6 Δεκ 2011

Συνέντευξη του Κωνσταντίνου Γιάνναρη


Στον Νέστορα Πουλάκο

Στα 52 του χρόνια ο Κωνσταντίνος Γιάνναρης παύει να θεωρείται το κακό παιδί του ελληνικού σινεμά, που κατά καιρούς το περιθωριοποιούσαν, και αναγνωρίζεται πλέον ως ο καινοτόμος δημιουργός που έφερε μια διαφορετική, σχεδόν αναζωογονητική ανάσα στο μετέωρο ντόπιο κινηματογράφο των ‘90s. Στο 52ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης τιμήθηκε για το σύνολο του έργου του με μια πλήρη ρετροσπεκτίβα, που περιελάμβανε και δουλειές του παντελώς άγνωστες στην Ελλάδα.

Μάλιστα τόσο πολύ ενθουσιάστηκε ο επιμελητής κινηματογράφου του MoMA (Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Νέας Υόρκης) και πρόεδρος της κριτικής επιτροπής του ΦΚΘ Λώρενς Κάρντις, ώστε του πρότεινε να προβληθούν όλα τα πειραματικά του φιλμ που γυρίστηκαν από τις αρχές του 1980 μέχρι και πέρυσι, στο δημοφιλές μουσείο της αμερικανικής πόλης. Αυτές οι ταινίες όπως κι όλες οι μικρού, μεσαίου και μεγάλου μήκους του, πλην του “Man at sea” που μοντάρεται για τρίτη και τελευταία φορά ώστε να βγει στις αίθουσες, προβάλλονται από αύριο και μέχρι την Τετάρτη 7 Δεκεμβρίου στο αφιέρωμα της Ταινιοθήκης της Ελλάδας (το SevenArt.gr χορηγός επικοινωνίας).

Συνάντησα τον Κωνσταντίνο Γιάνναρη στη Θεσσαλονίκη, όπου και κάναμε μια κουβέντα εφ’ όλης της ύλης.

Ταλαιπωρήθηκες πολύ με το “Man at sea”…

Και μπορείς να πεις ότι ταλαιπωρούμαι ακόμα. Το “Man at sea” είναι μια ταινία δράσης που περιέχει το ενοχικό δράμα του καπετάνιου αναφορικά με το θάνατο του γιου του. Γι’ αυτό και σώζει τους μετανάστες, και κυρίως τον ένα που γίνεται και μήλο της έριδος με τη σύζυγο του. Μου λείπουν όμως αρκετές σκηνές…Τελοσπάντων έγιναν πολλές κακές επιλογές από την αρχή: Παιδεύτηκα για να βρω την καρδιά του σεναρίου και μετά να φτιάξω τον ιστό του, ενώ μπλέχτηκα εντελώς λανθασμένα με τη Zentropa μετά από πιέσεις του παραγωγού μου. Κάναμε λάθος που δεν δεχτήκαμε τους Μισέλ και Κώστα Γαβρά για συμπαραγωγούς, καθότι οι άλλες επιλογές που είχαμε δεν μας βγήκαν. Ενάμιση χρόνο έκανα για να βρω το πλοίο της ταινίας… Δεν πήραμε το Eurimages για πολύ κάκιστους χειρισμούς που έγιναν και ήμουν 150 χιλιάδες ευρώ εκτός του προϋπολογισμού. Όλες οι νυχτερινές σκηνές γυρίστηκαν σε τέσσερις μέρες, τα τελευταία πλάνα μου δεν έγιναν όπως θα τα ήθελα, ενώ είχα δέκα μέρες γυρισμάτων λιγότερες από ότι θα έπρεπε. Έβλεπα κι ελικόπτερα να πέφτουν μπροστά μου και οι πιλότοι να σκοτώνονται…

Και η προβολή στη Μπερλινάλε δεν πρέπει να σε άφησε ευχαριστημένο…

Ήταν τεράστιο λάθος η προβολή στο Panorama Special της περσινής Μπερλινάλε, που πιέστηκα πολύ για να πάω. Υπήρχε γενικώς ένα “τζούτζου” (;) γύρω από την ταινία και, να σου πω την αλήθεια, θέλω πολύ να την ξεχάσω. Για μένα δεν είναι κακή αλλά όχι κι αυτή που ήθελα εντέλει. Βέβαια και για να είμαι ειλικρινής, όλο αυτό έχει να κάνει και με τις δικές μου καταθλίψεις και μελαγχολίες. Πρωτίστως. Παιδευόμουν τέσσερα χρόνια με αυτό το πρότζεκτ, ταλαιπωρήθηκα ψυχολογικά, και στο τέλος είπα, του πούστη, ας ρίξω τη τελευταία μου ζαριά κι ας τελειώσει η ταινία. Μπορεί και να βγει κάτι… Αυτό που είδες εδώ στο ΦΚΘ είναι το re-cut μια και δεν λειτουργούσαν πολλές σκηνές ειδικώς μεταξύ του Καρυστινού και της Τζήμου. Τώρα θα ετοιμαστεί το τρίτο cut για το οποίο συνεργάζεται ο Διονύσης Σαμιώτης (νέος executive producer) μαζί με τον Γιώργο Λυκιαρδόπουλο. Δεν μπορώ να ασχοληθώ άλλο πια, και νομίζω ότι πρέπει να αποστασιοποιηθώ για μερικά χρόνια από αυτή την ταινία, να ωριμάσω κιόλας, ώστε να την αποδεχτώ καλύτερα.

Στο “Man at sea” επιχειρείς και πάλι ένα σχόλιο για τους μετανάστες και τη θέση τους στην ελληνική κοινωνία.

Το πλοίο της ταινίας είναι σαν την Ομόνοια. Σαν τη “γειτονιά” σου δηλαδή, που σου βγάζει έναν πρωτόγονο ρατσισμό του DNA σου. Οι μετανάστες σου βγάζουν καμιά φορά τα πιο σκοτεινά συναισθήματα σου, που είναι μια τρομαχτική εμπειρία την οποία ζει αυτή τη στιγμή όλη η Ευρώπη. Όσες καλές προθέσεις και να έχεις, η είσοδος του ξένου, του ακάλεστου, του παρείσακτου στο “τραπέζι” σου, βγάζει τους “σκελετούς” που είχες καλά κρυμμένους στη “ντουλάπα” σου και πιθανότατα να αγνοούσες. Αυτός είναι ο συμβολισμός που επιχειρώ με την ταινία, και ο καπετάνιος προφανώς και είναι ο σύγχρονος Έλληνας ή Ευρωπαίος. Και φυσικά δεν είχα κανένα σκοπό να κάνω μια ταινία με καλούς μετανάστες και κακούς Ευρωπαίους ή το αντίθετο.

Θεωρείς ότι διαλύεται σιγά-σιγά το δυτικό πρότυπο ζωής που υπάρχει στην Ευρώπη;

Σίγουρα μιλάμε για μια αλλαγή εποχής. Είμαστε σε μια μετάβαση, σε μια μεταποικιοκρατική εποχή, όπου η Ανατολή βγαίνει από το καβούκι της και η Ευρώπη είναι απόλυτα ανασφαλής με την ταυτότητα της. Επίσης, και το βιοτικό επίπεδο των Ευρωπαίων πέφτει κατακόρυφα. Κοίταξε να δεις, η Ευρώπη είναι μια γερασμένη δύναμη που έχει κηρύξει πόλεμο στα νιάτα. Και οι περισσότεροι μετανάστες είναι νεαροί που έχουν όρεξη για ζωή και δουλειά. Αυτό από μόνο του είναι μια μάχη.

Ήρθες στην Ελλάδα για να κάνεις κινηματογράφο στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Τι έχει αλλάξει από τότε στην κοινωνία αυτή, για την οποία άλλωστε μιλάς γλαφυρότατα σε όλες τις ταινίες σου;

Έχουν αλλάξει πολλά. Τότε υπήρχε μια αισιοδοξία, μια ευδαιμονία. Ήμασταν κι έτοιμοι να μπούμε στην ευρωζώνη και όλοι χαμογελούσανε. Αυτό βέβαια φαίνεται, παρά το τραγικό τέλος, και στην “Άκρη της πόλης”. Μετά βέβαια ήρθε η κατήφεια, η απαισιοδοξία, και ο “βιασμός” του σώματος με κάθε μέσο. Στον “Όμηρο” η κάθε μορφής εξουσία ξεσκίζει τον άνθρωπο. Στο “Man at sea” αντικατοπτρίζεται η διάλυση της ευρωπαϊκής ενότητας, με την οικονομική κρίση του νότου και την άνοδο της άκρας δεξιάς που παρασύρει λαούς σε μια αντιμουσουλμανική υστερία άνευ προηγουμένου. Νομίζω ότι η Ελλάδα υφίσταται σαν χώρα αυτό που δεχόταν ο μετανάστης στο σώμα του, αυτή την ξενοφοβία και τον ρατσισμό μια και δεν τον ήθελαν. Έτσι και η Ελλάδα δεν αξίζει να είναι πια στην ευρωπαϊκή ενότητα ως σπάταλη και διεφθαρμένη, καθώς λένε. Δέχεται την αρτηριοσκληρωτική μισαλλοδοξία του Βορρά, και αναγκαστικά ρέπει στην εσωστρέφεια.

Στην Ελλάδα υπάρχει κοινωνική κρίση;

Τεράστια. Και όσο προχωράει αυτό το σκηνικό που ζούμε, με την οικονομική κρίση, όλο και θα εντείνεται. Η Ελλάδα πληρώνει το διαβρωμένο κοινωνικό συμβόλαιο της Μεταπολίτευσης, όπου η ελίτ εξαγόρασε τις ψήφους μεγάλων μικροαστικών μαζών φτιάχνοντας την ψεύτικη ευδαιμονία τους, και που βέβαια όλο αυτό έχει κιόλας καταρρεύσει. Πολιτική, κοινωνική και φορολογική δικαιοσύνη δεν υπάρχει για να είμαστε ειλικρινείς. Αυτό είναι βέβαια τόσο σκληρό μα αληθινό, και συνάμα αισιόδοξο καθότι μπορούν τα πάντα να ξαναγίνουν από την αρχή με αγώνες. Έχει τη δυσκολία της φυσικά αυτή η επανεκκίνηση…

Έτυχε να κάθομαι δίπλα σου στην τελετή έναρξης του φεστιβάλ, και τη στιγμή που ο κ. Εϊπίδης σε αναφώνησε με αφορμή το αφιέρωμα στο έργο σου έκανες ένα “ωχ!”. Δηλαδή δεν αποδέχεσαι αυτή την τιμή που σου κάνει το ΦΚΘ;

Είμαι αρκετά ταπεινός ό,τι και να πιστεύει ο καθένας. Είμαι ντροπαλός, και νιώθω ότι είναι κάτι σαν ύβρις να ακούγεται το όνομα μου. Να σου πω την αλήθεια το αποδέχομαι όλο αυτό για καθαρά επαγγελματικούς λόγους. Γιατί είναι κάτι που πρέπει να κάνω ώστε να συνεχίσω τη δουλειά μου. Είναι αναγκαία αυτή η δημοσιότητα. Για μένα πάντως είναι οδυνηρό, δεν με ευχαριστεί και τόσο. Να φανταστείς ότι έχω φτάσει στο σημείο να νιώθω ένα μαρτύριο όταν παίζονται οι ταινίες μου στα φεστιβάλ. Μακάρι να παίζονταν κατευθείαν στις αίθουσες…

Από εκείνο το περίφημο κωλοδάχτυλο που έκανες στην τελετή των κρατικών βραβείων ποιότητας εδώ, στο ΦΚΘ το 2001, στην τιμητική ρετροσπεκτίβα του έργου σου δέκα χρόνια μετά. Θες να μου το σχολιάσεις;

Πίστεψε με, δεν ήξερα τι έκανα εκείνη την εποχή. Ήμουν πολύ νέος στα ελληνικά πράγματα τότε. Πάντως μου κάνει μεγάλη εντύπωση η απήχηση που έχει ακόμη και σήμερα εκείνη η εντελώς αυθόρμητη χειρονομία στις αποφάσεις της επιτροπής, που στηρίζονταν στη λαμογιά και το ψέμα, και φυσικά ήταν μπλεγμένοι υπουργοί, συνδικαλιστές, σκηνοθέτες και ένα σωρό άλλοι. Μια εικόνα που την πληρώνουμε σήμερα τόσο στον κινηματογράφο όσο και γενικότερα στην κοινωνία.

Θα ξανάκανες queer cinema; Είναι άλλωστε και το είδος που σε ανέδειξε μέχρι που ήρθες στην Ελλάδα.

Κοίταξε, αν βρω μια σύγχρονη ιστορία κι έναν ηθοποιό που μπορεί να κάνει τα πάντα με το σώμα του, τότε θα ξαναέκανα σίγουρα. Δεν είναι ξεπερασμένο το queer cinema, απλώς παίζει ρόλο ο τρόπος που το χειρίζονται οι δημιουργοί. Οι περισσότερες queer ταινίες που γυρίζονται είναι χάλια. Είναι φρικτές, κακόγουστες, βαρετές και κιτς. Αυτό το είδος είναι σαν να έχει κάνει πια τον κύκλο του και να έχει κλωτσήσει τον εαυτό του στον κώλο. Πρέπει να ανανεωθεί σίγουρα.

Αν γύριζε ο χρόνος πίσω, θα ερχόσουν στην Ελλάδα να κάνεις σινεμά ή θα παρέμενες στην Αγγλία;

Δεν έχω μετανιώσει για τίποτα. Είμαι συμφιλιωμένος με όλες τις πράξεις μου κι αποφάσεις μου. Καλώς ή κακώς όπου κι αν βρίσκομαι, ό,τι και να κάνω, ζω τη ζωή μου στο φουλ. Άλλωστε η ζωή είναι τόσο μικρή για να μετανιώνουμε ακόμη κι αν κάνουμε λάθη… Επομένως, εδώ θα ξαναγύριζα.

Ετοιμάζεις νέα ταινία είδα στον κατάλογο της Αγοράς του φεστιβάλ…

Ναι, ετοιμάζω μια καινούρια ταινία με παραγωγό τον Διονύση Σαμιώτη, που λέγεται “Kalashnikov”. Μιλάει για τη νεανική κι εφηβική βία. Βλέπουμε πια ότι ακόμα και τα παιδιά μπορούν να προμηθευτούν όπλα, κι όπως μαθαίνουμε μπαίνουν σε σπίτια πλουσίων στα προάστια για να τα ληστέψουν. Αυτή ήταν η αφορμή για μια ρομαντική ταινία δράσης, κατά την οποία αναπτύσσεται ένα love story μέσα σε μια νεανική συμμορία ντόπιων και μεταναστών δεύτερης γενιάς. Είναι αν θες μια άλλη εκδοχή της ταινίας “Απ’ την άκρη της πόλης”, που όμως πια λείπει η αγαθότητα, η αφέλεια, η παιδικότητα και η βλακεία, οι οποίες μετατρέπονται σε τραγωδία. Βλέπεις, η νεολαία έχει γίνει πιο κυνική και σκληρή, πιο κωλοπετσωμένη. Έχουμε ετοιμάσει λοιπόν ένα treatment, το οποίο παρουσιάσαμε στο Crossroads του ΦΚΘ.

*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο κινηματογραφικό πόρταλ www.sevenart.gr (2-12-11).