13 Δεκ 2010

51ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης : Το τέλος και η αρχή

51ο ΦΚΘ: Day Zero - Καλά να είμαστε, πάνω απ’ όλα

Του Νέστορα Πουλάκου

«Καλύτερα να γκρινιάξεις σήμερα παρά να κλάψεις αύριο. Μη το ψάχνεις, έτσι είναι»

Η παραπάνω φράση είναι ότι ουσιαστικότερο διάβασα, άκουσα, ένιωσα στο 51ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης αυτές τις δέκα μέρες. Και σε επίπεδο προσωπικό και σε επαγγελματικό. Και φυσικά ταιριάζει γάντι με τον ταλαίπωρο θεσμό του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

• Στην τελετή λήξης του φεστιβάλ, το Σάββατο το βράδυ, παρακολούθησα κάτι διαφορετικό από άλλες φορές. Και πάλι ένας απλός, λιτός και μεστός λόγος από τον Δημήτρη Εϊπίδη, ο οποίος αποδεικνύει μέρα με τη μέρα ότι τον νοιάζει η ουσία και όχι η φανφάρα. Μια γενικόλογη ομιλία του Υπουργού Πολιτισμού Παύλου Γερουλάνου, που μόνο δυο του σημεία αξίζουν: αφενός, η προαναγγελία ότι το σχέδιο νόμου θα είναι νόμος σε λίγες μέρες και αφετέρου ότι φταίνε οι προηγούμενοι για τα κακά χάλια του φεστιβάλ, τουτέστιν η Δέσποινα Μουζάκη και οι πολιτικές της. Ελπίζω, βέβαια, να μην ξεχνά ότι η Μουζάκη θήτευσε και επί των ημέρων του με ένα αρκούντως ενισχυμένο μπάτζετ και ότι ο ίδιος τη διατήρησε σε αυτή τη θέση μέχρι τον περασμένο Μάιο (κανείς δεν έχει καταλάβει τι περίμενε έως τότε). Η συνέχεια διέθετε live πρόγραμμα από το γυναικείο συγκρότημα εγχόρδων Fortissimo (πολύ καλή και ιδιαίτερη επιλογή) καθώς και την απονομή των βραβείων του φεστιβάλ (στα έχει κάνει γνωστά ο Δηράκης). Όλα αυτά, μαζί με το στήσιμο που φάγαμε, άγγιξαν το 3ωρο.

• Για να προβληθεί στη συνέχεια ο "Μαύρος Κύκνος" του Ντάρεν Αρανόφσκι. Το νέο πόνημα αυτού του πολύ ιδιαίτερου σκηνοθέτη, ο οποίος μετά τον "Παλαιστή" (2008) ξαναπήρε τα πάνω του, είναι ένα ατμοσφαιρικό θρίλερ που μιλά για τις ψυχώσεις, τις ανησυχίες και τα άγχη μιας νεαρής, φιλόδοξης χορεύτριας μπαλέτου. Εξαιρετική η ερμηνεία της Νάταλι Πόρτμαν, στιβαρή εκείνη του Βενσάν Κασέλ. Στα όρια της παράνοιας η σκηνοθεσία του Αρανόφσκι. Και ως tip πάρε ότι πιθανότατα θα δεις (και θα βιώσεις) έναν πολύ ανώτερο λεσβιακό έρωτα από εκείνον που είχε η Ναόμι Γουότς στην "Οδό Μαλχόλαντ" του Ντέιβιντ Λιντς. Η ταινία θα βγει τον Γενάρη του 2011 από την Odeon και δεν πρέπει να τη χάσεις.

• Δεν έχω να κάνω κάποιον ιδιαίτερο σχολιασμό για τα βραβεία. Τα πήραν οι ταινίες που τα άξιζαν. Καθαρά και ξάστερα πράγματα. Ο ρουμάνικος κινηματογράφος είναι σε άνοδο και δικαιούται τιμές και λοιπές προβολές. Ο ελληνικός, από την άλλη μεριά, με τις ταινίες που έδειξε πήρε τις δόξες που του έπρεπε. Και εδώ πρέπει να σταθώ στο πολύ σωστό σκεπτικό της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου: η πλήρης παραγωγή της φετινής χρονιάς απουσίαζε από το φεστιβάλ. Ουσιαστική επιλογή για τη συμμετοχή ταινίας στο ελληνικό τμήμα δεν υπήρχε. Το Ελληνικό Πανόραμα με το μη διαγωνιστικό του ύφος υστερεί σε ποιότητα, πληρότητα και ενδιαφέρον (για το κοινό και τους επαγγελματίες του χώρου). Όλα τα παραπάνω υποβαθμίζουν την αξία συμμετοχής της ελληνικής ταινίας στο ΦΚΘ. Και αυτή πρέπει να επανέλθει. Άμεσα. Από του χρόνου.

• Αναφορικά με τις ταινίες που ξεχώρισα στο Ελληνικό Πανόραμα. Από τις 9 ταινίες σε φιλμ: (αν εξαιρέσω το "Attenberg" που παίζεται ήδη στις αίθουσες), τα "45 τετραγωνικά" του Στράτου Τζίτζη και η "Άπνοια" του Άρη Μπαφαλούκα, αποτελούν παραγωγές που είναι φροντισμένες, έχουν να πουν μια ενδιαφέρουσα ιστορία, και έχουν δουλευτεί σωστά. Δεν τις λες και τα αριστουργήματα της σεζόν αλλά -προς θεού- υπάρχει ανάγκη για ποιοτικό σινεμά στη χώρα μας. Από τις 14 ταινίες ψηφιακής μορφής: οι "37 μνήμες" του Άγγελου Σπάρταλη, οι "Θετικές ιστορίες" των Χ. Σταθόπουλου, Δ. Άντζου, Θ. Τότσικα, Δ. Μπαβέλλα, Δ. Παπαθανάση, και ο "Ξεναγός" του Ζαχαρία Μαυροειδή, για διαφορετικούς λόγους που σου έχω αναλύσει ξεχώρισαν σαφώς.

• Πρέπει να τονίσω ότι τόσο το Διεθνές Διαγωνιστικό όσο και οι «Ημέρες Ανεξαρτησίας» και οι «Ανοιχτοί Ορίζοντες» (δυο τμήματα ίδιου ύφους - λογικά θα μείνει ένα του χρόνου) ήταν τα πιο δυνατά μέρη του φετινού ΦΚΘ. Διέθεταν εξαιρετικές ταινίες. Προτείνω μια από κάθε τμήμα: το ρουμάνικο "Στις Παρυφές" του Μπογκντάν Τζόρτζε Απέτρι (Δ.Δ.), το γαλλικό "Μαμούθ" των Μπενουά Ντελεπίν & Γκυστάβ Κερβέρν (Η.Α.) και το ταϊλανδικό "Ο θείος Μπούνμι θυμάται τις προηγούμενες ζωές του" του Απιτσατπόνγκ Ουερασεθακούλ (Α.Ο.). Κάπως αποδυναμωμένες φέτος ήταν οι «Ματιές στα Βαλκάνια», παρόλο που η τουρκική "Πλειοψηφία" του Σερέν Γυτζέ ήταν μια από τις καλύτερες ταινίες του φεστιβάλ.

• Εν ολίγοις, το ΦΚΘ υστέρησε σε γκλαμουριά και κόσμο (δυστυχώς κανένα πάρτι ή εκδήλωση δεν ήταν στα πάνω του), αλλά ανέβηκε με τις ταινίες που διέθετε, τη σαφή ποιότητά τους καθώς και με το κοινό που έτρεξε να τις δει (σε μεγάλα ποσοστά η πληρότητα των αιθουσών).

• Μια κάποια λάμψη έδωσαν οι ειδικές προβολές, με ταινίες μεγάλων σκηνοθετών ή ταινίες που βραβεύτηκαν σε μεγάλα φεστιβάλ, και που στην πλειονότητά τους άρεσαν. Οι περισσότερες έχουν και διανομή στις αίθουσες.

• Για το τέλος σου αφήνω την αίσθησή μου: μου άρεσε το 51ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Είδα πολύ καλό και ποιοτικό σινεμά σε κλίμα ήσυχο, χωρίς παράνοια, τρέλα, και κάθε είδους νεύρα. Ανακατεύτηκα με λιγότερο κόσμο, ο οποίος τουλάχιστον ήξερε πού βρισκόταν και για ποιο λόγο ήταν εκεί (και δεν ήταν χαραμοφάης, τεμπέλης, άσχετος). Υπήρχε μια γενική ηρεμία φέτος. Ήταν όλα γλυκά, όμορφα, απλά. Και αν κάτσεις και σκεφτείς ότι εντέλει αυτά μπορεί να θες και όχι τις δηθενιές και τα λαμπερά φώτα…

«Δεν είναι η Θεσσαλονίκη ερωτική, μωρό μου, εγώ είμαι»

Αυτή είναι η δεύτερη φράση ζωής που διάβασα, άκουσα, ένιωσα στη διάρκεια του 51ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, καθότι ταινιόραμα χωρίς παράλληλη τρέλα στα σοκάκια της πόλης δεν υφίσταται. Και ειλικρινά να σου πω ότι πέρασα καλά μαζί σου όλο αυτό τον καιρό, μέσα από το SevenArt, και ένα «μπράβο» να το στείλω και ένα «ευχαριστώ» επίσης καθώς και «να (με) προσέχεις».

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο κινηματογραφικό portal www.sevenart.gr (13-12-10).

*

Του Νέστορα Πουλάκου

Κι ενώ άπαντες ευελπιστούμε στην έξοδο της ελληνικής κινηματογραφίας από την ομίχλη, το 2010 αποδεικνύεται στα σίγουρα μια χρονιά μεταβατική για το ντόπιο σινεμά. Όπως και για το πιο εξαγώγιμο προϊόν (ή θεσμό) μας, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, το οποίο μετά τον περυσινό εορτασμό του μισού αιώνα ζωής του και ενώ έχει κατακτήσει μια θέση στην 20άδα των πιο σημαντικών φεστιβάλ παγκοσμίως, καλείται να αλλάξει το πρόγραμμά του, να ανανεώσει το προφίλ του.

Είτε η δραματική μείωση του προϋπολογισμού του κατά το μισό (από τα περυσινά 11 εκατομμύρια ευρώ), είτε η επιλογή του Δημήτρη Εϊπίδη στην καλλιτεχνική διεύθυνση του (στη θέση της Δέσποινας Μουζάκη), είτε ακόμη η διαφορετική διάρθρωση που του επιφυλάσσει ο νέος κινηματογραφικός νόμος, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης περιορίζεται και προσαρμόζεται.

Ενώ γράφονταν αυτές οι γραμμές (ένα σχεδόν μήνα πριν την έκδοση του τεύχους) δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη κάποιο ηχηρό όνομα καλεσμένου από αυτά που είχαμε συνηθίσει έως τώρα (π.χ. Όλιβερ Στόουν, Φράνσις Φορντ Κόπολα). Και καταπώς φαίνεται το πρόγραμμα του γίνεται πιο σινεφιλικό, πιο κοντά στο ανεξάρτητο πνεύμα ενός ανεξερεύνητου παγκόσμιου κινηματογράφου. Άλλωστε, η επιλογή του Δημήτρη Εϊπίδη στην καλλιτεχνική διεύθυνση τα λέει όλα. Ο άνθρωπος που βρίσκεται πίσω από πετυχημένα φεστιβάλ διεθνώς όπως εκείνο του Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, αλλά και του Μόντρεαλ, του Τορόντο και του Ρέικιαβικ, έχει πάρει ξεκάθαρη θέση υπέρ ενός σινεμά μακριά από τα φώτα και τη λάμψη του Χόλιγουντ με έμφαση στην ανάδειξη νέων δημιουργών, καινούριων τάσεων και διαφορετικών αντιλήψεων.

Θα διαβάζετε αυτό το κείμενο ενώ το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης θα βρίσκεται σε εξέλιξη (από τις 3 έως τις 12 Δεκεμβρίου). Παγκόσμιες και πανελλήνιες πρεμιέρες, ένα δυνατό διαγωνιστικό πρόγραμμα, αφιερώματα και ρετροσπεκτίβες, masterclass και συζητήσεις, δρώμενα και παράλληλες εκδηλώσεις, ένα γεμάτο πανόραμα ελληνικών ταινιών (γύρω στις 25) με την απουσία των κρατικών βραβείων ποιότητας. Εύχομαι μόνο να πάνε όλα καλά.

Ανοιχτοί Ορίζοντες : ένα νέο (;) τμήμα

Είναι ξεκάθαρο ότι με τη θέσπιση του νέου παράλληλου τμήματος ταινιών «Ανοιχτοί Ορίζοντες», επανέρχονται ουσιαστικά οι πολύ πετυχημένοι και δημοφιλείς «Νέοι Ορίζοντες», ένα πρόγραμμα ανάδειξης ανεξάρτητων ταινιών του Δημήτρη Εϊπίδη που κρατούσε από το 1992 έως το 2005 όταν και «κόπηκε» από τη Δέσποινα Μουζάκη. Η φετινή «πρώτη» του κινείται στο ίδιο ακριβώς ύφος, άλλωστε και πάλι τη διοργάνωσή την έχει αναλάβει ο τωρινός καλλιτεχνικός διευθυντής.

Από το πλούσιο πρόγραμμα του ξεχωρίζω : τη γαλλική κωμωδία «Mammuth» των Γκουστάβ ντε Κερβέρν και Μπενουά Ντελεπίν. Ο Ζεράρ Ντεπαρντιέ, στο ρόλο ενός 60χρονου που, προκειμένου να συνταξιοδοτηθεί, αναγκάζεται να αναζητήσει για γραφειοκρατικούς λόγους, τους πρώην εργοδότες του. Αποτέλεσμα, ένα ποιητικό, νοσταλγικό road trip στο παρελθόν του ήρωα, εφαλτήριο αυτογνωσίας και αναθεώρησης της ζωής. Αστεία και συναισθηματική, με αισθητική από τα ‘70s, η ταινία στηρίζεται στο κωμικό, πολιτικά ανορθόδοξο στυλ των δημιουργών της αξιοποιώντας την αφρόκρεμα της γαλλικής σκηνής (Ιζαμπέλ Ατζανί, Άννα Μουγκλαλίς).

Επίσης, την ταινία «Silent souls» του Αλεξέι Φεντορτσένκο, ένα λυρικό παραμύθι-ρέκβιεμ με ιδιαίτερη αφήγηση, που εκτυλίσσεται σαν ένα εθνογραφικό οδοιπορικό με φόντο τη ρωσική στέπα, στα χνάρια του σινεμά των Ταρκόφσκι και Παρατζάνοφ. Δυο άντρες ξεκινούν ένα ταξίδι για να τελέσουν την ταφή της γυναίκας του ενός, με βάση τα έθιμα της σχεδόν εξαφανισμένης φυλής των Μέρια, όπου ανήκουν. Μυστικισμός και ελεγειακός τόνος, ατμοσφαιρική φωτογραφία και έντονο πνευματικό στοιχείο, συνθέτουν ένα δράμα για την αγάπη, την απώλεια και την ταυτότητα, που απέσπασε τρία βραβεία στο φεστιβάλ Καννών : Ozella για καλύτερη φωτογραφία, FIPRESCI και Nazareno Taddei.

Τέλος, την πρώτη ταινία μεγάλου μήκους του Ρομέν Γαβρά, γιου του Κώστα Γαβρά, με τίτλο «Notre jour viendra», είναι μια άκρως προκλητική σπουδή επάνω στο ρατσισμό, τη βία και τις ταξικές ανισότητες. Οι δυο ήρωες της ταινίας, ο «μέντορας» και ο «μαθητής» (στους ρόλους ο Βενσάν Κασέλ και ο Ολιβιέ Μπαρτελεμί) βλέποντας πως δεν έχουν θέση στην σύγχρονη Γαλλία, αναζητούν έναν τόπο όπου θα μπορέσουν να ιδρύσουν μια νέα κοινωνία «στα μέτρα τους». Η καταπίεση και η αυταπάτη τους για την απόλυτη ελευθερία μέσα σε έναν κόσμο αμφίβολης ηθικής θα τους οδηγήσει σε ακραίες συμπεριφορές. Ο Ρομέν Γαβράς είχε πειραματιστεί με το προβοκατόρικο εύρημα της ταινίας του, λίγους μήνες πριν και στο βιντεοκλίπ του κομματιού «Born free» της M.Ι.Α. προξενώντας αντιδράσεις για το βίαιο περιεχόμενό του.

Πανελλήνιες πρεμιέρες

Μπόλικες είναι και οι πρεμιέρες σημαντικών ταινιών, βραβευμένων σε μεγάλα φεστιβάλ διεθνώς, που θα παιχτούν στη διάρκεια του 51ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης λίγο πριν βγουν στις ελληνικές αίθουσες.

Από τις πλέον ξεχωριστές είναι : Το αργεντίνικο «Carancho» του Πάμπλο Τραπέρο (πρόπερσι είχε παιχτεί στην Ελλάδα το δικό του «Leonera»). Μιλάει για το βρώμικο κόσμο των ασφαλιστικών εταιρειών, των γιατρών, των δικηγόρων και της αστυνομίας, και πως όλα αυτά διαπλέκονται πίσω από τα τροχαία ατυχήματα. Συμμετείχε στο τμήμα «Ένα κάποιο βλέμμα» του Φεστιβάλ των Καννών.

Το νορβηγικό «Home for Christmas» του Μπεντ Χάμερ (έχουν ξεχωρίσει στη χώρα μας οι ταινίες του «Ο άνθρωπος για όλες τις δουλειές» και «Η καινούρια ζωή του κυρίου Χόρτεν»). Αφηγείται τις ιστορίες επτά διαφορετικών οικογενειών στη διάρκεια των Χριστουγεννιάτικων διακοπών τους σε ένα μικρό νορβηγικό χωριό. Συμμετείχε στο 58ο Φεστιβάλ του Σαν Σεμπαστιάν.

Με το βραβείο Καλύτερου Σεναρίου του Φεστιβάλ των Καννών, έρχεται στη Θεσσαλονίκη το «Poetry» του Lee Changdong (πέρυσι κυκλοφόρησε το δικό του «Secret Sunshine» σε ελληνικό dvd). Μια γυναίκα προς το τέλος της ζωής ψάχνει ένα βρει καινούριου νόημα για τον κόσμο στον οποίο ζει.

Το «Submarino» του Τόμας Βίντεμπεργκ (γνωστός για την «Οικογενειακή γιορτή» και το «Όλα για την αγάπη»), υποψήφιο για τη Χρυσή Άρκτο στο φετινό Φεστιβάλ του Βερολίνου, μιλάει για δυο αδέρφια που συναντιούνται στην κηδεία της μητέρας τους και θυμούνται εξερευνώντας το σκοτεινό παρελθόν τους.

Τέλος, ενδιαφέρον παρουσιάζει και το «Three» του Τομ Τύκβερ (γνωστός για το «Τρέξε Λόλα τρέξε» και το «The International»), που συμμετείχε στη 67η Μόστρα της Βενετίας, και αφηγείται ένα ιδιότυπο ερωτικό τρίγωνο.

Καλεσμένοι και αφιερώματα

Δυο πολύ ιδιαίτερες ρετροσπεκτίβες σκηνοθετών παρουσιάζει το 51ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Από τη μια μεριά, θα παιχτούν οι σημαντικότερες στιγμές της Δανής Σουζάνε Μπίερ, γνωστής για τις ταινίες «Μετά το γάμο» και «Brothers». Και από την άλλη μεριά, ο πλέον δημοφιλής εκπρόσωπος του Ταϋλανδικού κινηματογράφου, ο Απιτσατπόνγκ Ουερασεθακούλ, που κέρδισε φέτος το Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες με την ταινία «Ο θείος Μπούνμι θυμάται τις προηγούμενες ζωές του», θα παρουσιάσει το σύνολο του έργου του (στο τμήμα «Ημέρες Ανεξαρτησίας»). Και οι δυο σκηνοθέτες θα βρίσκονται στην πόλη.

Σχετικά άγνωστοι στο ελληνικό κοινό είναι και τρεις ακόμη δημιουργοί, που έχουν προκαλέσει αίσθηση με το έργο τους παγκοσμίως. Ο Ιρακινός Μοχάμεντ Αλ-Νταράτζι, η Πολωνή Ντορότα Κεντζιερζάβσκα και ο Γερμανός Βέρνερ Σρέτερ, θα έχουν την τιμητική τους στη φετινή διοργάνωση. Σε αυτούς, προσθέστε και το αφιέρωμα στη Σχολή Κινουμένων Σχεδίων του Ζάγκρεμπ, που εντάσσεται στο τμήμα «Ματιές στα Βαλκάνια», και καταλαβαίνετε τον ανεξάρτητο προσανατολισμό που παίρνει το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης του 2010.

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο τεύχος 9 του διμηνιαίου περιοδικού κόμικ "mov." (Δεκέμβριος 2010).