1 Οκτ 2011

ΘΑΝΑΣΗΣ ΡΕΝΤΖΗΣ

Ο πειραματικός κινηματογράφος του Θανάση Ρεντζή

Όπως και στην έναρξή του (με την Τώνια Μαρκετάκη), έτσι και στο τωρινό ξεκίνημα της νέας σεζόν, η στήλη Hellas Film θα ασχοληθεί με ένα δημιουργό που έδωσε μια διαφορετική πτυχή στην εξέλιξη του ελληνικού κινηματογράφου, μέσα από το πολυσχιδές έργο του. Βλέποντας πριν χρόνια τις παρακάτω ταινίες του Θανάση Ρεντζή, οι οποίες και αντικατοπτρίζουν διαφορετικές περιόδους του έργου του, που ολόκληρο όμως διαπνέεται από το αίσθημα του πειραματισμού και της πρωτοπορίας, κατάλαβα τη σπουδαιότητα ενός κινηματογράφου διαφορετικού από τον συνηθισμένο. Ο Κώστας Σφήκας ως δάσκαλος, έπειτα ο Ρεντζής, η Αντουαννέτα Αγγελίδη, και στις μέρες μας ο Άγγελος Φραντζής, ασχολήθηκαν επισταμένως με τις εικαστικές τέχνες τοποθετώντας τες μες στο σινεμά. Τον Θανάση Ρεντζή, ο οποίος ως καθηγητής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών έχει βρει τον δημιουργικό δρόμο του, που δεν είναι και καθαρά κινηματογραφικός, τον ξέρεις και ως θεωρητικό του κινηματογράφου (διάβασε ελεύθερα το βιβλίο του "Οι πρωτοπορίες στον κινηματογράφο", από τις Εκδόσεις Καστανιώτη), εκδότη-διευθυντή του κινηματογραφικού περιοδικού «Φιλμ», πρόεδρο της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών και της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Σκηνοθετών (κάποτε και εισηγητή στο πρόγραμμα MEDIA), διευθυντή του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και του τομέα ψυχαγωγίας της ΕΤ1, σκηνοθέτη στην τηλεόραση και τον κινηματογράφο.

Βιο-γραφία (1975)

Στη δεύτερη, μόλις, ταινία του, ο Ρεντζής αποτύπωσε αυτό που έκανε όλα τα μετέπειτα χρόνια. Με έμφαση στο μοντάζ σύνδεσε εικόνες, και με την απαραίτητη βοήθεια της αφήγησης και της μουσικής υπόκρουσης, διηγήθηκε την ιστορία της Ευρωπαϊκής αστικής τάξης, από τον 19ο αιώνα μέχρι την περίοδο των μεγάλων ανακαλύψεων. Μέσα από μια έντονη ποιητική διάθεση, και βασισμένος στις εικόνες του βιβλίου του Ισπανού Τσούμυ Τσουμέζ, σύνθεσε μύθους και πραγματικότητες σε ένα βαθύ κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο. Η "Βιο-γραφία" είναι μια ταινία εντυπωσιακή στη σύλληψη και την πραγμάτωση της. Επίσης, η κριτική διάθεση του δημιουργού της, την κάνει άκρως ενδιαφέρουσα, ξεχωριστή, μα κυρίως διαχρονική. Όταν προβλήθηκε στο 16ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης άρεσε ενθουσιωδώς, μαζί με τον "Θίασο" του Αγγελόπουλου, το "Προμηθέας σε δεύτερο πρόσωπο" του Φέρρη, την "Ευριδίκη ΒΑ 2037" του Νικολαΐδη, το "Αλδεβαράν" του Θωμόπουλου. Είναι διάρκειας 97 λεπτών, και η μουσική ανήκει στον Σταμάτη Σπανουδάκη. Αυτό το πρώτο πείραμα του Ρεντζή άνοιξε το διάλογο για ένα σινεμά διαφορετικό. Να θυμίσω μόνο ότι η πρώτη ταινία του Ρεντζή είναι το "Μαύρο-Άσπρο" (1973), που συ-σκηνοθέτησε με τον Νίκο Ζερβό. Μια ταινία περιπλάνησης ενός νέου στην Αθήνα της Χούντας, γυρισμένη βάσει των «επιταγών» του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου. Και για τους δύο αυτούς δημιουργούς θεωρείται μια ταινία εντελώς διαφορετική από τις υπόλοιπες της καριέρας τους.

Corpus (1979)

Κατά τη γνώμη μου, το "Corpus" είναι η πλέον ολοκληρωμένη ταινία του Θανάση Ρεντζή. Βάζει στο επίκεντρο το ανθρώπινο σώμα, και το εξετάζει σε όλες τις πτυχές του και στις περιόδους του, όπως υπήρξε από την αρχαιότητα έως τις μέρες μας. Ο Ρεντζής στη συγκεκριμένη κατασκευή χρησιμοποιεί μικτές τεχνικές. Παίζει με τα χρώματα, με τα μουσικά σύνολα (τα οποία όλα ακούγονται λάιβ από ορχήστρα -έτσι άλλωστε κυλάει όλη η ταινία, λες και παίζεται σε θέατρο ένα ζωντανό πρόγραμμα ανακάλυψης του ανθρώπινου σώματος, κι από κάτω ακούγονται τόσο οι αντιδράσεις των θεατών όσο και η μουσική σύνθεση), με τα σχήματα και τις φιγούρες, τις γραμμές και τις ζωγραφιές. Στη διάρκεια των 80 λεπτών που διαρκεί η κατασκευή του Ρεντζή, ο ηθοποιός Κωνσταντίνος Τζούμας αφηγείται την ιστορία του σώματος μέσα από κείμενα που έχει συνθέσει ο σκηνοθέτης με την Γκαίη Αγγελή, και το οποίο αποτελείται από επτά μέρη όσες και οι αντίστοιχες προοπτικές του σώματος διαμέσου της ιστορίας. Το "Corpus" προβλήθηκε στο 20ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης αποσπώντας τιμητική διάκριση και ειδική μνεία τόσο από την κριτική επιτροπή όσο και από την Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου Αθηνών. Βοηθός σκηνοθέτη στην ταινία δούλεψε ο σημερινός Πρόεδρος της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, Τάσος Μπουλμέτης.

Σιωπηλές μηχανές (1998)

Πρόκειται για την τελευταία κινηματογραφική δουλειά του Ρεντζή. Το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ, με αρκετές μυθοπλαστικές πινελιές, ξεφεύγει από τη γνωστή πειραματική φόρμα των προηγούμενων ταινιών του σκηνοθέτη, ώστε να υπηρετήσει ένα συγκεκριμένο σκοπό: ουσιαστικά ο Ρεντζής έκανε αυτό το ταξίδι στο χρόνο και στον τόπο, σε ολόκληρη την Ελλάδα, προκειμένου να αφηγηθεί, να περιγράψει, και να εξηγήσει τα βιομηχανικά ερείπια, τα μνημεία της βιομηχανικής παράδοσης που τείνουν στην εξαφάνιση. Αν και παραγωγή της Ε.Ρ.Τ., η ταινία αυτή του Ρεντζή δεν έχει τηλεοπτικές παθογένειες όπως πολλά από τα ντοκιμαντέρ που γυρίζονται. Στην αφήγηση του κείμενου του Ρεντζή, που σε αρκετές στιγμές γίνεται πρωτοπρόσωπο, βρίσκεται ο ηθοποιός Νίκος Κουρής. Οι "Σιωπηλές μηχανές" είναι ένα ντοκιμαντέρ εκπαιδευτικού τύπου, και τέτοιο αποτέλεσε στη γενικότερη προσπάθεια του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου να καταγράψει την ιστορική μνήμη, και την ταυτόχρονη διάσωση της ύστερης βιομηχανικής Ελλάδας.