26 Σεπ 2011

Συνέντευξη του Χρήστου Χουλιάρα..

Συνέντευξη στους Νέστορα Πουλάκο
και Γιάννη Δηράκη

Χωρίς υπερβολή, είναι ένα από τα αρτιότερα ντοκιμαντέρ εγχώριας παραγωγής που έχω δει. Έχει γίνει εξαιρετική δουλειά από τον Χρήστο Χουλιάρα, νέο κινηματογραφιστή και επί μια δεκαετία βασικό συνεργάτη του Νίκου Νικολαΐδη. Λίγα χρόνια μετά το θάνατο ενός εκ των σημαντικότερων δημιουργών του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, ο Χουλιάρας με την κόρη του Νίκου, Θεοδώρα, την εταιρεία παραγωγής που διαθέτουν, χωρίς καθόλου κρατική χρηματοδότηση, και με την υποστήριξη μιας ομάδας ανθρώπων που είχαν όρεξη να βοηθήσουν, φιλοτέχνησαν το πλέον ολοκληρωμένο κινηματογραφικό πορτρέτο του Νίκου Νικολαΐδη.

Το “Directing Hell” θα πραγματοποιήσει την πρεμιέρα του, την Τετάρτη 21 Σεπτεμβρίου, στο 17ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας. Στη συνέχεια θα ακολουθήσουν πολλά φεστιβάλ του εξωτερικού, το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης τον ερχόμενο Μάρτιο, και φυσικά η διανομή του στις αίθουσες. Για όλα αυτά, καθώς και για ιστορίες που έχουν ενδιαφέρον, βγάζουν συγκίνηση, και γεμίζουν θύμησες, μίλησε στο SevenArt ο σκηνοθέτης της ταινίας Χρήστος Χουλιάρας, κατά την επίσκεψή μας στα γραφεία της εταιρείας παραγωγής της ταινίας, στην Πλάκα.

Νέστορας Πουλάκος

“Έχω 50 ώρες υλικό ακόμη…”

Έχεις κόψει από την ταινία…

Τον Οικονομίδη διότι ήθελα να κάνω κάτι διαφορετικό με αρκετούς νέους έλληνες σκηνοθέτες αλλά δεν τα κατάφερα. Είπε δύο τρία πράγματα για το Νίκο, κι ότι “εμένα δε μ’ αρέσει αλλά δεν μπορώ να μην παραδεχτώ ότι έχει τους πιστούς του, που τον ακολουθούν και θα τον ακολουθήσουν”. Βέβαια, την πρώτη φορά που είχα δει ντεκουπάζ του Οικονομίδη γύρισα και του είπα, “το ξέρεις ότι το ντεκουπάζ σου είναι ίδιο με του Νικολαΐδη;”. Μοιάζουν και σ’ άλλα πολλά….

Δεν συμπεριέλαβες στο υλικό σου τη μικρού μήκους “Άνευ όρων”, το “Κορίτσι με τις βαλίτσες”…

Προσπάθησα να βρω τη δεύτερη μικρού μήκους του Νίκου, το “Άνευ όρων”. Υπάρχει μόνο μία κόπια και την έχει η δεύτερη γυναίκα του. Αλλά δεν… Έκανα μια κρούση, προσπάθησα για πολύ καιρό, εντωμεταξύ δεν είμαι κι άνθρωπος που επιμένω αν δεν δω ότι υπάρχει ανταπόκριση απ’ τον άλλον. Απ’ ό,τι κατάλαβα, απλώς δεν ήθελε να τη δώσει. Όσο για το “Κορίτσι με τις βαλίτσες”, ήταν καθαρά δική μου επιλογή να μη μπει στο ντοκιμαντέρ. Δεν το θεωρώ κινηματογραφική δουλειά του Νίκου, αλλά τηλεοπτική. Παρόλο που το είχε γυρίσει με καθαρά κινηματογραφικούς όρους, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους σκηνοθέτες εκείνου του πρότζεκτ. Ο Νίκος στο παλιό του site, ξέρετε πώς το είχε; Το «λάθος». Φανταστείτε, ο ίδιος ο Νικολαΐδης το είχε ως «το λάθος» στο site του, και του έλεγαν όλοι «γιατί το λες λάθος;». Κι εξηγούσε ότι ουσιαστικά δεν ευδοκίμησε εκείνη η κίνηση των σκηνοθετών για την τηλεόραση, και στη συνέχεια δεν τον αντιπροσώπευε κιόλας.

Το “Directing Hell” δεν είναι ένα βιογραφικό ντοκιμαντέρ…

Γύρισα ένα ντοκιμαντέρ και με ρωτούσαν, “τι είναι; Για τη ζωή του Νίκου πρόκειται;”. Απαντούσα, “όχι, είναι τελείως λάθος αυτό. Αφορά το κινηματογραφικό του έργο και μόνο”. Κι αυτό έκανα. Το μοναδικό ντοκουμέντο που μου λείπει απ’ το κινηματογραφικό έργο του Νίκου, είναι το “Άνευ όρων”. Ούτε τα διαφημιστικά έβαλα, ούτε το θεατρικό, ούτε τα βιβλία του, ακόμη και την τηλεταινία. Δεν είναι τυχαία όλα αυτά. Αλλιώς, να σας πω κάτι; Το είχα σκεφτεί στην αρχή. Μήπως να κάνουμε τρία ντοκιμαντέρ της μίας ώρας για το Νίκο, και να βάλουμε όλο του το έργο και να είναι βιογραφικό, ή να γυρίσουμε ένα φιλμ που να είναι σωστά δομημένο και να αφορά μόνο και μόνο το κινηματογραφικό του έργο; Αυτό που έλεγε κι ο Νίκος, έγινε. “Ζω το σινεμά 24 ώρες το 24ωρο”. Αυτό έδειξα, ότι “ζει το σινεμά 24ώρες το 24ωρο”. Δεν ξέρω τι σου ‘βγαλε το ντοκιμαντέρ γι’ αυτό τον άνθρωπο… Έκανα κάποια τεστ εγώ, το έδειξα σε κάτι φίλους που ήταν τελείως άσχετοι, δεν ξέρουν καν ποιος είναι ο Νικολαΐδης, τι είναι, τι είχε κάνει. Και τους ρώτησα μόλις τελείωσε, τι σας άφησε; Και πήρα κάτι απαντήσεις που μόνο καλά με έκαναν να νιώσω. Μου είπε ένας «ρε φίλε, με έκανε να νιώσω άσχημα που δεν τον ξέρω. Ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος; Πάω να πάρω ταινίες του να δω». Αν μη τι άλλο, σου δημιουργεί ένα ενδιαφέρον για το ποιος ήταν αυτός ο άνθρωπος. Να τον γνωρίσεις λίγο παραπάνω. Ε, αυτό ήθελα να κάνω. Γιατί αν ψάξεις λίγο το έργο του, μετά θα δεις ότι έγραφε και βιβλία…

Αυτός που “τα είπε” όπως τα ήθελες…

Ο Αγγελάκας νομίζω. Ο Γιάννης τα είπε όλα μόνος του. Όλα. Δηλαδή, δεν χρειάστηκε ούτε να τον κατευθύνουμε, σε μία-δύο ερωτήσεις ίσως… Ο Μόσχος επίσης. Χείμαρρος! Παρόλο που ήταν απ’ τους τελευταίους που κάναμε συνέντευξη, ήταν και δύσκολος στην προσέγγιση ώστε να τον βρούμε, και στην αρχή ήταν και λίγο επιφυλακτικός.

Βγαίνει μια αίσθηση ότι ειπώθηκαν κι αρνητικά πράγματα για τον Νικολαΐδη…

Κοιτάξτε, το “άσχημο” για το Νίκο είναι σχετικό. Ισχύει αυτό που λέει η Ροζίτα Σώκου, προς το τέλος του ντοκιμαντέρ, “αν δεν τον λάτρευες, δεν τον ανεχόσουν”. Νομίζω ότι αυτό συμβαίνει με όλους τους μεγάλους καλλιτέχνες και τις ιδιοφυίες. Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του “κλειδιά”, κι αν τον αγαπάς πολύ πρέπει να τα βρεις. Ο Νίκος ήταν πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα. Προσωπικά είχα τσακωθεί με τον Νίκο, κι είχαμε κάνει μαζί τρεις ταινίες στα δέκα χρόνια που ήμουν βοηθός του. Στην πρώτη ταινία ήταν… Πέρασε, εντάξει. Στη δεύτερη ταινία, είχαμε 11,5 εβδομάδες γύρισμα, και στην 11η εβδομάδα έφυγα. Έφυγα στην 11η εβδομάδα! Μετά από 50τόσες μέρες γύρισμα δηλαδή… Που πάει να πει ότι για να έφυγα, δεν τον άντεξα άλλο. Δεν τον άντεξα! Ο Νίκος σου φερόταν πολύ άσχημα σε στιγμές του, το καταλαβαίνεις αυτό κι απ’ το ντοκιμαντέρ…

Ο Νίκος Τριανταφύλλιδης και η σχέση του με τον Νικολαΐδη…

Υπάρχουν πράγματα που ίσως πρέπει να τα ψάξει κάποιος ώστε να βρει τις συνθέσεις. Ο Τριανταφυλλίδης ήταν, ή μάλλον “προσπάθησε” -γιατί κι αυτός είναι μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση, να είναι βοηθός του Νίκου στο “Singapore Sling”. Απλώς αυτή η συνεργασία ποτέ δεν προχώρησε. Άντεξε νομίζω ένα μήνα και κάτι. Μετά τους ένωσε η κοινή τους αγάπη για τη μουσική, τις ξεχασμένες κατηγορίες γυναικών, τα φιλμ νουάρ… Είχαν μια πολύ στενή φιλική σχέση, κάτι που ίσως να μην είναι γνωστό.

Η Ρωζίτα Σώκου και οι κριτικοί κινηματογράφου…

Η Σώκου ήταν απ’ τους λίγους ανθρώπους που ήξερε τον Νικολαΐδη πριν ξεκινήσει την καριέρα του. Ήταν φίλη με τον πατέρα του. Της είχε πει, “ο γιος μου έκανε μια μικρού μήκους ταινία, να τη δεις”. “Πόσο μικρή;”, λέει η Σώκου. “10 με 11 λεπτά νομίζω”. “Τότε να τη δω”, είπε. Την είδε, τη λάτρεψε, έγραψε και μια εξαιρετική κριτική. Τότε της είπε ο Νίκος, “μπορώ να την πάρω, να την τυπώσω και να τη μοιράσω; Αντί δηλαδή να τυπώσω την υπόθεση της ταινίας, να μοιράσω την κριτική σας;”. Κι η Σώκου του είπε, “όχι, γιατί αν το κάνεις αυτό, θα σε τσεκουρώσουν”. Κι ο Νίκος συνέχισε, “δεν πειράζει, ας με θάψουν, εγώ θα το κάνω”. Και το ‘κανε. Και θυμάται η Σώκου ότι όταν ήταν η προβολή (στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης), κοιτούσε από τον εξώστη τα καθίσματα κι είχε το καθένα πάνω του την κριτική της. Την έβαλα στο ντοκιμαντέρ γι’ αυτή την προσωπική σχέση που είχανε. Βέβαια, μετά τον “έθαψε” στην επόμενη ταινία του, το “Άνευ όρων”. Τότε είπε μια εξαιρετική ατάκα ο Νίκος. Του λέει η Σώκου, “πώς είσαι Νίκο;”, και της απάντησε, “πώς θέλετε να είμαι; Κυκλοφορώ με ένα μαχαίρι που εσείς μου μπήξατε στην πλάτη”.

Ο μεγάλος “απών” είναι…

Ο Άλκης Παναγιωτίδης. Αλλά δεν ευδοκίμησε. Προσπάθησα, δυσκολεύτηκα, μα δεν τα κατάφερα. Καμιά φορά για να προχωρήσει κάτι, χρειάζεται να θέλουν κι οι δυο πλευρές.

Έχεις ένα εξαιρετικό, σπάνιο ντοκουμέντο με τον Δεμερτζόγλου…

Στο οποίο ο Δεμερτζόγλου δεν μιλάει καθόλου. Επίτηδες το έβαλα! Εντάξει, μ’ άρεσε πάρα πολύ κι αυτό που λέει ο Νίκος, “δεν μ’ ενδιαφέρει το κοινό, ποτέ δεν με ενδιέφερε”. Δεν το λες αυτό στην τηλεόραση. Ήταν εξαιρετικό. Για μένα μόνο αν είσαι αυτός ο άνθρωπος, κι έχεις κάνει αυτές τις ταινίες, μπορείς να το πεις.

Όπως κι εκείνο το ντοκουμέντο με την τσόντα και το Ε.Κ.Κ…

Αυτό είναι από μια εκπομπή της Πιπιλή, του 1992, κι ήταν μαζί του ο Σταμπουλόπουλος κι ο Φέρρης, και συζητούσαν για την κατάσταση στο ελληνικό σινεμά, που δεν έδιναν λεφτά, τα γνωστά τα διαχρονικά, ξέρετε... Κι ο Νίκος δεν είχε μιλήσει καθόλου. Είχε πάει και με τα γυαλιά ηλίου του, και τον είχαν ρωτήσει “τα γυαλιά θα τα φορέσετε;”. “Ναι, μ’ ενοχλούν οι προβολείς”, είχε πει ο Νίκος. Ξέρεις, είχε αυτό το στυλάκι κι είπε μετά αυτή τη φοβερή ατάκα, δεν θα την ξεχάσω ποτέ, γι’ αυτό την έβαλα μέσα (“Θα κάνω πρόταση στο Ε.Κ.Κ. να γυρίσω “Tα μυστικά του βάλτου” της Πηνελόπης Δέλτα, σε τσόντα”).

Πανουσόπουλος, Παναγιωτόπουλος, είναι οι σκηνοθέτες που μιλήσανε στην ταινία…

Ναι, κι αν ψάξεις θα καταλάβεις γιατί. Αυτοί οι τρεις είχαν μια σχέση μεταξύ τους, ήταν ομάδα, είχαν φτιάξει και μια εταιρία που την έλεγαν “Μπαχτσέ Φιλμς”. Και είχαν ως μότο, “φέρτε μας τη δεκάρα σας να την κάνουμε δική μας”. Mάλιστα ο Πανουσόπουλος κάποια στιγμή λέει (δεν έχει μπει στο ντοκιμαντέρ, αλλά βρίσκεται στο αποκλειστικό κλιπ του SevenArt), “είχαμε αυτή την εταιρία και νομίζαμε ότι θα κάνουμε κάτι το διαφορετικό, γιατί εκείνη την εποχή ήμασταν νομίζω οι τρεις καλύτεροι -όχι νομίζω, ήμασταν. Και είπαμε θ’ αρχίσουμε να κάνουμε ταινίες. Αλλά δεν ξέραμε ότι θα ήταν δύσκολο. Είχαμε κι ένα τουπέ 15 Αϊζενστάιν ο καθένας…”, και μετά κάνω cut με τον Παναγιωτόπουλο να λέει, “κι ενώ είχαμε συμφωνήσει με το Νικολαΐδη να κάνουμε εναλλάξ τις σκηνοθεσίες που θα προέκυπταν, αυτός ήθελε να τις κάνει όλες μόνος του! Εγώ, άλλο που δεν ήθελα, πήγαινα για μπάνιο με τη Μαριάννα…”.

Υπάρχει και μια ιστορία με τον Πανουσόπουλο…

Ένα πράγμα που ήθελα να βάλω στο ντοκιμαντέρ και το οποίο μου έχει μεταφερθεί, είναι σχετικά με αυτό το πλάνο που βλέπεις παντού στην “Ευρυδίκη B.A. 2037”, αυτό το τράβελινγκ, με την κάμερα να είναι πάνω σε αναπηρικό καροτσάκι. Και στην τελευταία σκηνή, που βλέπεις την Ευριδίκη να μιλάει στο τηλέφωνο, φεύγει η κάμερα του Πανουσόπουλου από το βάρος και την κούραση, και για να σώσουν το πλάνο κάνει freeze frame. Κι αυτό ο Νίκος το έκανε έκτοτε σε όλες τις ταινίες του. Αυτή η εμμονή του ήταν φοβερή. Κι όπως έλεγε, “αυτό που τους ενοχλεί είναι η εμμονή μου στη συνέπεια κι η συνέπεια στις εμμονές μου”. Κι αυτό έγινε γιατί του Πανουσόπουλου του έφυγε η κάμερα. Έγινε κατά λάθος κι αναγκάστηκαν να κάνουν freeze frame. Αλλά ο Νίκος το κράτησε και το ‘βαζε σε όλες τις ταινίες του.

H απόφαση σου για το ντοκιμαντέρ…

Πριν “φύγει” ο Νίκος, και μόλις είχε τελειώσει το “The Zero Years”, λέγαμε ότι θα ήταν καλό να γινόταν ένα ντοκιμαντέρ. Τότε μου είπε, “άσε τις μαλακίες, αυτά είναι για τους πεθαμένους. Μετά…”. “Γιατί ρε παιδί μου, μπορεί να έχει ενδιαφέρον, να είσαι κι εσύ μέσα, να έχουμε κάτι δικό σου μέσα”. Λέει, “θα δούμε, αν είναι να το κάνει κάποιος, θα το κάνει ο “Manson” -εγώ δηλαδή- και η Αγγελική Αριστομενοπούλου”. Τέλος πάντων, μετά το θάνατο του Νίκου (και του μοντέρ του, Γιώργου Τριανταφύλλου) η Θεοδώρα, η κόρη του, ένιωσε ότι με κάποιο τρόπο “φεύγουν οι συνεργάτες του Νίκου”. Και λέει, “μήπως να κάνουμε ένα ντοκιμαντέρ και γι’ αυτούς τους ανθρώπους;”. Έτσι ξεκίνησε. Mετά μου προτάθηκε από την οικογένεια του να γίνει το ντοκιμαντέρ αυτό. Να σου πω την αλήθεια, στην αρχή με τρόμαξε, αλλά μετά δεν το φοβόμουν. Έλεγα, “ωχ, Νίκος Νικολαΐδης είναι ρε φίλε”. Πρώτα απ’ όλα, σέβομαι ακόμα και σήμερα το Νίκο. Πάνω απ’ όλα, ήταν πάντα συνεπής σ’ αυτό που έκανε. Δεν άλλαξε ποτέ. Ακόμα και στο “Κορίτσι με τις βαλίτσες”. Ήταν πάντα αυτός που ήταν. Αν δεν τον λάτρευες, δεν τον ανεχόσουν. Δηλαδή δεν σου πούλαγε κάτι παραέξω. Συνεπής παντού. Στις συνεντεύξεις του, στα γραπτά του, στα βιβλία του, παντού. Οπότε, κάπου σε τρομάζει.

Υπήρχε όμως και μια πρώτη σκέψη για το πρότζεκτ αυτό…

Θέλησα να μαζέψω δέκα καλούς και φτασμένους σκηνοθέτες παγκοσμίως, που λάτρευε ή μισούσε κι ο Νίκος. Να τους συναντήσω, να τους δείξω μια ταινία του αν δεν έχουν δει, και να τους κάνω μια συνέντευξη. Για παράδειγμα, ένας από αυτούς είναι ο Ιάπωνας ο Τσουκαμότο. Τον γούσταρε πολύ ο Νίκος, ενώ και σε λίστα αγαπημένων ταινιών του Τσουκαμότο υπήρχε το “Singapore Sling”. Άλλοι σκηνοθέτες που είχα σκεφτεί ήταν ο Κουστουρίτσα, ο Βερχόφεν, ο Χέρτζογκ, ο Πολάνσκι, ο Φρήαρς, ο Νιλ Τζόρνταν, ο Ντείβιντ Λιντς που τον απεχθανόταν… Αλλά ήταν ένα τρομερά φιλόδοξο σχέδιο.

Προς το τέλος του ντοκιμαντέρ, υπάρχει η Τσέχοβα (“Ευριδίκη Β.Α. 2037”) και ο τότε άντρας της…

Ήθελα να βρω και την Μέρεντιθ Χέρολντ απ’ το “Singapore Sling” αλλά είναι κάπου στην Αμερική, εντελώς χαμένη, και δεν ήθελε να μιλήσει. Από την άλλη μεριά, την Τσέχοβα την ήθελα να μου μιλήσει, ήταν η πρώτη ηθοποιός του Νίκου αν το καλοσκεφτείτε, σε μεγάλου μήκους ταινία. Κι είναι και η Τσέχοβα, δηλαδή, η δισέγγονη του Τσέχοφ, κι έχει και μια πλούσια καριέρα ως ηθοποιός και σκηνοθέτις. Τώρα σκηνοθετεί, κάνει ένα ντοκιμαντέρ για τον Κλιντ Ίστγουντ. Ο τότε άντρας της είναι ο Βαντίμ Γκλάουνα, εξαιρετικός ηθοποιός, έχει παίξει και σε ταινίες του Πέκινπα, ενώ είχε βραβευτεί στις Κάννες με τη Χρυσή Κάμερα για δική του ταινία. Στην ταινία του Νικολαΐδη ήταν παραγωγός τότε. Δηλαδή γυρίζανε εδώ πέρα κι αυτός πήγαινε στη Γερμανία να βρει λεφτά να τους φέρει, για να μπορέσουν να συνεχίσουν την ταινία. Όλους αυτούς τους είχες φέρει σε επαφή ο Περάκης. Έτσι γυρίστηκε η Ευρυδίκη. Μιλάμε για τρομερές ιστορίες. Στη συνάντηση μας, δεν θυμόταν αρκετά πράγματα η Τσέχοβα αλλά είπε ότι “είναι μια ταινία η οποία σου μένει, τη θυμάσαι πάντα στη ζωή σου. Και τις περισσότερες ταινίες που ‘χω κάνει, τις έχω ξεχάσει”. Εξαιρετικό, δεν χρειάζεσαι κάτι άλλο.

*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο κινηματογραφικό portal www.sevenart.gr (19-9-2011).