4 Ιουλ 2009

Σαν παλιό καλό σινεμά..


του Νέστορα Πουλάκου
npoulakos@apogevmatini.gr

Κατακλυσμιαίες στιγμές σινεφίλ εποχών ζούμε το φετινό καλοκαίρι του 2009, με την Αθήνα να μυρίζει Γαλλική Ταινιοθήκη της δεκαετίας του 1960 τότε που εκατοντάδες μέτρα σελιλόιντ ξετυλίγονταν από τους δρόμους του Παρισιού στις καρδιές κάθε λογής μανιακού με το σινεμά που σεβόταν τον εαυτό του. Όπως έχουμε ξαναγράψει, τα θερινά σινεμά της πόλης μας θα δείξουν περισσότερες από 30 ταινίες μέσα σε ένα διάστημα τριών μηνών! Γι' αυτή την εβδομάδα, άλλωστε, όρεξη να έχουμε να βλέπουμε σινεμά παλιό καλό ευρωπαϊκό κι αμερικάνικο : από τον σοβιετικό φορμαλισμό του Αντρέι Ταρκόφσκι στην ποπ αρτιστίκ κουλτούρα του Μάικ Νίκολς και την αντί-μακαρθική προπαγάνδα του Χέρμπερτ Μπίμπερμαν.

“Ο Πρωτάρης” (1967)

Βασισμένοι στο ομώνυμο μπεστ σέλερ του Τσαρλς Γουέμπ, οι σεναριογράφοι Κάλντερ Γουίλινγκχαμ και Μπακ Χένρι έγραψαν μια ιστορία που συνοψίζει ολόκληρη την κουλτούρα των '60s μέσα από τα μελωδικά άσματα των Σάιμον και Γκάρφανκελ και τη σκηνοθετική μπαγκέτα του μετρ Μάικ Νίκολς (το πρόσφατο ερωτικό και δραματικό “Εξ επαφής” αποδεικνύει του λόγου το αληθές).
Ο “Πρωτάρης” είναι μια ταινία που φαίνεται ακραία εκ πρώτης όψεως, όμως είναι βγαλμένη απ’ τη ζωή : η μύηση ενός νέου άντρα, που μόλις αποφοίτησε από το κολέγιο στον έρωτα από μια μεγαλύτερή του γυναίκα, που διατηρεί άριστα την ομορφιά και τη γοητεία της. Φυσικά, το “ζουμί” του “Πρωτάρη” έχει την ιδιαιτερότητά του : η κυρία που αποπλανεί τον Μπεν είναι σύζυγος του συνεταίρου του πατέρα του Μπεν και, το χειρότερο, μητέρα της κοπέλας που ο Μπεν ερωτεύεται τελικά.
Ντάστιν Χόφμαν στα νιάτα του, κλέβοντας τον ρόλο τόσο από τον Γουόρεν Μπίτι όσο κι από τον Ρόμπερτ Ρέντφορντ. Άν Μπάκφορντ στο ρόλο της μοιραίας γυναίκας-αράχνη αλλά και Καταρίνα Ρος, το κορίτσι που αγνοεί την θελκτική γοητεία της “ατίθασης” μητέρας της.
Η ταινία που γυρίστηκε από τον Μάικ Νίκολς, με παραγωγό τον Τζόζεφ Λιβάιν, αγόρασε τα δικαιώματα του βιβλίου μόλις προς 20.000 δολάρια και έδωσε ακόμα 10.000 στο συγγραφέα, όταν ο “Πρωτάρης” έσπασε ταμεία, κάτι που ενόχλησε τον Γουέμπ, ο οποίος δήλωνε τότε ότι η διασημότητα τον αποσπούσε από τη δημιουργική δουλειά του. Το επιστέγασμα της επιτυχίας της ταινίας ήταν το Όσκαρ Σκηνοθεσίας, οι 5 Χρυσές Σφαίρες και τα 5 Βραβεία BAFTA.

“Το Αλάτι της Γης” (1955)

“Τ’ όνομά μου είναι Εσπεράνζα. Είμαι η γυναίκα ενός εργάτη στο ορυχείο. Εδώ είναι το σπίτι μας. Το σπίτι δεν είναι δικό μας. Τα λουλούδια, όμως... τα λουλούδια είναι δικά μας. Η γη όπου στέκει τώρα το ορυχείο – αυτή η γη ανήκε στον παππού του συζύγου μου. Τώρα ανήκει στην εταιρεία”. Μέσα απ' αυτόν το μονόλογο μιας εργάτριας – τραγικής φιγούρας στις δύσκολες εποχές της δεκαετίας του '50 γίνεται αντιληπτή η αμερικανική αντίσταση στα άκαμπτα χρόνια του Μακάρθι και της αντί-κομμουνιστικής τρέλας που επικρατούσε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Μια από τις πιο τολμηρές πολιτικές ταινίες στην Ιστορία του Αμερικανικού Κινηματογράφου, το “Αλάτι της Γης” είναι βασισμένο σε μια πραγματική απεργία (στο Σίλβερ Σίτι στο Μεξικό το 1947), και χρησιμοποιεί εργάτες του ορυχείου στο καστ της. Αποτελεί ένα σπάνιο παράδειγμα αμερικανικής παραγωγής που προωθεί τον κοινωνικό ρεαλισμό. Η ταινία αποκαλύπτει τις άθλιες συνθήκες εργασίας και ζωής της Μεξικανό-αμερικανικής κοινότητας και την σκληρή εκμετάλλευση των κατοίκων από τους λευκούς (Αγγλό- Αμερικάνους, όπως αποκαλούνται) βιομηχάνους.
Η ταινία του “φακελωμένου” Χέρμπερτ Μπίμπερμαν έκανε την... παράνομη πανηγυρική του πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη το 1955 έπειτα από το ανελέητο κυνηγητό που δέχτηκε κατά την κατασκευή της, ενώ στην Ευρώπη έχαιρε ενθουσιασμού : οι Γάλλοι κριτικοί την ανακήρυσσαν καλύτερη ταινία του 1955, ενώ στο Φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι παίρνει το Μεγάλο Βραβείο. Τέλος, μόλις το 1964, η ταινία παίχτηκε νόμιμα και στις ΗΠΑ.

“Αντρέι Ρουμπλιόφ” (1966)

Η πλέον σπουδαία ταινία του πολύ σημαντικού Ρώσου σκηνοθέτη Αντρέι Ταρκόφσκι (μόλις η δεύτερή του μετά τα “Παιδικά χρόνια του Ιβάν”) που βραβεύτηκε στις Κάννες με το FIPRESCI Award και αποτέλεσε σημείο εκκίνησης της αναγνωρισμένης πορείας του σκεπτικιστή δημιουργού προς την αιωνιότητα.
Η ζωή και το έργο, η χαρά και το δράμα, η ψυχή και η σκέψη ενός μεγάλου ζωγράφου αγιογραφιών. Θα μπορούσε να είναι μια βιογραφική ταινία επικών διαστάσεων που να εξυπηρετεί την αδηφαγία του καθεστώτος προβάλλοντας το μεγαλείο της ρωσικής ψυχής μέσα από τα σκοτεινά χρόνια των αρχών του 15ου αιώνα. Ο Ταρκόφσκι κάνει όμως τη μεγάλη ανατροπή : για όλα τα δεινά, την πείνα, την εξαθλίωση, τη απειλή του θανάτου, την μοναξιά, προτείνει ως φάρμακο όχι την ταύτιση με τις ιδέες του κόμματος, αλλά επιβάλει αναντίρρητα ως λύτρωση, με όπλα την ποίηση των εικόνων και των συναισθημάτων, την εσωτερική δύναμη κάθε ανθρώπου και την ευδαιμονία της δημιουργίας. Εφόδια που σε κάνουν σχεδόν άτρωτο, αδιάφορο μπροστά στον θάνατο.
Ο “Αντρέι Ρουμπλιόφ” είναι ένα δείγμα κινηματογραφικής ποιητικής, μια κλασική ταινία – αριστούργημα, πραγματικό μάθημα σκηνοθεσίας και κινηματογράφου εν γένει.

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Σαββατιάτικη Απογευματινή" (φύλλο 4-7).