4 Ιουν 2011

ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΠΛΟΙΟ

Μέχρι το Πλοίο (1966) του Αλέξη Δαμιανού

Ένας ανήσυχος και ιδιαίτερα ευαίσθητος καλλιτέχνης ήταν ο Δαμιανός τότε, όταν και αποφάσισε να μεταφέρει ό,τι πιο ατόφιο και ελληνικό συνάμα μπορούσε να αποτυπωθεί στη μεγάλη οθόνη. Κατά τα λοιπά, η συγκεκριμένη ταινία αυτού του σπουδαίου δημιουργού, κυρίως θεατρικού, μαζί με τις ταινίες του Βούλγαρη και του Αγγελόπουλου βγάζανε τη χώρα από τον καλλιτεχνικό της λήθαργο, δείχνοντας της επακριβώς τι είναι, από πού έρχεται και ποια είναι τα σπλάχνα της. Του Δαμιανού το "Μέχρι το πλοίο" είναι ένα ηθογραφικό χάρμα, ένα λεπτομερές μωσαϊκό της ελληνικής κοινωνίας της εποχής, κυρίως της αγροτικής αλλά και της λαϊκής-αστικής. Σπάζει την ιστορία του σε τρία κομμάτια, όπου σε όλα αυτή που κυριαρχεί είναι η γυναίκα ως καταλύτης στην κάθοδο του ορεσίβιου ήρωα (ο ίδιος ο Δαμιανός στο ρόλο) που ψάχνει, κυριολεκτικά και μεταφορικά, τη δική του Αυστραλία, ώστε να συγχωρεθεί από τις αμαρτίες του και να σωθεί από τη φτώχεια του. Όλα τα κομμάτια βασίζονται είτε σε λογοτεχνικά πεζά των Πασαγιάννη και Ξενόπουλου, είτε σε λαϊκό τραγούδι (το τελευταίο, αστικό μέρος). Και στα τρία αυτά μέρη, η κάμερα του Δαμιανού ακολουθεί τον ταλαιπωρημένο (από τα πάντα) ήρωα του στην κάθοδο προς τη λύτρωση του. Άλλωστε, ολόκληρο το έργο είναι ένα αυθεντικό αρχαίο δράμα και στη σεναριακή του σύνθεση και στο ερμηνευτικό του αποτέλεσμα. Και το βασικότερο: η γυναίκα είναι η τραγική φιγούρα μεν, που καθορίζει την πορεία των πραγμάτων δε. Μέσα από την καταπληκτική ασπρόμαυρη φωτογραφία της ταινίας αναδεικνύεται και το απείραχτο τοπίο μιας χώρας που θα «διαλυθεί» στα επόμενα χρόνια, ενώ και η υποβλητική ακολουθία των καταστάσεων εμφανίζει την ελληνική ιδιοσυγκρασία μέσα από τα αρχέτυπα των ανθρώπων της, τα ήθη της και τις βαθιά ριζωμένες κουλτούρες της. Εντέλει, το "Μέχρι το πλοίο" του Αλέξη Δαμιανού, αυτό το σκηνοθετικό ντεμπούτο που ενθουσίασε τους Έλληνες κριτικούς (οι οποίοι και το βράβευσαν στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης), είναι ένα πραγματικό αριστούργημα τόσο σκληρά αληθινό όσο και εξωπραγματικά μαγευτικό.