16 Ιαν 2012

12 (ξένες) ταινίες που (μου) άλλαξαν τη ζωή το 2011

Του Νέστορα Πουλάκου

Η τέχνη μπορεί να σου αλλάξει τη ζωή. Τουλάχιστον την κοσμοθεωρία της. Πόσω μάλλον αν ασχολείσαι με αυτή, και είναι αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας σου. Προσωπικά λατρεύω τα βιβλία και τις ταινίες. Και μια και στο SevenArt.gr ασχολούμαστε με τις ταινίες (κι όχι με τα βιβλία), σου γράφω για τις 12 ταινίες που μου άλλαξαν τη ζωή μες το 2011. Μια για κάθε μήνα του χρόνου. Καθότι πάντοτε υπάρχει μια ταινία σε κάθε μήνα που αξίζει να τη δεις. Και να τη ζεις.

Ιανουάριος

Μαύρος Κύκνος, του Ντάρεν Αρονόφσκι

Μια μυσταγωγία είναι. Μπαίνεις, κάθεσαι, βλέπεις. Χάνεσαι. Φεύγεις παραπέρα. Παρασέρνεσαι. Και θα μαγευτείς και θα σ’ αρέσει πολύ. Και θα πονέσεις. Και δεν θα θέλεις να βγεις από εκεί. Να τελειώσει, δε θες να τελειώσει. Ο Αρονόφσκι χτένισε τον Τσαϊκόφσκι. Έκανε τη διαχρονική "Λίμνη των Κύκνων" ένα σκοτεινό, ερεβώδες σύμπαν. Στην ξαναδιαβάζει, την επαναλαμβάνεις, την ξαναμαθαίνεις. Και αυτός ο μπαγάσας ο μουσικός, ο Κλιντ Μάνσελ, γδέρνει την κλασική μουσική του έργου, την τρελαίνει, την τεμαχίζει, την κάνει ροκ. Όχι σαν ήχο, μα σαν ιδέα. Σαν κουλτούρα. Είναι παράνοια, είναι τρέλα η ταινία του Αρονόφσκι. Ο "Μαύρος Κύκνος". Ο ψυχολογικά ασταθής κόσμος μιας νεαρής πλην φιλόδοξης χορεύτριας του κλασικού μπαλέτου. Θέλει να φτάσει ψηλά. Μέσα της όμως δεν είναι καλά. Στην ψυχή, στο μυαλό της. Ο κόσμος της τρεμοπαίζει συνεχώς. Η οικογένειά της, οι φίλοι και συνάδελφοί της, ο δάσκαλος της. Όλοι τους ευχή και κατάρα της.

Φεβρουάριος

Blue Valentine, του Ντέρεκ Σιάνφρανς

Σκέφτεσαι με αυτή την ταινία. Αισθάνεσαι. Γιατί τα έχεις βιώσει και εσύ αυτά. Και από τις δυο πλευρές. Και γιατί -φυσικά- όλο και φοβάσαι να αντικρίσεις (πάλι) την αρνητική. Τη δύσκολη. Τη σκληρή. Να είσαι εσύ το θύμα. Ο χαμένος. Αυτός που θα πέσει στη φωτιά. Και ας αναγεννηθείς μετά. Το κομμάτι σου το αγνό θα έχει χαθεί. Ανεπιστρεπτί. Και πάπαλα το ρομάντζο και η φλυαρία του έρωτα... "Όταν θέλω εσύ δεν θέλεις, τώρα που δεν θέλω, θέλεις, μάθε τώρα, που δεν θέλω, για να θέλεις, όταν θέλω". Πόσο παιδική και ανώριμη είναι αυτή η παροιμία. Κι όμως είναι μια πραγματικότητα, είναι η αλήθεια. Και αν δεν θέλεις να την ακούσεις, να την δεις, πρόβλημα σου. Θα τη βρεις μπροστά σου. Η μάχη των δυο φύλων. Ο αδυσώπητος κόσμος του (συνήθως μη) αμοιβαίου έρωτα. Η αρχή μιας σχέσης βάσει σύμβασης. Και το τέλος της. Τον ερωτεύεται γιατί ο προηγούμενος την πλήγωσε, την έκανε να νιώσει άσχημα. Αυτή είναι η αλήθεια.

Μάρτιος

Ο Τρόπος του Μπάρνεϊ, του Ρίτσαρντ Λιούις

Είναι η ανθολογία ενός αρσενικού. Με τα όλα του. Στο λέω, ταυτίστηκα. Νέο ίνδαλμα μου ο Μπάρνεϊ Πανόφσκι. Άντρας. Ένα μακρόπνοο ποίημα η ζωή του, το διαβάζεις απνευστί, τη βλέπεις με δέος. Ο Μπάρνεϊ είναι ένας άντρας πληθωρικός, υψηλών τόνων, με εκτόπισμα, που κάνει την παρουσία του αισθητή. Γυναίκες, ποτά, πούρα, ξενύχτια, μεγάλες μπίζνες, παρέες, χόκεϊ, ταξίδια, ακρότητες, μα και αγάπες και έρωτες και τρυφερότητες και οικογένεια με παιδιά. Κάνει τα πάντα στο κόκκινο. Με υπερβολή. Μέχρι το τέλος. Ρουφάει και το μεδούλι. Το απολαμβάνει το καθετί. Το ξεζουμίζει. Το ξεκοκαλίζει. Είναι άντρας, που αγαπιέται πολύ. Και μισιέται, επίσης. Τα γράφει όλα εκεί που ξέρεις και συνεχίζει να κάνει το δικό του. Ένας τραχύς άνθρωπος, ένας μάγκας, ένας άντρακλας εν ολίγοις. Με τα καλά και τα κακά του. Δεν του λείπει όμως η ευαισθησία και το χάδι και η αγκαλιά. Έτσι και αγαπά, όλα τριγύρω του έχουν τελειώσει.

Απρίλιος

Το Άλογο του Τορίνο, του Μπέλα Ταρ

Αυτό είναι ένα προσωπικό σινεμά μεν, μια φιλοσοφική ελεγεία δε. Ξέρεις, υπάρχουν σκηνοθέτες που θα μπορούσαν να γράψουν και μια πραγματεία, ένα δοκίμιο, μια ελεγεία για τον άνθρωπο. Ο Μπέλα Ταρ είναι ένας από αυτούς. Ασπρόμαυρη φωτογραφία, μακρόσυρτα πλάνα, μεγάλες σιωπές (υπάρχει μάλιστα ένα 25λεπτο εισαγωγικό στο "Άλογο του Τορίνο" χωρίς διαλόγους, αρκούντως υποβλητικό, που σε συνεπαίρνει). Και με διαλόγους όπου χρειάζονται, μεστοί, μετρημένοι, ουσιαστικοί, χωρίς φλυαρίες. Ούτε φανφαρονισμοί ούτε λοιπές λεκτικές αηδίες. Στη συγκεκριμένη, τελευταία ταινία του Μπέλα Ταρ (ο ίδιος δήλωσε ότι κλείνει την καριέρα του), το νήμα πιάνεται από το γνωστό «κλάμα» του Νίτσε. Και ο Ούγγρος auter φιλμάρει τον αμαξά και την κόρη του, που έχουν στο ζυγό τους το άλογο για το οποίο έκλαψε ο σπουδαίος φιλόσοφος του 19ου αιώνα. Η ματιά του Ταρ είναι τελολογική. Βάσει και της θεωρίας του Νίτσε, κινηματογραφεί τις τελευταίες πέντε μέρες της φτωχικής, σαπισμένης οικογένειας προς τον απόλυτο όλεθρο, το έρεβος, το σκοτάδι που θα τα καλύψει όλα. Επί πέντε μέρες, σε ένα απόμερο σπίτι το οποίο και κλυδωνίζεται από το μανιασμένο τοπίο που ουρλιάζει για το τέλος της ανθρωπότητας, της γης, ένας αμαξάς και η κόρη του ζουν σαν ερείπια.

Μάιος

Το Δέντρο της Ζωής, του Τέρενς Μάλικ

Το ποίημα του Μάλικ, αυτό το φιλοσοφικό δοκίμιο των παραισθήσεων, που σου βάζει πέντε αρχέτυπα στη σειρά, στα κάνει πενηνταράκια, και σου λέει κοίτα τη ζωή στα μάτια μια και περνάει και χάνεται, μόνο σα μάθημα ζωής το είδα. Και δες το κι εσύ έτσι, θα με θυμηθείς. Γιατί, έτσι κι αφεθείς στην οπτική εξτραβαγκάντσα του Μάλικ μεταφέρεσαι αυτόματα σε έναν άλλο κόσμο. Εκεί, που παίζεις μόνο με τις αισθήσεις σου, κι είσαι εσύ κι εκείνη κι Αυτός, ο Θεός, για να τα πείτε ένα χεράκι. Από το μπινγκ μπανγκ στη φυλακή της οικογένειας. Κι από τις "αμαρτίες" του πατέρα που "παιδεύουσι" τέκνα μια για πάντα, χωρίς να υπάρχει επιστροφή. Το στίγμα μένει πάντως. Ο Μάλικ σου δείχνει μες σ’ ένα χρυσαφένιο μεγαλείο τον κόσμο, τον άνθρωπο, και το πώς αυτοί οι δύο πόλοι αλληλεπιδρούν.

Ιούνιος

Ο θάνατος σου, η ζωή μου, του Γέρζι Σκολιμόφσκι

Ο παλιός καλός Σκολιμόφσκι, ένας από τους γίγαντες του πολωνικού κινηματογράφου, γυρίζει μια ταινία επιβίωσης, ενστίκτου, και ανθρώπινου πόνου. Με φόντο, πιθανότατα, τον πόλεμο του Αφγανιστάν, παρακολουθείς τον αγώνα ενός μεσήλικα να ξεφύγει από τους Αμερικανούς στρατιώτες που τον καταδιώκουν (γιατί σκότωσε δικούς τους) μέσα από ερήμους, στέπες, δάση και χιονισμένα βουνά. Σε αυτή την περιπέτεια θα δει και θα κάνει τα πάντα. Η ιστορία του Σκολιμόφσκι, μπορεί να είναι ολιγόλογη αλλά στα σίγουρα είναι καθηλωτική, Μη σου πω και αποκαλυπτική. Δυο τα στοιχεία που την κάνουν αριστούργημα: η αριστοτεχνική σκηνοθεσία του Πολωνού δημιουργού, και η εξαιρετική, βωβή το τονίζω, ερμηνεία του Βινσέν Γκαλό.

Ιούλιος

Εμείς οι δύο, των Αντόνιο Ναχάρο & Αλβάρο Παστόρ

θα απολαύσεις ένα έξοχο ρομάντζο άκρως συγκινητικό και κυρίως ιδιαιτέρως ενδιαφέρον. Άνδρας με σύνδρομο down ερωτεύεται γοητευτική συνάδελφο του, η οποία έχοντας κουραστεί από τις εφήμερες σχέσεις που κάνει βρίσκει το ουσιώδες στο διαφορετικό. Ξεκάθαρα είναι μια ταινία ερμηνειών. Και στο λέω αυτό γιατί ενώ θα μπορούσε να απογειωθεί παραμένει χλιαρή, και η αιτία είναι η σκηνοθεσία της. Οι Ναχάρο και Παστόρ να έκαναν εξαίσια δουλειά με τους Πινέδα και Ντουένιας, και σου προσφέρουν μια τρυφερή ταινία ενός άλλου κόσμου από τον συνηθισμένο.

Αύγουστος

Οι πρωτάρηδες, του Μάικ Μιλς

Γοητευτικός νεαρός ερωτεύεται κορίτσι που τον συνεπαίρνει, ενώ θυμάται τη σχέση που είχε με τον προσφάτως εκλιπόντα πατέρα του, όταν του αποκάλυψε ότι είναι ομοφυλόφιλος. Καταρχάς σου ομολογώ ότι με ξετρέλανε η ερμηνεία του γερόλυκου Κρίστοφερ Πλάμερ. Μεστός, απλός, απέριττος, και με μια εκφραστικότητα που τσακίζει, είναι όλη η ταινία πάνω του. Ο Μιλς που, κατά τα άλλα, υποστήριξε την ταινία του με ό,τι δυνάμεις είχε, χωρίς να κάνει ουσιαστικά λάθη, και χωρίς να προδώσει το έμπειρο καστ του, καθοδήγησε τον Πλάμερ σε μια έξοχη ερμηνεία.

Σεπτέμβριος

Drive, του Νίκολας Βίντινγκ Ρεφν

Ένα αληθινό διαμάντι, ατόφιο, πραγματικό, που λάμπει μες στην καταχνιά, και τη βία, και την ένταση που είναι χωμένο. Με το “Drive” ο Δανός Βίντινγκ Ρεφν αναδεικνύεται σε σύγχρονο μάστορα του b-movie, άξιος συνεχιστής σκηνοθετών των ‘70s και των ‘80s όπως ο Κάρπεντερ. Η σκηνοθετική μαεστρία του Ρεφν στην ιστορία του ήσυχου, λιγομίλητου, πλην φονικού μηχανικού αυτοκινήτων και, εν γένει, “οδηγού”, με την υποβλητικότητα που έχει σαπισμένη, σκοτεινή ατμόσφαιρα. Η εξαίσια ερμηνεία του σύγχρονου Ντε Νίρο, του Ράιαν Γκόσλινγκ που μπορεί να παίξει τα πάντα (από το “Blue Valentine” στο “Crazy Stupid Love", κι έχεις να δεις ακόμη…), μαζί με την ψιθυριστή, όμορφη, μα κι έκφυλη έκφραση της Μάλιγκαν, ήταν τα στοιχεία ενός μείγματος εκρηκτικού.

Οκτώβριος

Ένας χωρισμός, του Ασγκάρ Φαραντί

Ο Φαραντί με τον “Ένα Χωρισμό” και τη Χρυσή Άρκτο στη φετινή Μπερλινάλε, επιβεβαίωσε με τον πλέον απλό, μινιμαλιστικό τρόπο ότι είναι ο νέος Κιαροστάμι, ο άξιος συνεχιστής ενός σινεμά ανθρωποκεντρικού, που διαπνέεται από την πολύ ιδιαίτερη κοινωνικοπολιτική κατάσταση που επικρατεί στο Ιράν. Μέσα από την διεισδυτική ματιά του Φαραντί όλες οι παθογένειες, οι έμφυτες κουλτούρες, οι μπερδεμένοι ψυχισμοί, και οι αλλοπρόσαλλες ματιές στο οτιδήποτε συμβαίνει, αποπνέουν αυτή την εξαιρετικά επικίνδυνη περιπλοκή του ευρωπαϊκού μοντέλου με το θεοκρατικό-θεοσεβούμενό κλίμα που επικρατεί ως αρρώστια πολλές φορές, κι όλο αμφισβητείται. Μέσα από την ιστορία της Σιμίν και του Ναντέρ, ο Φαραντί μιλάει όσο πιο απλά γίνεται για ότι πιο περίπλοκο συμβαίνει στην ιρανική κοινωνία. Επίτηδες, τοποθετεί τους κεντρικούς χαρακτήρες του να είναι σύγχρονοι και μοντέρνοι, όμορφοι και φιλελεύθεροι. Συνάμα, κουβαλούν κι όλα εκείνα τα συμπλέγματα μιας, έτσι κι αλλιώς, οπισθοδρομικής κοινωνίας, τις παραδοσιακές καταβολές της οικογένειας, τις αναστολές της θρησκείας, και τις εξωπραγματικές επιταγές της κρατικής μηχανής. Με το τσαντόρ να είναι εντελώς προσχηματικό, οι γυναίκες της ιστορίας του Φαραντί είναι δυναμικές, σοβαρές, με πυγμή, απόφαση, δυνατή θέληση και επιρροή (όπως ακριβώς συμβαίνει και στην προηγούμενη ταινία του, την αριστουργηματική “Τι απέγινε η Έλι”). Συγκρούονται με το ανδρικό πρότυπο, και κυρίως με το κατεστημένο.

Νοέμβριος

Τυραννόσαυρος, του Πάντι Κονσιντάιν

Αυτή είναι μια πραγματικά σημαντική ταινία που αντικατοπτρίζει πλήρως και τη σαθρότητα που ενέχει η βρετανική κοινωνία, μιλώντας βέβαια ανθρωποκεντρικά κι όχι με γενικότητες, και το άβατο του ανθρώπινου ψυχισμού για το τι είναι καλό και κακό εντέλει. Οι εξαιρετικές ερμηνείες των Πήτερ Μούλαν (έχει παίξει και σε άλλες αντίστοιχες ταινίες, όπως είναι η “Ασυμβίβαστη γενιά” και το “Boy A”) και Ολίβια Κόλμαν σε συγκλονίζουν, για την εναλλαγή καλού και κακού που συντελείται μέσα τους. Και οι δυο είναι χιλιοταλαιπωρημένοι από τους ανθρώπους, συγγενείς, φίλους, συντρόφους, γνωστούς ή απλώς περαστικούς, τους θανάτους, την κατήφεια, τη μιζέρια και την επιθετικότητα που κυριαρχούν γύρω τους, πάνω τους, στο μυαλό και την ψυχή τους. Εντέλει, το έγκλημα ή την αποστροφή μπορείς να την περιμένεις από τον οποιονδήποτε.

Δεκέμβριος

Faust, του Αλεξάντερ Σοκούροφ

Υποβλητική ατμόσφαιρα για την οποία ευθύνονται η φωτογραφία, τα κουστούμια και τα σκηνικά. Όλα τους αψεγάδιαστα. Ο Σοκούροφ χτίζει έναν κόσμο που επιπλέει στα σκατά και περιβάλλεται από τη σαπίλα, το απόλυτο σκοτάδι, την ολοκληρωτική διαφθορά, και το γενικότερο κακό. Σε έναν τέτοιο κόσμο άνθρωποι σαν τον Φάουστ δεν έχουν θέση. Επομένως, ο διάβολος είναι η σωτηρία του. Στο δραματουργικό του μέρος, ο Σοκούροφ φτιάχνει ένα πολυδαίδαλο σύμπαν χαρακτήρων, παρόλο που επικεντρώνει στο τραμπάλισμα καλού και κακού του Φάουστ, και τη σχέση του με τον σατανά (με το απεχθές σώμα και τα στρεβλά γεννητικά όργανα). Αναρίθμητοι ρόλοι, άψογα στημένοι, με αρχή και τέλος, παίρνουν τη δική τους θέση στις δυο πλευρές της Ιστορίας. Το καλό θα νικήσει ή το κακό θα επικρατήσει; Έντονες ερμηνείες αποτυπώνουν πολυσχιδείς προσωπικότητες, και γεμάτοι διάλογοι σε κρατούν σε συνεχή κίνηση. Το εξιλεωτικό τέλος, όπου πια η τρέλα επικρατεί, είναι και το απαύγασμα μιας μεγάλης ταινίας. Ο Φάουστ χάνεται στο άπειρο έχοντας ηττηθεί από τη δίψα του για γνώση. Ή μήπως του έδωσε το φάρμακο της λύτρωσης κι όπου τον οδηγήσει αυτό;

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο κινηματογραφικό πόρταλ www.sevenart.gr (26-12-11).