3 Δεκ 2010

DIE FREMDE

Είναι η ταινία, που πήρε το μεγάλο βραβείο του 23ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου της Αθήνας (21 με 31 Οκτωβρίου). Είναι, επίσης, η πρόταση της Γερμανίας για το Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας 2011. Πριν λίγες ημέρες, ανακοινώθηκε ότι πήρε και το βραβείο LUX του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (συναγωνίστηκε με τη δική μας "Ακαδημία Πλάτωνος" του Φίλιππου Τσίτου και το βελγικό "Illegal" που έχει ελληνική διανομή από τη Feelgood Ent.). Έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της στη φετινή Μπερλινάλε, έχει μια μεγάλη λίστα συμμετοχών σε διεθνή φεστιβάλ (μεταξύ άλλων στη Βενετία, την Κωνσταντινούπολη, την Τραϊμπέκα, τη Μόσχα, το Βανκούβερ κ.ά), και μέχρι τώρα 4 βραβεία. Εν αντιθέσει με τις φήμες που είχαν κυκλοφορήσει στη διάρκεια του Πανοράματος, δεν έχει βρει ακόμη ελληνική διανομή (εκτός αν λαθεύουν οι πληροφορίες μου). Επιπλέον, έγινε αντικείμενο σινεφίλ διαμάχης στο SevenArt.

Όταν η παράδοση ξε(πε)ρνά τη λογική

Η ιστορία δεν είναι τραβηγμένη από τα μαλλιά, αλλά πραγματική. Τα περιστατικό είναι αληθινά και όχι αποστάγματα μελοδράματος. Η ταινία υπηρετεί τον ακραιφνή ρεαλισμό, κινείται στα όρια του ντοκιουντράμα. Όχι στην αισθητική αλλά στη λογική της, θυμίζει τα τηλεοπτικά επεισόδια του Κοκκινόπουλου. Αυτά έχω να πω όσον αφορά το κινηματογραφικό μέρος του "Die Fremde" της πρωτοεμφανιζόμενης σκηνοθέτιδος και ηθοποιού Feo Aladag (με την έξοχη ερμηνεία της Sibel Kekilli, αν θυμάσαι πρωταγωνίστριας του "Μαζί ποτέ" του Φατίχ Ακίν).

Γιατί -θεωρώ- ότι είναι λάθος αν δεν παραδεχτούμε ότι η ουσία της ταινίας είναι το σκληρό θέμα της. Τα σκηνοθετικά και σεναριακά τρυκ που έχει είναι φιοριτούρες και τίποτε παραπάνω.

Νεαρή Γερμανίδα τουρκικής καταγωγής «αποδρά» από το συζυγικό της σπίτι, μαζί με τον γιο της και επιστρέφει στην οικογένεια της. Ο λόγος είναι η κακοποίηση από τον άντρα της. Και ενώ πατέρας, μητέρα και αδέρφια πιστεύουν αρχικά ότι αυτή η «απόδραση» δεν είναι τίποτε περισσότερο παρά ένα «κλασικό γυναικείο τερτίπι», εντέλει συνειδητοποιούν ότι η νεαρή κόρη/αδερφή είναι διατεθειμένη να κάνει μια καινούρια ζωή. Οι παραδόσεις, οι αρχές, οι ηθικές αξίες της οικογένειας, που προέρχονται από το εθιμικό/οικογενειακό δίκαιο της πατρίδας (Τουρκία), θα «πολεμήσουν» την κοπέλα. Οι γονείς και τα αδέρφια της γίνονται βίαιοι, προσβλητικοί, εν ολίγοις τρις χειρότεροι από τον οργισμένο σύζυγο. Η εκ νέου «απόδραση» της νεαρής, η φροντίδα από την κρατική πρόνοια κακοποίησης γυναικών, η κοινωνική κατακραυγή που έρχεται από τη μικροκοινωνία των μεταναστών, συντείνουν στο ανατριχιαστικό (πραγματικό) τέλος.

Το "Die Fremde" είναι ένα αριστούργημα. Γιατί πολύ απλά (και κάπως τετριμμένα) είναι ανθρώπινο. Σου καίει την καρδιά, σου τρυπάει το μυαλό. Γιατί συμβαίνει. Και το έχεις δει και το έχεις ακούσει και το έχει διαβάσει και (ίσως) το έχεις βιώσει και εσύ. Και όλα αυτά σε κάνουν να απορείς… Μα είναι δυνατόν ο «νόμος» της παράδοσης να ξεπερνά τη λογική; Να την ξερνά; Για ποιο λόγο; Για το καθαρό κούτελο, που πρέπει να έχεις στην «απονενοημένη» μικροκοινωνία που ζεις; Για να έχεις το κεφάλι σου ψηλά; Φευ!

Και δυστυχώς αυτά τα φαινόμενα συμβαίνουν στις κοινωνίες των μεταναστών. Οι τουρκικές, οι ελληνικές, οι ιταλικές κοινότητες στη Γερμανία, την Αυστραλία, την Αμερική… «Παιδί από τον τόπο σου κι ας είναι ό,τι να ‘ναι και ας σε χτυπάει, σε κερατώνει, σε προσβάλει… Δεν έχει σημασία, την οικογένεια σου να έχεις και όπως να την έχεις». Αλλά και οι νέες μειονότητες μεταναστών από την Αφρική και την Ασία που δημιουργούνται στην Ευρώπη (και έχουν υπάρξει δεκαετίες τώρα στην Αμερική).

Κατά τη γνώμη μου και μιλώντας ειδικώς για τους μετανάστες (γιατί τέτοια φαινόμενα συμβαίνουν και σε κοινωνίες ομοεθνών) -χωρίς βέβαια να έχω εμπειρία ανάλογη-, το ζήτημα είναι η ομαλή ένταξή τους στη νέα χώρα/κοινωνία που ζουν. Και όχι η δημιουργία μιας Μικρής Ιταλίας ή Ελλάδας ή Τουρκίας, που και τους γκετοποιεί και τους περιθωριοποιεί. Δεν ζούμε πια στη μεταπολεμική δύση, θυμούμενοι μια ζωή νοσταλγικά τις άδολες εποχές της επαρχιώτικης χώρας μας. Τα χρόνια έχουν περάσει, οι εποχές έχουν αλλάξει και η ζωή έχει πια άλλους ρυθμούς με τα θετικά και τα αρνητικά αυτής της εξέλιξης. Και, μάλιστα, αν θέλουμε ντε και καλά τις αρχές και τις θύμησες της πατρίδας μας, υπάρχουν και πιο «πολιτισμένοι» τρόποι.

Άλλωστε, τι έχει σημασία; Να διατηρείς με το στανιό τα πατροπαράδοτα έθιμα και τις (καμιά φορά) παρωχημένες παραδόσεις ή να σέβεσαι τον εαυτό σου και να ζεις ως κανονικός άνθρωπος;

Νέστορας Πουλάκος

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο κινηματογραφικό portal www.sevenart.gr (29-11-10).