11 Απρ 2009

"Live" φονικά πολεμικά παιχνίδια..


του Νέστορα Πουλάκου
npoulakos@apogevmatini.gr

Σύμφωνα με τους New York Times πρόκειται για «μια καλοφτιαγμένη ταινία αγωνίας και παράλληλα ένα από τα καλύτερα αντιπολεμικά φιλμ των τελευταίων χρόνων, ένα ψύχραιμο και πειστικό σχόλιο πάνω στον διεθνή μιλιταρισμό». Κατασκευάστηκε από τον πλέον παραγνωρισμένο Ευρωπαίο σκηνοθέτη και δεινό κινηματογραφιστή Πήτερ Γουότκινς, στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου, του πολέμου του Βιετνάμ, των εθνικό-απελευθερωτικών αγώνων των χωρών της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής, των δικτατορικών και καταπιεστικών καθεστώτων στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο, της σοβιετικής καταστολής και του παγκόσμιου Μάη του '68.
Την εποχή της αντί-μιλιταριστικής κουλτούρας των λαών και της μιλιταριστικής πολιτικής των κυβερνήσεων, κινηματογραφικές φωνές σαν αυτή του Βρετανού δημιουργού Πήτερ Γουότκινς ήταν παραφωνίες για τους κραταιούς, αντιδραστικοί μηχανισμοί εντός του συστήματος της βίας και του πολέμου για τον λαό.
Ο σκηνοθέτης του “Punishment Park” και του “War Game”, το 1969 αυτό-εξορίστηκε στη Σουηδία και με τη βοήθεια του σεναριογράφου Νίκολας Γκέσλινγκ γύρισε τους “Μονομάχους”. Σε πρώτη κινηματογραφική προβολή, λίγο πριν το ελληνικό Πάσχα, η New Star Films αποφασίζει, εν είδει επανέκδοσης, να ξαναβγάλει στις σκοτεινές αίθουσες τη συγκεκριμένη ταινία, ακριβώς σαράντα χρόνια μετά την παγκόσμια προβολή της στο κινηματογραφικό κοινό.
Με Βρετανούς και Σουηδούς ηθοποιούς, ως επί το πλείστον ερασιτέχνες, ο Γουότκινς στηρίχθηκε σε μια ιδέα φανταστική : στο κοντινό μέλλον, διάφορες κυβερνήσεις συνεργάζονται για να τιθασεύσουν την επιθετικότητα και να ενισχύσουν τον εθνικισμό οργανώνοντας με χρηματοδότηση από διάφορες εταιρείες, φονικά, πολεμικά παιχνίδια ανάμεσα σε ομάδες από διαφορετικές χώρες. Τα παιχνίδια αυτά, που φέρουν τη στάμπα των “παιχνιδιών ειρήνης”, μεταδίδονται απευθείας από τα ηλεκτρονικά μέσα μαζικής ενημέρωσης όλου του κόσμου (κυρίως από την τηλεόραση), με τις απαραίτητες διαφημίσεις και τους οικονομικούς χορηγούς, με τη συμβολή του τηλεοπτικού κοινού στην εξέλιξη των πολεμικών συγκρούσεων που διαδραματίζονται ζωντανά εκείνη την ώρα. Στους συμμετέχοντες της κάθε κυβέρνησης υπάρχουν άτομα νεαρής ηλικίας, κυρίως 20 έως 30 ετών, μορφωμένα και με καλό επίπεδο κοινωνικής παιδείας, που έχουν αποφασίσει να βρίσκονται στην “αρένα”, ο καθένας για τους δικούς του λόγους : άλλος για να κάνει περήφανη την οικογένειά του, άλλος για να υπηρετήσει την πατρίδα του, κάποιος άλλος για να βρει τον εαυτό του, ενώ υπάρχουν κι εκείνοι που μπαίνουν στο παιχνίδι για να ανατρέψουν το σύστημα εκ των έσω, όπως ισχυρίζονται.
Η ταινία του Γουότκινς, που αρχικά προβλήθηκε με τον τίτλο “Παιχνίδια Ειρήνης”, καταπιάνεται με την χρησιμοποίηση των Μ.Μ.Ε. από τις κυβερνήσεις των κρατών για τη χειραγώγηση του κοινού. Το ημί-ντοκιμαντερίστικο στιλ των “Μονομάχων” είναι πιο στατικό σε σύγκριση με τις προηγούμενες δουλειές του, κυρίως εξαιτίας του ογκώδους εξοπλισμού που απαιτείται για μια παραγωγή 35mm. Η ακινησία, σύμφωνα με τον Γουότκινς, “είναι ωφέλιμη καθώς έτσι δίνεται στο κοινό ο απαραίτητος χώρος για κριτική σκέψη”.
Η ταινία, την περίοδο που προβλήθηκε, αποτέλεσε μια προειδοποίηση για τα επαναστατικά κινήματα που θα επιχειρούσαν να πολεμήσουν το κατεστημένο με όρους που αυτό θα καταλάβαινε. Σύμφωνα πάντα με την ταινία, τότε θα κινδυνεύσουν να απορροφηθούν από το ίδιο ακριβώς σύστημα που θα προσπαθήσουν να ανατρέψουν. Ένα γεγονός, που κατά γενική ομολογία και στην πλειονότητά του, επιβεβαιώθηκε τις δεκαετίες '70 και '80.
Με τους “Μονομάχους” ο Γουότκινς έκανε το βήμα παραπέρα, που τον οδήγησε σε ταινίες όπως το “Punishment Park”, “Η Παγίδα”, “Οι Άνθρωποι του '70”, “Το Ταξίδι” κ.ά. Το 1980, με τα σχέδια του να ματαιώνονται το ένα μετά το άλλο, ο Γουότκινς ανακοίνωσε πως εγκαταλείπει τη σκηνοθεσία για να αφοσιωθεί στη μελέτη και την κριτική των αποτελεσμάτων του ρόλου των Μ.Μ.Ε. Εδώ και λίγα χρόνια η έρευνά του ολοκληρώθηκε με το έργο “Η κρίση των Mίντια”, έχοντας όμως επανέλθει στη σκηνοθεσία κάνοντας αποκλειστικά πολιτικό-κοινωνικά ντοκιμαντέρ.

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην καθ. εφημερίδα "Απογευματινή" (φύλλο 11-4).