20 Νοε 2010

Enter the Void - Βουτιά στον τραγικό κόσμο του Νόε

Είσοδος: κενό.

Τοποθετημένη στο Τόκυο του σήμερα, η νέα ταινία του Γκασπάρ Νόε επιχειρεί μια είσοδο: αυτή του μυαλού μας. Και το καταφέρνει.

Άρτια αισθητικά, και με αριστοτεχνική χρήση της κάμερας και των πλάνων του, βάζει για πρωταγωνιστή του έναν ήρωα τον οποίο ακολουθούμε σ' ένα ταξίδι επιστροφής. Ο ήρωας λαχταρά να επιστρέψει από το θάνατο στη ζωή για να μπορέσει να ενωθεί με τα δύο πρόσωπα που αγάπησε περισσότερο- την μητέρα του και την αδερφή του. Το ταξίδι του ξεκινάει απ' τον θάνατό του (απ' το τέλος) για να φτάσει στη γέννησή του (στην αρχή). Και στις δύο περιπτώσεις, σημείο αναφοράς είναι το κενό- ξεκινάει απ' αυτό για να επιστρέψει σ' αυτό. Αλλιώς, αναγέννηση, επιστροφή στη μήτρα.

Χωρίς ν' ακολουθεί και πάλι τους κανόνες της γραμμικής αφήγησης, η ιστορία του Νόε αν και φαινομενικά συγκεχυμένη, είναι μια ιστορία αμέτρητου πόνου, φόβου, ανάγκης, αγάπης, θλίψης, έρωτα, αναμνήσεων, απώλειας, θανάτου, που όμως στο επίκεντρό του κρύβει την πιο αρχετυπική και βασανιστική αναζήτηση: αυτήν του παιδιού μέσα μας και κατ' επέκταση των ανθρώπων γύρω μας, ξεκινώντας απ' την εικόνα της μητέρας. Στο πρόσωπό της, ο ήρωας αναζητούσε τη στοργή και την φροντίδα της που όμως έχασε νωρίς κι έτσι κάλυπτε το κενό απ' την απουσία της με εφήμερες απολαύσεις ναρκωτικών που έστω για λίγο τον έφερναν σε μια κατάσταση που θύμιζε θάνατο, αφού τον βύθιζαν στο κενό και μέσα στο μυαλό του, γεμάτο απ' τις δικές της αναμνήσεις, επιχειρούσε να την ξαναθυμηθεί και να την πλησιάσει. Ο ήρωας θέλει εν ζωή να ξαναβρεθεί με την χαμένη από χρόνια αδερφή του, που στο πρόσωπό της καθρεφτίζεται η μητέρα του και πάλι, ταυτόχρονα όμως, εύχεται υποσυνείδητα τον δικό του θάνατο, σε μια προσπάθεια να ξαναβρεθεί με την μητέρα του. Ο σκηνοθέτης σε όλη την πορεία του ήρωα μπλέκει με πολύ περίτεχνο τρόπο το σύμβολο της μητέρας και πώς αυτό λειτουργεί στη ψυχοσύνθεσή του και τον οδηγεί στις εκάστοτε επιλογές του.

Η κάμερα βρίσκεται σε όλη την ταινία πίσω από το κεφάλι του ήρωα (τον οποίο και βλέπουμε από μπροστά μόνο σε δύο σκηνές) κάνοντάς μας να τον ακολουθήσουμε έτσι σε όλη την πορεία του δράματος του, καθώς βυθιζόμαστε και παρασυρόμαστε και εμείς όλο και περισσότερο σ' αυτό το ψυχεδελικό ταξίδι από χρώματα, πρόσωπα και καταστάσεις, χωρίς να ξέρουμε πού θα μας βγάλει ή αν θα υπάρξει έξοδος διαφυγής.

Θυμίζοντας την αισθητική των ταινιών του Καρ Βάι, αλλά και τον ονειρικό και μυστηριώδες κόσμο των ταινιών του Λιντς, ο Νόε χρησιμοποιεί σχεδόν σε κάθε πλάνο του αντικείμενα στο σχήμα του κύκλου, που συμβολίζουν το ίδιο το κενό, στο οποίο όλοι του οι ήρωες αναπόφευκτα οδηγούνται. Είναι ένα ταξίδι που θυμίζει όνειρο, είναι όμως γεμάτο με εφιάλτες. Ένα τρομακτικό, σκληρό, γεμάτο θλίψη ταξίδι, ένα ψυχεδελικό μελόδραμα, όπως το χαρακτήρισε και ο ίδιος ο σκηνοθέτης. Σε αυτό, εκτός απ' τον ήρωα, βουτάμε και εμείς, αλλά και ο ίδιος ο Νόε, όλοι σε μια προσπάθεια να αντικρίσουμε αυτό που υπάρχει μέσα μας.

Η ταινία, αν και χρειάζεται υπομονή στα πρώτα της λεπτά, είναι μια εμπειρία που βιώνεται με όλες τις αισθήσεις, είναι γενναιόδωρη σε συναισθήματα και ξεπερνιέται δύσκολα. Στους ήρωες της, ο καθένας μπορεί να βρει μικρά κομμάτια απ' τον εαυτό του ή τη ζωή του. Ο Νόε για μια ακόμη φορά απέδειξε ότι κάνει ταινίες που μιλάνε στη ψυχή και το μυαλό μας για καιρό ύστερα απ' τη θέασή τους. Dive in!

Κατερίνα Καντσού