29 Οκτ 2010

Νόμος Γερουλάνου : Σχόλια για το νέο κινηματογραφικό νόμο

Του Νέστορα Πουλάκου
(poulakos@sevenart.gr)

Ο «Νόμος Μελίνα» θα δώσει τη θέση του στο «Νόμο Γερουλάνου». Το εκτόπισμα, το βάρος και η αξία των δύο ονομάτων δεν χωρούν συγκρίσεις. Το ζήτημα είναι ο «Νόμος Γερουλάνου» να διαρκέσει κι αυτός 24+ χρόνια, όταν ψηφιστεί (αύριο πάει στη Βουλή και αμέσως τίθεται προς δημόσια διαβούλευση).

Καταρχάς το θετικό είναι ότι ακούμε το πρώτο καρδιοχτύπι της εγχώριας κινηματογραφίας. Εντέλει, ζει. Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο και παρά τις διακρίσεις των ταινιών μας, ο ελληνικός κινηματογράφος είναι σε κακό χάλι. Αδιαφορία παρά τις ποικίλες επιτροπές που είχαν συστήσει από τους υπουργούς της Νέας Δημοκρατίας (Τατούλης, Βουλγαράκης, Σαμαράς, Λιάππης), καθυστερήσεις από τον Γερουλάνο (οι 100 μέρες έγιναν ένας χρόνος), άδεια ταμεία στο Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, άφαντη και η επιστροφή φόρου προς κάθε κατεύθυνση, ανύπαρκτο το 1,5 % των καναλιών (εντάξει, αυτό βαστά περισσότερα χρόνια), διχασμένος ο κινηματογραφικός κόσμος (σε πόλεμο το ΕΚΚ, η Εταιρεία Ελλήνων Σκηνοθετών και η Διασωματειακή Επιτροπή, οι Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη, η Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου, και ένας σωρό άλλος κόσμος).

Μόλις σήμερα έγιναν γνωστές οι βασικές αρχές του νέου κινηματογραφικού σχεδίου νόμου. Σε λίγες ημέρες θα τον ξέρουμε και ολόκληρο ώστε να τον κρίνουμε καλύτερα και πιο σφαιρικά. Ακούω φωνές δυνατές και οσμίζομαι εκ νέου πόλεμο. Από αυτά που διαβάζω στις πρώτες σελίδες, φωτογραφίζονται άνθρωποι (τους φέρνω στο νου μου) που θα χάσουν τον ύπνο τους, στα σίγουρα.

Σταχυολογώ και σχολιάζω:

• Είναι πασιφανές ότι ο Γερουλάνος θέλει να ενισχύσει τη θέση του παραγωγού. Να φτιάξει το ελληνικό σινεμά βάσει Χόλιγουντ. Βέβαια και πάλι θα απέχουμε παρασάγγας από αυτό, αλλά δεν έχει σημασία. Μικρή αγορά στην ίδια βάση, όμως, φέρεται να λέει το σύνθημα. Είναι σίγουρο ότι θέλει να βάλει στο παιχνίδι τις μικρές και μεσαίες εταιρείες παραγωγής, που φοβούνται όντως να επενδύσουν στο σινεμά και κυνηγάνε μόνο τηλεοπτικά, ντοκιμαντέρ και βιντεοκλίπ. Το γεγονός φυσικά ότι το τονίζει δεν σημαίνει και ότι θέλει ν’ αποδυναμώσει τις μεγάλες εταιρείες παραγωγής. Το αντίθετο. Ίδια θα μείνει η πίτα. Απλώς μερικά ψίχουλα θα πάρουν και οι μικροί. Στόχος του βέβαια είναι να καταργήσει τον όρο «κρατικοδίαιτη ταινία». Τουλάχιστον σε ένα μέρος της να είναι ιδιωτική.

• Με το παραπάνω σκεπτικό έγιναν και οι ρυθμίσεις για τα φορολογικά κίνητρα στον υποψήφιο παραγωγό. Του δίνει αβάντες για να προχωρήσει. Του προσφέρει απαλλαγές και ελαφρύνσεις (αυτά μένει να τα δούμε στην πράξη, όμως). Η είδηση βέβαια, που βγαίνει από εδώ, είναι ότι ισχυροποιεί 100% το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου. Όλα τα χρήματα θα περνούν από τον ειδικό λογαριασμό του.

• Όλο το βάρος, ο Γερουλάνος, το ρίχνει στην επιστροφή του φόρου στους παραγωγούς. Απλοποιεί τις διαδικασίες είσπραξης του, λέει. Χρηματοδοτεί πιο ενισχυμένα τις ταινίες που έχουν κάνει μέχρι 50 χιλιάδες εισιτήρια, λέει επίσης (και αυτές που έχουν κάνει 100, και είναι 4-5 κάθε χρόνο;). Δεσμεύει τα κανάλια να δίνουν το 1,5 % των εσόδων τους στην παραγωγή (αλήθεια, τι ώρα θα γίνει αυτό για να είμαι παρών;). Πέρα από την πλάκα, το τελευταίο που είναι ένα μεγάλο αγκάθι για την ντόπια κινηματογραφία πρέπει να προσεχθεί. Και, εντάξει, η ΕΡΤ τα δίνει εν καιρώ, τα ιδιωτικά κανάλια όμως; Αν θα τα δώσουν, θα επιλέγουν πάλι μόνο τις εμπορικές ταινίες («εναπόκεινται στην επιλογή των ίδιων των τηλεοπτικών σταθμών»). Μένει να διαβάσουμε λεπτομερώς το νόμο.

• Αυξάνει την ετήσια χρηματοδότηση του στο Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου (σε τι ποσοστό;). Δημιουργεί τους οργανισμούς Hellenic Film Commission και Thessaloniki Film Commission -προσφέροντας νέες θέσεις εργασίας-, που σκοπό έχουν την προσέλκυση ξένων επενδύσεων (περυσινά ξινά σταφύλια με άλλο όνομα, πλήρως αποτυχημένα μέχρι τώρα). Απλοποιεί τα δεδομένα για να ασκεί κάποιος το επάγγελμα «παραγωγός».

Από όλα τα παραπάνω απλώς συνοψίζω: ήλθε η ώρα να ξαναζήσουμε το «σινεμά του παραγωγού», αρκετά κράτησε το όνειρο. Σαν πολύ δεν βιώσαμε το «σινεμά του δημιουργού»;

• Θεσμικά όργανα: Καταργεί το Συμβούλιο Κινηματογραφίας και τον Ειδικό Σύμβουλο. Δεν νομίζω ότι θα λείψουν σε κανέναν. Πόσω μάλλον στον Γενικό Διευθυντή/ Καλλιτεχνικό Διευθυντή/ Διευθύνοντα Σύμβουλο του κάθε οργάνου: Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο (δεν βάζω τη Διεύθυνση Κινηματογράφου και Οπτικοακουστικών Μέσων του ΥΠΠΟΤ). Γιώργος Παπαλιός, Δημήτρης Εΐπίδης, Γιώργος Μπολάνης, βγαίνουν πανίσχυροι καταπώς φαίνεται. Αν και ο πρώτος είναι «προσωρινός», φήμες τον θέλουν να παραμένει. Ο δεύτερος είναι επιλογή Γερουλάνου. Ο τρίτος, όπως αναφέρουν πηγές μου, είναι ακλόνητος βάσει ρύθμισης της προηγούμενης κυβέρνησης. Ειδικώς το «εισηγητικός-εκτελεστικός για τον Γενικό Διευθυντή» τα λέει όλα. Μη σας εξηγώ. Όπως και το «ελεγκτικός για το Δ.Σ.»…

• «τον περιορισμό των φαινομένων παραγοντισμού και διασποράς της ευθύνης στη λήψη αποφάσεων» - «θεσμικές αγκυλώσεις εμποδίζουν την αξιοποίηση των δυνατοτήτων και δυνάμεων…» - «το πνεύμα της συλλογικής συνδιαχείρισης που είχε καλλιεργηθεί λόγω της ισχύουσας δομής των φορέων κινηματογραφικής πολιτικής οδήγησε σε συστημική αποτυχία» - «η συνδιοίκηση των επαγγελματικών σωματείων σε φορείς που χρηματοδοτούνται εξ ολοκλήρου από τον κρατικό προϋπολογισμό και έχουν ως αντικείμενο την άσκηση εθνικής πολιτικής δεν αποδείχτηκε αποτελεσματική». Τα παραπάνω αποσπάσματα είναι χαρακτηριστικά του τι θέση φαίνεται ότι θα έχουν οι συνδικαλιστές ή οι επαγγελματίες συνδικαλιστές του κινηματογράφου στο νέο νόμο. Δεν νομίζω ότι τους θέλει ο Γερουλάνος στο παιχνίδι, και αν λάβω υπόψη μου αυτά που έχουν διαρρεύσει στον Τύπο τις τελευταίες εβδομάδες (για τη θέση τους στο Δ.Σ. του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, όπου βγήκαν ενισχυμένοι στις τελευταίες εκλογές, και όχι μόνο) τότε τα πράγματα δεν προβλέπονται ευοίωνα για τους ίδιους. Σε αυτό το σημείο, το casus belli (και δεν εννοώ την ταινία) είναι δεδομένο.

• Το Κινηματογραφικό Αρχείο περνάει οριστικά και αμετάκλητα στο Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο (για όποιον δεν ξέρει, είχε εγκαινιαστεί επί Ρουσόπουλου και βρίσκεται στο κτίριο Τύπου απέναντι από το Πάντειο – είναι από τους ελάχιστους θεσμούς που δέχτηκε και διατήρησε ο Γερουλάνος). Αποδυναμωμένοι βγαίνουν δυο θεσμοί που μπορεί να υπήρχαν από παλιά αλλά ουσιαστικά αναμορφώθηκαν επί Νέας Δημοκρατίας. Πρόκειται για την Ταινιοθήκη της Ελλάδας (με τα πολλά οικονομικά προβλήματα πια) και το Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (που δεν έχει κανένα οικονομικό πρόβλημα αλλά κάπως πρέπει να βγει από τη μέση).

Από όλα τα παραπάνω, καταλαβαίνετε σίγουρα ότι ο Γερουλάνος επιθυμεί υπερσυγκέντρωση εξουσιών σε λίγα πρόσωπα και εκκαθάριση του τοπίου, για να ελέγχει τα πάντα. Ή για να ελέγχουν οι άνθρωποι του τα πάντα, χωρίς καμία παράπλευρη απώλεια.

Για τι δεν μιλάει: Εντάξει δεν έχουμε στα χέρια μας ολόκληρο το σχέδιο νόμου αλλά πολύ θέλω να διαβάσω τα παρακάτω: Τι σκοπός υπάρχει για την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου (αν δεν γνωρίζετε, δεν έχει «υιοθετηθεί» ακόμη από το ΥΠΠΟΤ – τρανή απόδειξη το πώς ορίστηκε ελληνική πρόταση για το Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας, ο "Κυνόδοντας" του Λάνθιμου), το Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (θα συγχωνευθεί με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και, αν ναι, θα διατηρήσει την οικονομική και διαχειριστική αυτονομία του;), την Ταινιοθήκη της Ελλάδας (θα πέσει σε ανυποληψία και θα μετεξελιχθεί σε αίθουσα και μόνο;), τα Κρατικά Βραβεία Ποιότητας (αποδεσμεύονται από το ΦΚΘ, θα είναι χρηματικά;), το νέο Δ.Σ. του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου και φυσικά τον Πρόεδρο του (ή Γενικό Διευθυντή του;), τους αιθουσάρχες και διανομείς και την επιστροφή φόρου που τους αναλογεί, τους αιθουσάρχες/διανομείς/παραγωγούς (σε πακέτο του ενός) που είναι πανίσχυροι και φυσικά έχουν το μεγαλύτερο μέρος της πίτας (τι σας έλεγα στην αρχή;).

Όπως και να έχει, όλα τα παραπάνω που σας γράφω είναι μια πρώτη εκτίμηση βάσει των στοιχείων που έχουν δημοσιευθεί. Με ανυπομονησία αναμένω το σχέδιο νόμου. Ξέρετε τι εξιλέωση είναι για τον δημοσιογράφο που γράφει τόσα χρόνια περί ενός νόμου-φαντάσματος, τώρα να τον βλέπει να έρχεται; Έπεται συνέχεια…

Δημοσιεύτηκε στο www.sevenart.gr (19-10-10).

*

Σε αυτό το δεύτερο κείμενο δεν θα σας γράψω και πολλά, καθότι στην πρώτη ανάγνωση του «Νόμου Γερουλάνου», που δημοσιεύτηκε στο SevenArt, σας τα είπα -εντέλει- όλα παρά τις τρεις σελίδες σύνοψης που αντικατόπτριζαν τις 53 του σχεδίου, όπως έφτασαν στα μέιλ μας την περασμένη Δευτέρα. Πάντως ο συντάκτης του ΥΠΠΟΤ παίρνει άριστα για την περιεκτικότητα του λόγου του.

Επί της ουσίας του το ολοκληρωμένο σχέδιο νόμου, όπως αυτό παρουσιάστηκε στη Βουλή και τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, δεν απαντά σε κανένα από τα ερωτήματα που έθεσα στο τέλος του προηγούμενου άρθρου.

Δεν αναφέρει τίποτα για την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου και την Ταινιοθήκη της Ελλάδας, οι οποίες καταπώς φαίνεται παραμένουν ιδιωτικές πρωτοβουλίες με ότι συνεπάγεται αυτό. Επίσης, δεν αναφέρεται το παραμικρό για τα Κρατικά Βραβεία Ποιότητας και το πότε και που και αν αυτά θα δίνονται, όπως ακόμη για το ποιος θα είναι ο αρμόδιος για την ελληνική πρόταση Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας. Τώρα βέβαια αν όλα τα παραπάνω ενταχθούν στους εσωτερικούς κανονισμούς κάποιων από τους τρεις οργανισμούς (Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο), στους οποίους και υπερσυγκεντρώνει εξουσίες το ΥΠΠΟΤ, αυτό είναι «αλλουνού παπά ευαγγέλιο».

Όπως ξαναείπα ισχυρότατο βγαίνει το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου και ο Γενικός Διευθυντής του (με τον «ελεύθερο» μισθό - δεν καθορίζεται ποσό). Από κει θα ρέει όλο το χρήμα της ντόπιας κινηματογραφίας. Επίσης, δυο διαφορετικά πρόσωπα θα είναι ο Πρόεδρος και ο Γενικός Διευθυντής, στα πρότυπα των ιδιωτικών επιχειρήσεων (το τεχνοκρατικό που του αρέσει του Γερουλάνου) και της ΕΡΤ εσχάτως. Τέλος, καταργείται το Filmcenter και η διανομή της ελληνικής ταινίας επιστρέφει στο Hellas Film.

Για να μην το ξαναγράφω και παρακάτω, οι μεγάλοι «χαμένοι» της νέας κατάστασης όπως διαμορφώνεται είναι οι συνδικαλιστές καθότι αποκλείονται δια νόμου από όλες τις θέσεις. Άπαντες στα δ.σ. των οργανισμών διορίζονται από το ΥΠΠΟΤ και κανείς δεν πρέπει να εξασκεί το συνδικαλίζειν. Απ’ ότι μαθαίνω αναμένονται αντιδράσεις και κινητοποιήσεις. Οι συνδικαλιστές συνεδρίασαν την περασμένη Πέμπτη.

Στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης ο απόλυτος άρχων θα είναι ο Γενικός Διευθυντής του. Και πάλι θα υπάρχει διαχωρισμός με τον Πρόεδρο καθώς και με τους διευθυντές όλων των τμημάτων (Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου, Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, Thessaloniki Film Commission, Μουσείο Κινηματογράφου). Εν γένει, στη Θεσσαλονίκη όποιος φωνάζει «κύριε διευθυντά» θα γυρνάει ένας σωρό κόσμος. Όσον αφορά τώρα το Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ούτε την πλήρη διαχειριστική ούτε φυσικά την οικονομική αυτοτέλεια του διαβάζω, παρά τη συγκρατημένη αισιοδοξία που είχε ο έως τώρα διευθυντής του Βασίλης Κεχαγιάς. Επιπλέον, δεν υπάρχει πουθενά μες στο κείμενο το τι μέλει γενέσθαι με τις ελληνικές ταινίες του φεστιβάλ επί του συγκεκριμένου (και όχι μες στο γενικό χαμό του Διεθνούς τμήματος).

Τέλος, οριστικά και αμετάκλητα όλο το κινηματογραφικό αρχείο περνάει στο Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο. Ο καινούριος οργανισμός, που μέχρι στιγμής είχε ασχοληθεί με κινηματογραφικά και τηλεοπτικά επίκαιρα, στα σίγουρα θα μπορεί να διαφυλάξει επιτυχώς και με επιστημονική ακεραιότητα την κινηματογραφική ιστορία μας. Το ζητούμενο, όμως, είναι αν μπορεί και να την προωθήσει στο κοινό, στα πρότυπα της Γαλλικής Ταινιοθήκης. Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα, το οποίο παραμένει νεφελώδες και δεν πρέπει να αμεληθεί. Κάτι πρέπει να γίνει σε αυτό το σημείο…

Αυτό το «σινεμά του παραγωγού», που προωθεί ο κ. Γερουλάνος -και ας διατείνεται ότι «ως δημιουργός οπτικοακουστικού έργου νοείται ο σκηνοθέτης» (άλλωστε η λέξη «παραγωγός» μες στο κείμενο σπάει κάθε ρεκόρ ανάγνωσης)-, έχει ξεκάθαρη θέση στο μέλλον την ντόπιας κινηματογραφίας. Για την ενίσχυση της παραγωγής δεν σας μίλησα καθόλου σήμερα διότι ό,τι έγραφα την προηγούμενη εβδομάδα ισχύει στο ακέραιο, εντέλει.

Όταν ο νόμος ψηφιστεί (κάτι που θα γίνει μάλλον σύντομα) μένουν λίγοι μήνες για να ξέρουμε τα νέα (;) πρόσωπα των οργανισμών. Πάντως νόμο έχουμε. Καλός ή ελλιπής θα δείξει. Ας τον συζητήσουμε.

Δημοσιεύτηκε στο www.sevenart.gr (25-10-10).