσαρλς Ούρμπαν”.

(Ο Μίλτος Μανάκης μιλάει για τον αδερφό του, Γιαννάκη)

Φέτος είναι η χρονιά που εγκαινιάζεται επίσημα το μοναδικό κινηματογραφικό μουσείο της χώρας, ύστερα από μια “περιπέτεια” που κράτησε 12 χρόνια, όταν κι αποφασίστηκε η δημιουργία του το 1997. Πλέον, τόσο ο πρόεδρος του Γιώργος Μυλωνάς όσο κι ο διευθυντής του Βασίλης Κεχαγιάς, μαζί με τη μικρή ομάδα που εργάστηκε μαζί τους, πρέπει να αισθάνονται ευτυχείς για το πέρας του σημαντικού αυτού έργου.
Κινηματογράφος, μεταξύ άλλων, σημαίνει ιστορία αλλά και τεχνολογική εξέλιξη. Το Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης διατρέχει την ιστορία του ελληνικού σινεμά από τις αρχές του 20ου αιώνα, περνώντας από όλες τις τάσεις, τις ιδέες και τις καταστάσεις που γεννήθηκαν εντός και παραπλεύρως του (περιοδικά, ομάδες κ.ά), επίσης μιλάει για την παραγωγή ταινιών, δηλαδή πως από τη βαριά, δυσκίνητη και δύσχρηστη κάμερα των αδελφών Μανάκη φτάσαμε στην τρισδιάστατη εικόνα και την ψηφιακή μηχανή.
Όταν το 1905 ο Γιαννάκης κι ο Μίλτος Μανάκης, από την Αβδέλα Γρεβενών, καταγράφουν τις “Υφάντρες” του χωριού τους την ώρα που δουλεύουν, είχαν κηρύξει την έναρξη του ελληνικού σινεμά. Οι γάμοι, τα πανηγύρια, τα πολιτικά και πολεμικά γεγονότα της περιοχής της Μακεδονίας και, ευρύτερα, των Βαλκανίων, ήταν τα πρώτα εγχώρια “επίκαιρα”.
Κι από τα ρεαλιστικά, στατιστικά ως επί τον πλείστον, πλάνα των αδελφών Μανάκη μεταβαίνουμε στο σινεμά του μεσοπολέμου, όταν ο όρος “ταινία” παίρνει τις σημερινές της διαστάσεις. Σενάριο, ερμηνείες, σκηνοθεσία, παραγωγή. Μάλιστα, εμφανίζεται ο πρώτος Έλληνας παραγωγός, ο Κωνσταντίνος Μπαχατώρης, ενώ η πρώτη ολοκληρωμένη ελληνική ταινία, που κόστισε εκατό χιλιάδες δραχμές, ήταν η “Γκόλφω” του Περσιάδη. Παράλληλα μπαίνει η λογοτεχνία στο σινεμά, όπως κι η ελληνική παράδοση, με την ταινία “Δάφνις και Χλόη” του Ορέστη Λάσκου να κερδίζει τις εντυπώσεις.
Με το τέλος της κατοχής και του εμφυλίου, το ελληνικό σινεμά θα μπει στην καρδιά της κοινωνίας, μιας και παίρνει διδάγματα από το κίνημα του ιταλικού νεό-ρεαλισμού. Το “Πικρό ψωμί” του Γρηγορίου, η “Μαύρη γη” του Τατασόπουλου, η “Μαγική πόλη” κι ο “Δράκος” του Κούνδουρου, το “Κυριακάτικο ξύπνημα” και η “Στέλλα” του Κακογιάννη. Όμως, κάνουν την εμφάνιση τους και ταινίες λαϊκές : το σινεμά το βουκολικό με τη “Γκόλφω” και την “Αστέρω”, όπως και το σινεμά το τύπου χολυγουντιανό του Σακελλάριου, του Τζαβέλα, του Δημόπουλου μπαίνει στο προσκήνιο κι όπως θα φανεί αργότερα θα κυριαρχήσει. Παράλληλα το περιοδικό “Κινηματογραφικός Αστήρ” θα γίνει πόλος έλξης του -τότε- ελληνικού κινηματογράφου.
Η δεκαετία του '60 κυριαρχείται από την παρουσία του Φιλοποίμενα Φίνου στην παραγωγή ταινιών μεγάλων αστέρων. Βουγιουκλάκη, Καρέζη, Παπαμιχαήλ, Βουτσάς, Κοντού, Μπάρκουλης, Κούρκουλος, Βέγγος, Ξανθόπουλος και πολλοί άλλοι μαζεύουν το λαό στις αίθουσες και τους προσφέρουν γέλιο, κλάμα και κοινωνική καταγγελία. Στον αντίποδα, ξεπροβάλει σιγά-σιγά το σινεμά του δημιουργού. Οι “Βοσκοί” του Παπατάκη, η “Εκδρομή” του Κανελλόπουλου, το “Πρόσωπο με πρόσωπο” του Μανθούλη, το “Κιέριον” του Θέου, προμηνύουν το τι θα επακολουθήσει.
Η δεκαετία του '70, προς το τέλος της δικτατορίας, έφερε την ανατροπή στην εγχώρια κινηματογραφική βιομηχανία. Το περιοδικό “Σύγχρονος Κινηματογράφος” παίζει το ρόλο των “Τετραδίων του Σινεμά” στη γαλλική Νουβέλ Βανγκ, ο Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος εγκαθιδρύει το σινεμά του δημιουργού μια για πάντα. Αγγελόπουλος, Βούλγαρης, Παναγιωτόπουλος, Μαρκετάκη, Νικολαίδης, Λιάππα κ.ά, είναι οι γαλλοθρεμένοι ή επηρεαζόμενοι από τα κινήματα της Ευρώπης σκηνοθέτες που φέρνουν άλλο αέρα στο ελληνικό σινεμά. Από την άλλη μεριά, οι βιντεοταίνιες του '80 με τον Ψάλτη, τον Μουστάκα και τα άλλα παιδιά εγκαθιστούν τη ντίσκο κουλτούρα της εποχής στη χώρα μας.
Και φτάνουμε στα τέλη του αιώνα. Η εποχή της τηλεόρασης είναι γεγονός. Η επιρροή της τελευταίας στην 7η τέχνη αναμφισβήτητη. “Safe sex”, “Ριζότο”, “Θηλυκή εταιρεία” κ.ά. Χωρίς πάντα να λείπουν οι παραγωγές ποιότητας. Γκορίτσας, Κόκκινος, Μπουλμέτης, Γιάνναρης, Χούρσογλου, Αβδελιώδης είναι μερικοί εκ των δημιουργών που τα ταξιδεύουν στην καρδιά του κοινωνικού γίγνεσθαι.
Πήρατε μια γεύση; Αυτό είναι το έργο που επιτελεί το Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Να σε ταξιδεύει στα σπάργανα του ελληνικού σινεμά, να σε μεταφέρει σε εποχές αλλοτινές, να σου θυμίζει τι ήταν αυτό που τώρα απολαμβάνεις. Ένα μάθημα για τους νέους. Μια νοσταλγική ματιά για τους παλιούς.

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην καθ. εφημερίδα "Απογευματινή" (φύλλο 4-4).