2 Ιουν 2009

Λογοτεχνία και Φύση : Μια σχέση ευθύνης στη μάχη κατά της αποψίλωσης των δασών..


του Νέστορα Πουλάκου
npoulakos@apogevmatini.gr


Το γνωρίζετε ότι ο κάθε ένας από μας πετά κατά μέσον όρο 250 κιλά χαρτιού ετησίως, συμβάλλοντας, άθελα του, στην αποψίλωση των δασών και στην υπερθέρμανση του πλανήτη; Το ξέρατε, επίσης, ότι χρησιμοποιούμε κατά μέσον όρο 20 τόνους χαρτί καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας; Πολλοί πιστεύουμε ότι το χαρτί που χρησιμοποιούμε προέρχεται από ανακυκλώσιμες πηγές ή από δάση τα οποία καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. Αυτό όμως είναι μύθος. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το 70% των 335 εκατομμυρίων τόνων χαρτιού που χρησιμοποιεί ο κόσμος ετησίως προέρχεται από φυσικές πηγές.
Τα παραπάνω οδήγησαν τα τελευταία χρόνια στο να ληφθεί η απόφαση παγκοσμίως από πολλούς και γνωστούς εκδοτικούς οίκους να μπει το ανακυκλωμένο ή οικολογικό χαρτί στο χώρο του βιβλίου. Να τυπώνονται, δηλαδή, βιβλία σε ανακυκλωμένο, οικολογικό χαρτί μια απόφαση-κίνηση με οικολογική συνείδηση που αποσκοπεί αφενός στην εξοικονόμηση των μορφών ενέργειας και στη διάσωση του ξύλου αφετέρου στην ευαισθητοποίηση του πολίτη-αναγνώστη, στη γνωστοποίηση του προβλήματος και στην εξάπλωση αυτής της συλλογιστικής, μιας και το ποσοστό των εκδοτικών οίκων που τυπώνουν σε οικολογικό χαρτί είναι μεν υπαρκτό αλλά όχι υψηλό. Για παράδειγμα η Καναδή εκδότρια της σειράς βιβλίων «Χάρι Πότερ», Σίντι Κόνορ, απαίτησε πέρυσι να εκδοθούν τα βιβλία της σε ανακυκλωμένο χαρτί. Οι πολύ γνωστοί εκδοτικοί οίκοι Ρenguin και ΗarperCollins αλλάζουν την πολιτική τους στο χαρτί που χρησιμοποιούν. Στην Ελλάδα, πάλι, μπορεί τόσο το ανακυκλώσιμο και όσο και το οικολογικό χαρτί να υπάρχουν στην αγορά, μπορεί αρκετοί προμηθευτές χάρτου να έχουν εντάξει στο δειγματολόγιο τους κι αυτή τη συνιστώσα αλλά οι ενδιαφερόμενοι (εκδότες εν προκειμένω) δεν είναι πολλοί. Επιπλέον, στη χώρα μας έχει παρεξηγηθεί η έννοια «οικολογικό βιβλίο». Στις περισσότερες των περιπτώσεων σημαίνει βιβλίο οικολογικού ενδιαφέροντος, σε άλλες βιβλίο οικολογικού ενδιαφέροντος τυπωμένο σε οικολογικό χαρτί, χωρίς να υπάρχει συχνά άλλη προοπτική έκδοσης βιβλίου (π.χ. λογοτεχνικού ή επιστημονικού) σε τέτοιου είδους χαρτί. Στις περισσότερες των περιπτώσεων τυπώνονται τα βιβλία σε χαρτί οικολογικό, δηλαδή φιλικό προς το περιβάλλον (χωρίς να εμπεριέχει χλώριο), γιατί όπως μας είπε χαρακτηριστικά ο κ. Κυριάκος Καραΐσκος, υπεύθυνος των Εκδόσεων Διάπλαση, «το κόστος του ανακυκλωμένου χαρτιού για το τύπωμα ενός τίτλου είναι πολύ μεγάλο κι ασύμφορο, δεδομένου ότι κοστίζει 3-4 ευρώ, ενώ το οικολογικό χαρτί κοστίζει 1,05 ευρώ». Εν ολίγοις, ο κ. Καραϊσκος θεωρεί ότι δύσκολα οι εκδοτικοί οίκοι θα εντάξουν ανακυκλωμένο χαρτί στα βιβλία τους λόγω κόστους, ενώ επιμένει ότι οι περισσότεροι εξ αυτών εξακολουθούν να χρησιμοποιούν το κλασικό χαρτί (“κινέζικο” όπως τόνισε) που κοστίζει 0,65 – 70 ευρώ. Οι Εκδόσεις Διάπλαση, που ειδικεύονται στα παιδικά βιβλία, έχουν δημιουργήσει την κατηγορία «οικολογικά βιβλία», όπου φιλοξενούνται τίτλοι που πραγματεύονται τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον. Όπως μας ανέφερε ο κ. Καραΐσκος για τα βιβλία που παράγει ο ίδιος, «χρησιμοποιείται χαρτί φιλικό στο περιβάλλον καθώς και μελάνια πιστοποιημένα χωρίς καθόλου τοξικές ουσίες που είναι ακριβότερα (εις διπλούν) από τα κανονικά και τα οποία δίνουν ένα πολύ ικανοποιητικό κι ευχάριστο αποτέλεσμα». Αυτή την περίοδο οι Εκδόσεις Διάπλαση λανσάρουν στην αγορά τρεις καινούριους τίτλους βιβλίων με θέμα το περιβάλλον : τα παραμύθια «Ο δήμαρχος και οι πεταλούδες» της Μαρίας Πεπονά, που αποτυπώνει με φανταστικό τρόπο τους λόγους για τους οποίους ξεριζώθηκε το πράσινο απ’ τις πόλεις και τα χωριά και την θέση των μονοκατοικιών πήρανε οι άχρωμες και άχαρες πολυκατοικίες, «Ο Δρακοπόταμος» και «Η αόρατη ομπρέλα» της Βάσως Μιχαηλάκη Αρφάρα, που μιλούν για την μόλυνση, την καταστροφή του περιβάλλοντος και πώς τα παιδιά μαθαίνουν για το πρόβλημα της ρύπανσης, το όζον και τον ήλιο και παρεμβαίνουν δυναμικά προκειμένου να ευαισθητοποιήσουν τους μεγάλους. Ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένες σε θέματα περιβαλλοντικής συνείδησης είναι και οι Εκδόσεις Πατάκη, οι οποίες πλην των βιβλίων οικολογικού ενδιαφέροντος έχουν το σθένος να τυπώνουν τίτλους και σε οικολογικό χαρτί. Αυτές τις μέρες κυκλοφορούν στην αγορά τρεις καινούριοι τίτλοι των Εκδόσεων Πατάκη, τυπωμένοι σε οικολογικό χαρτί και με οικολογικό εξώφυλλο βεβαίως, που έχουν συνάμα θέμα τους το περιβάλλον. Το παραμύθι για παιδιά «Αν δράκοι πολλοί υπήρχανε στη γη» της Ντέμπι Λιόρι, σε μετάφραση του Φίλιππου Μανδηλαρά, εξηγεί γιατί «αν δράκοι πολλοί υπήρχανε στη Γη και έτρωγαν, έπιναν και γλεντούσαν χωρίς σταματημό, τότε η φύση θα αντιδρούσε και με τον τρόπο της θα έδειχνε ότι δε διασκεδάζει καθόλου με τη γιορτή τους». Τα εναπομείναντα δυο βιβλία κυκλοφορούν στη σειρά «Με φροντίδα για το περιβάλλον», μια σειρά με κεντρικό σύνθημα «Οικονομία – επαναχρησιμοποίηση – ανακύκλωση» που έχει βιβλία φιλικά προς το περιβάλλον. Όπως τονίζεται από τους υπεύθυνους των Εκδόσεων Πατάκη «το χαρτί που έχει χρησιμοποιηθεί διαθέτει πιστοποίηση FSC από τον Οργανισμό Αειφορικής Διαχείρισης Δασικών Πόρων, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι προέρχεται από τα δάση των οποίων η εκμετάλλευση γίνεται με περιβαλλοντικά υπεύθυνο τρόπο. Το εργοστάσιο χαρτοποιίας ανακυκλώνει το 91% του νερού που χρησιμοποιεί για την κατασκευή του χαρτιού και το χαρτί είναι ανακυκλώσιμο. Ο τυπογράφος έχει μειώσει το «ενεργειακό αποτύπωμα» των εγκαταστάσεών του, δηλαδή το ποσό του διοξειδίου του άνθρακα που εκλύουν στην ατμόσφαιρα, κατά 52% από το 1994 και παράγει το 100% του ηλεκτρισμού που χρειάζεται. Τα μελάνια που χρησιμοποιήθηκαν είναι φυτικά, δεν κατασκευάζονται από υποπροϊόντα του πετρελαίου ενώ η εκτύπωση έγινε στην Ευρώπη, σε αντίθεση με τη συνήθη πρακτική εκτύπωσης στην Ασία, προκειμένου να μειωθεί στο ελάχιστο το «ενεργειακό αποτύπωμα» κάθε αντιτύπου». Σε αυτή, λοιπόν, την ενδιαφέρουσα και οικολογικού ενδιαφέροντος σειρά κυκλοφορούν οι τίτλοι «Φτιάξ’ το» της Τζέιν Μπουλ, που δίνει ιδέες πως να μεταμορφώσει κανείς τα άχρηστα αντικείμενά του –από χαρτί, πλαστικό, μέταλλο ή ύφασμα– σε θαυμάσια δώρα και απίθανα παιχνίδια. Και το «Νοιάζομαι για τη Γη» του Δρ. Λάιν Ντικς, που είναι μια οικογενειακή εγκυκλοπαίδεια, ένα λεύκωμα για τον κόσμο, αλλά και ένας οδηγός με πρακτικές συμβουλές για τη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας του πλανήτη.

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο ένθετο "Α-Περιβάλλον" της "Κυριακάτικης Απογευματινής" (φύλλο 31-5).