30 Απρ 2011

Debtocracy - Inside job: Η οικονομική κρίση ξεμπροστιάζεται

Σου γράφω γι’ αυτά τα δυο ντοκιμαντέρ, που τελευταίως συζητούνται όλο και περισσότερο στην Ελλάδα, μια και «στο γύψο» είμαστε, με τι άλλο να ασχολούμαστε. Πρόσεξε, όμως, δεν πρόκειται να σου κάνω κανενός είδους σύγκριση. Διότι μπορεί και οι δυο αυτές ταινίες να έχουν μια κοινή συνισταμένη, την οικονομική κρίση, όμως έχουν τόσες και χαοτικές διαφορές ώστε η οποιαδήποτε «αντιπαράθεση» να γίνεται άστοχη. Θα σου πω μόνο αυτό: το μεν Debtocracy το είδα λες και έτρωγα τοστ ζαμπόν-τυρί, ελαφρύ και άψητο, το δε Inside job σα να είχα παραγγείλει βρώμικο δυτικών προαστίων σούπερ ντούπερ ιντερκούλερ (για να θυμηθώ και την αλήστου μνήμης καντίνα στο Χαϊδάρι), το οποίο ακόμη δε μπορώ να χωνέψω.

Του Νέστορα Πουλάκου
poulakos@sevenart.gr

Debtocracy
ή αλλιώς… πάμε;

Εντέλει το συγκεκριμένο, καθαρά τηλεοπτικών προδιαγραφών ντοκιμαντέρ των δυο έμπειρων δημοσιογράφων και πολιτικών ακτιβιστών Άρη Χατζηστεφάνου (thepressproject.gr) & Κατερίνας Κιτίδη (tvxs.gr), περισσότερο θόρυβο έχει δημιουργήσει για το παρασκήνιο του παρά για την ιστορία του.

Θυμάσαι: τη συμμετοχική παραγωγή του, την απόλυση του Χατζηστεφάνου από τον Σκάι, το «πέσιμο» των καθεστωτικών, με όλη τη σημασία της λέξης, δημοσιογράφων που δέχτηκε και φυσικά τη μεγάλη απήχηση που έχει η ελεύθερη ιντερνετική προβολή του (έχει ξεπεράσει τις 600 χιλιάδες επισκέψεις -να τονίσω εδώ ότι πρόκειται για επισκέψεις κι όχι για θεατές).

Στην ταμπακέρα όμως: Χαρακτήρισαν το Debtocracy (Χρεοκρατία, 75΄, 2011) απλοϊκό, λαϊκίστικο, μονόπλευρο. Συμφωνώ σε όλα, μεν. Δεν με ενοχλούν καθόλου, δε. Γιατί: Πες μου τι δεν είναι μονόπλευρο στα τωρινά μίντια; Επομένως γιατί δυο άνθρωποι των μίντια να μη μιλήσουν κι εκείνοι από τη μεριά τους, τη σκοπιά τους, τη θέση τους, να προβάλουν και ν’ αναδείξουν αυτό που πιστεύουν με δύναμη, με σθένος, με ορμή;

Λαϊκίστικο κι απλοϊκό ναι. Προπαγανδιστικό, όχι. Το Debtocracy κουβαλά τις τηλεοπτικές καταβολές των συντελεστών του. Κάτι που δε σημαίνει φτήνια, για να μην πάει εκεί κατευθείαν ο νους σου. Άλλα άμεση, έξυπνη, γρήγορη, προβοκατόρικη παράθεση μασημένων λεπτομερειών, λίγο-πολύ γνωστών (θεωρώ ότι όποιος έχει ασχοληθεί στο ελάχιστο με την ελληνική κρίση, γνωρίζει ό,τι λέει το ντοκιμαντέρ -κάτι που έχω διαπιστώσει και σε ανθρώπους που το έχω συζητήσει), που εντείνουν το νου και ξυπνούν το κοινό αίσθημα, χάρη και στο έξυπνο μοντάζ, και στην υποβλητική μουσική (του Αγγελάκα), και στην έντονη αφήγηση.

Το Debtocracy δεν διαφέρει καθόλου από τα ντοκιμαντέρ του Κούλογλου, του Αυγερόπουλου, του Βαξεβάνη ή ακόμη και του Τσίμα. Και δεν εννοώ θεματολογικά, αλλά συνθετικά. Γι’ αυτό και έχοντας πετύχει στο ίντερνετ, και μάλιστα πολύ γρήγορα, δυο κατευθύνσεις πρέπει ν’ ακολουθήσει ώστε να ολοκληρώσει το σκοπό του: να μπει στην τηλεόραση και να απευθυνθεί στο κοινό που πρέπει να τα πει για να τον ξυπνήσει. Και να βγει στους κινηματογράφους σε ευρεία διανομή ώστε να προκαλέσει ζωντανές συζητήσεις.

Προσωπικά, το Debtocracy δεν μου είπε και πολλά πράγματα. Άλλωστε με κάποιες προσεγγίσεις του διαφωνώ κιόλας, όπως με το ατυχές (και σε διάρκεια) παράδειγμα του Ισημερινού. Θεωρώ όμως την παραγωγή και προβολή του σημαντική και με αξία: προτείνει λύσεις με ουσία, κι έχει τέτοια δυναμική και τσαγανό, μια τόσο έντονη και απολύτως απαραίτητη κινηματική διάθεση, που θα σε τσαντίσει, θα σε κάνει να χτυπήσεις το χέρι σου στο τραπέζι, εν ολίγοις θα σε ξυπνήσει (και κυρίως τον μέσο Έλληνα) ώστε να πεις «πάμε». Και θα σε ταυτίσει με την τελευταία σκηνή. Την πλέον συγκλονιστική.

Μπορείς να το δεις δωρεάν εδώ.

Inside job
ή αλλιώς ό,τι φάμε, ό,τι πιούμε κι ό,τι αρπάξει ο κώλος μας

Στην παραπάνω φράση συνοψίζεται η ληστρική, ωχαδερφίστικη, ατομιστική, πλήρως καπιταλιστική, και στα όρια ιμπεριαλιστική, συμπεριφορά των παροικούντων στην αμερικανική οικονομία. Μεγαλοτραπεζίτες, χρηματιστές, στελέχη πολυεθνικών, ασφαλιστές και επενδυτές, οίκοι αξιολόγησης, Πρόεδροι, πολιτικοί, γερουσιαστές, βουλευτές, πρόεδροι και συμβούλια ανεξάρτητων αρχών και σωματείων, ακαδημαϊκοί, οικονομολόγοι, και όλοι οι παρατρεχάμενοι τους (για τα ψίχουλα), έτρωγαν με τη σέσουλα και γαμούσαν κυριολεκτικά πρώτα τους συμπολίτες τους και μετά τους εαυτούς τους.

Αυτό λέγεται και καπιταλισμός.

Στο βραβευμένο με Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ Inside job (Στημένη δουλειά, 120΄, 2010), ο Τσαρλς Φέργκιουσον, ένας τέκνοφρικ ακαδημαϊκός, βαθιά πολιτικοποιημένος και ενεργός ακτιβιστής, που τέσσερα χρόνια πίσω είχε ξεμπροστιάσει την κυβέρνηση Μπους για τον πόλεμο στο Ιράκ (No end in sight, 102΄, 2007), έχει βάλει κάτω και σφυροκοπάει επί δυο ώρες όποιον βρίσκεται στο δρόμο του: λομπίστες, μέλη των κυβερνήσεων Κλίντον, Μπους (κυρίως), Ομπάμα, τραπεζίτες, επενδυτές, ακαδημαϊκούς (που αποδεικνύονται οι χειρότεροι).

Σα γνώστης του θέματος που φαίνεται ότι είναι ο Φέργκιουσον, πιάνει το νήμα της αμερικανικής κρίσης, η οποία φυσικά κι έγινε παγκόσμια, από τη δεκαετία του 1980, ξεγυμνώνει τις ρίζες της στη δεκαετία του 1990, και δείχνει το χειρότερο εαυτό της στη δεκαετία της νέας χιλιετίας. Και κάπου εκεί το παράδειγμα της Ισλανδίας μοιάζει απλώς με ένα αστείο παιχνίδι, ένα lego στις ελεύθερες ώρες των «μεγάλων». Με έγγραφα, αποδείξεις, ονόματα, καταγγελίες, απολογίες, πιασίματα στη φάκα (και on camera), δείχνει γλαφυρότατα ποιοι είναι αυτοί που οφείλονται για την κατάντια της αμερικανικής οικονομίας (ως το πικ του 2008), για τον άκρατο πλουτισμό του 1% του πληθυσμού, για την έξαρση της ανεργίας, και κυρίως το ξεσπίτωμα εκατομμυρίων οικογενειών (αυτά τα παράγωγα…).

Ο Φέργκιουσον έχει κάνει μια λεπτομερέστατη έρευνα. Μιλάει με οικονομικούς όρους, με λογιστικά κριτήρια, για τραπεζικά συστήματα και επενδυτικές μπίζνες. Το πακέτο που σου προσφέρει είναι μεγάλο, δύσκολο, βαρύ και θέλει προσοχή. Καθότι εντοπίζει τις βαθιές ρίζες της κρίσης ακόμη και στους συμπεριφορισμούς εκείνων που αναμείχθηκαν μέχρι τα μπούνια μέσα στα οικονομικά σκατά (μιλάει με ψυχολόγους, κι εξετάζει την τάση στα ναρκωτικά και τον πληρωμένο έρωτα των στελεχών της Wall Street).

Παρακολουθώντας το ντοκιμαντέρ του Φέργκιουσον κατάλαβα πόσο κοντά ήταν, και πόσο δίκιο είχε στο Wall Street (127΄, 1987) ο Όλιβερ Στόουν. Όταν η φαντασία συναντά την πραγματικότητα; Ή όταν η πραγματικότητα δεν θέλει και πολύ φαντασία;

Εν συντομία: Το Inside job του Τσαρλς Φέργκιουσον είναι ένα κομψοτέχνημα ξεμπροστιάσματος της πλέον απάνθρωπης πλευράς της… ανθρωπότητας. Και το πώς, εντέλει, όλα καταρρέουν σαν τραπουλόχαρτα, με ένα απλό φύσημα. Σε αυτό επιτείνουν τόσο η εξαιρετική σκηνοθεσία του (τα εναέρια πλάνα του σου δημιουργούν αίσθηση δέους) όσο και η αισθαντική αφήγηση του Ματ Ντέιμον.

Βέβαια, θα την πω την αμαρτία μου. Αλλά πολύ φιλικό και «σύμμαχο» είδα τον Φέργκιουσον με τον Ντομινίκ Στρος Καν και τον Τζωρτζ Σώρος, και ως γνήσιος Έλληνας που έχει καεί η γούνα του κι από τους δυο «κυρίους» οι ψύλλοι στ’ αυτιά μου μπήκαν.

Πάντως την κινηματική δυναμική και το λαϊκό ξύπνημα δεν το έχει το ντοκιμαντέρ του Φέργκιουσον, κι ας κλείνει με έναν αγωνιστικό χαιρετισμό.

Το ντοκιμαντέρ κυκλοφορεί σε dvd από τη Sony.

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο κινηματογραφικό portal www.sevenart.gr (29-4-11).