13 Ιαν 2012

Ανασκόπηση ελληνικού κινηματογράφου 2011

Του Νέστορα Πουλάκου

Σε λίγες ημέρες ολοκληρώνεται το 2011 και μια πλήρης ανασκόπηση της χρονιάς για το ελληνικό σινεμά κρίνεται απαραίτητη, εποικοδομητική, και άκρως διαφωτιστική για το τι πρέπει και τι δεν πρέπει να επαναληφθεί το 2012. Όπως προφανώς γνωρίζεις, το SevenArt.gr στηρίζει τον ελληνικό κινηματογράφο και συμμετέχει ενεργά σε όλες τις δραστηριότητες του. Επομένως, η παρακάτω ανασκόπηση διαθέτει και την εμπειρία του εκ των έσω.

Η επέλαση των Ελλήνων

Συνεχίζοντας την “τρελή” πορεία της τελευταίας διετίας και παρακάμπτοντας γελοιότητες τύπου “νέο αίμα” ή “νέο κύμα” του ελληνικού σινεμά, και το 2011 υπήρχαν ελληνικές ταινίες που παίχτηκαν σε φεστιβάλ και συμμετείχαν σε θεσμούς του εξωτερικού ώστε να “διαφημίσουν” την άνοδο την ντόπιας παραγωγής.

Φυσικά και το γεγονός της χρονιάς ήταν η υποψηφιότητα του “Κυνόδοντα”, παραγωγής 2009, και σε σκηνοθεσία Γιώργου Λάνθιμου, στην πεντάδα του Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας, τον περασμένο Φεβρουάριο στο Kodak Theatre του Λος Άντζελες. Το βραβείο μπορεί να μην ήρθε στην Ελλάδα, όμως τη φωτογραφία του Λάνθιμου (με σμόκιν) και των Λαμπέντ και Παπούλια (με τουαλέτα) ακόμη τη θυμόμαστε.

Σε δύο από τα τρία μεγαλύτερα φεστιβάλ του κόσμου υπήρχε ελληνική παρουσία μες στη χρονιά. Στη Μπερλινάλε, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου δηλαδή, παίχτηκε το “Man at Sea” του Κωνσταντίνου Γιάνναρη, στην κατηγορία Panorama Special. Βέβαια, η ταινία έλαβε κακές κριτικές, όπως ήταν και μια δυσάρεστη εμπειρία για τον ίδιο τον σκηνοθέτη.

Μερικούς μήνες μετά, και χωρίς να καταφέρει να επιλεγεί στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ των Καννών, ο Γιώργος Λάνθιμος και οι “Άλπεις” του παίχτηκαν στο διαγωνιστικό τμήμα της Μόστρας, του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας δηλαδή, λαμβάνοντας το βραβείο σεναρίου. Μια αδιαμφισβήτητα μεγάλη επιτυχία για την ταινία. Το σινεμά του Λάνθιμου κιόλας αναδεικνύεται το πλέον εξαγώγιμο προϊόν μας.

Σε, εξίσου, σημαντικά φεστιβάλ, αν κι όχι πρώτης γραμμής, συμμετείχαν κι άλλες ελληνικές ταινίες. Στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Ρότερνταμ συμμετείχε το “Wasted youth” των Αργύρη Παπαδημητρόπουλου & Jan Vogel, ενώ ήταν και η ταινία έναρξης του. Με δύο βραβεία από το Φεστιβάλ του Σαν Σεμπαστιάν έφυγε ο “Άδικος κόσμος” του Φίλιππου Τσίτου, εκείνα της σκηνοθεσίας και του πρώτου ανδρικού ρόλου (Αντώνης Καφετζόπουλος). Ενώ στη μεγαλύτερη διοργάνωση της Ασίας, στο Φεστιβάλ του Τόκυο, παίχτηκε το “J.A.C.E.” του Μενέλαου Καραμαγγιώλη.

Τέλος και για δεύτερη συνεχή χρονιά, ελληνική ταινία συμπεριλήφθηκε στην τελική τριάδα για το βραβείο LUX του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ήταν το “Attenberg” της Αθηνάς Ραχήλ Τσαγγάρη για φέτος.

“Κακή” εμπορική χρονιά

Η “ελληνική” αίθουσα πνέει τα λοίσθια για το 2011. Καθότι καμία ελληνική ταινία από όσες βρήκαν διανομή (38 συνολικά) δεν πήγε καλά στα εισιτήρια, με αποτέλεσμα το ντόπιο προϊόν, τουλάχιστον για φέτος να θεωρείται “προς αποφυγή”. Από τις εμπορικές ταινίες, το “Μια φορά… και ένα μωρό” του Νίκου Ζαπατίνα πήρε την πρώτη θέση με 180 χιλιάδες εισιτήρια. Ενώ από τις σινεφίλ ταινίες, οι “Ιππείς της Πύλου” του Νίκου Καλογερόπουλου άγγιξαν τα 15 χιλιάδες εισιτήρια.

Αναλυτικά όλες οι ελληνικές ταινίες:

Μυθοπλασίας (28): Ρόδα τσάντα και κοπάνα (Όμηρος Ευστρατιάδης), Άπνοια (Άρης Μπαφαλούκας), 45 τετραγωνικά (Στράτος Τζίτζης), Το πέταγμα του κύκνου (Νίκος Τζίμας), Η Υπογραφή (Στέλιος Χαραλαμπόπουλος), To Έτερον ήμισυ (Βαγγέλης Σεϊτανίδης), Χορεύοντας στον πάγο (Σταύρος Ιωάννου), Εγώ, ο Γιαννούλης Χαλεπάς (Στέλλα Αρκέντη), Μπιλόμπα (Σοφία Παπαχρήστου), Κανένας (Χρήστος Νικολέρης), Οι ιππείς της Πύλου (Νίκος Καλογερόπουλος), Wasted youth (Αργύρης Παπαδημητρόπουλος & Jan Vogel), Μια φορά και ένα… μωρό (Νίκος Ζαπατίνας), Απ’ τα κόκαλα βγαλμένα (Σωτήρης Γκορίτσας), Κόκκινος ουρανός (Λάγια Γιούργου), Τρίτη (Νίκος Κορνήλιος), DOS: Μια ιστορία αγάπης από την ανάποδη (Στάθης Αθανασίου), Το Γάλα (Γιώργος Σιούγας), Πόντιοι: New Generation (Όμηρος Ευστρατιάδης), Άλπεις (Γιώργος Λάνθιμος), Λούφα και Παραλλαγή: Σειρήνες στη Στεριά (Νίκος Περάκης), Η Ανταρσία της Κόκκινης Μαρίας (Κώστας Ζάπας), Tungsten (Γιώργος Γεωργόπουλος), Ο Ξεναγός (Ζαχαρίας Μαυροειδής), Θετικές Ιστορίες (T-Short), Σαπίλα, ξεφτίλα και τεκίλα (Νίκος Ζερβός), Το Τανγκό των Χριστουγέννων (Νίκος Κουτελιδάκης), Νήσος 2: Το Κυνήγι του Χαμένου Θησαυρού (Αντώνης Αγγελόπουλος).

Ντοκιμαντέρ (6): Πεθαίνοντας για την αλήθεια (Νίκος Μεγγρέλης), Τι μέσα, τι έξω... (Βαγγέλης Ρήγας), Οι Νύμφες του Hindu Kush (Αννέτα Παπαθανασίου), Το μωρό μου φτάνει (Βιβή Ζωγράφου, Αλέξης Πονσέ), Σχέδιο Σωτηρία (Λουκία Ρικάκη), Καναρίνι μου γλυκό (Ρόι Σερ).

Επανεκδόσεις (4): Μάθε παιδί μου γράμματα (Θόδωρος Μαραγκός), Συνοικία το Όνειρο (Αλέκος Αλεξανδράκης), Το Μπλόκο (Άδωνις Κύρου), Άρης Βελουχιώτης: Το Δίλημμα (Φώτος Λαμπρινός).

(Ποιος;) Νόμος Παύλου Γερουλάνου

Από το καλοκαίρι του 2009 δινόταν η μάχη. Έγινε πολύς ντόρος. Προέκυψε διχασμός στην κινηματογραφική κοινότητα. Άλλοι έχασαν, και φυσικά κάποιοι κέρδισαν (και μάλιστα πολλά) από αυτόν. Το ζητούμενο όμως είναι ότι ο νέος κινηματογραφικός νόμος του Υπουργού Πολιτισμού Παύλου Γερουλάνου (περιέργως αμετακίνητου όσοι ανασχηματισμοί γίνανε ή κυβερνήσεις αλλάξανε) δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί πλήρως, ένα χρόνο και μερικούς μήνες από την ψήφιση του στη Βουλή.

Καταρχάς να ξεκινήσω με τις περιβόητες φοροαπαλλαγές, το tax shelter και τις ελαφρύνσεις, που ακόμη τις περιμένουν οι παραγωγοί. Μάλιστα, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου πιέζει αυτή τη στιγμή ώστε να περάσουν γρήγορα μέσα από τον κανονισμό του, τον Ιανουάριο του 2012 (ένας νόμος που ισχύει από τον Νοέμβριο του 2010!).

Από τις περίφημες επιχορηγήσεις του 2010, με εφαρμογή το 2011, που δόθηκαν με περηφάνια στη δημοσιότητα τον περασμένο Φεβρουάριο (δες εδώ) δεν έχουν δοθεί όλες σε φορείς, σωματεία, θεσμούς ή εταιρείες που έχουν εγκριθεί. Άλλωστε, όλοι μα όλοι στις αναλύσεις των προϋπολογισμών τους, μιλούσαν για την απουσία του Υπουργείου (και την παρουσία του “επιλεκτικού” ΕΣΠΑ).

Η άλλη “αμαρτωλή” ιστορία είναι το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου. Το νέο δ.σ. διορίστηκε τον Μάρτιο, με τον Γιώργο Παπαλιό να παραμένει αμετακίνητος στη θέση του Προέδρου. Ο δε διορισμός του Γενικού Διευθυντή, στο πρόσωπο-έκπληξη του Γιώργου Καραντινάκη, έγινε τον Ιούλιο.

Όσον αφορά την επιχορήγηση, συνολικά το Ε.Κ.Κ. έχει λάβει 2,5 εκ. ευρώ ενώ αναμένεται (μήπως τελειώνει ο χρόνος;) ακόμη 1 εκ. Κι όπως καταλαβαίνεις όλα αυτά ούτε καν κλείνουν τις “τρύπες” και τις “ανοιχτές πληγές” του Ε.Κ.Κ. Επομένως, λεφτά δεν υπάρχουν… Για να μη σου πω ότι οι τέσσερις διευθυντές που αναμένουν πρόσληψη σε εσωτερικές υπηρεσίες του Ε.Κ.Κ., δεν υφίστανται καν.

Τα ίδια πάνω-κάτω ισχύουν και στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Ο Δημήτρης Εϊπίδης παραμένει καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ, από πριν την ψήφιση του νόμου κιόλας, χωρίς να συνεργάζεται με άλλους διευθυντές όπως ορίζει ο νόμος. Μάλιστα, διευθυντής δεν υπάρχει ούτε στο Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης που συγχωνεύτηκε με το φεστιβάλ, με τον Νότη Φόρσο (συνεργάτης του ΦΚΘ και αρμόδιος διαχειριστής της αίθουσας Ολύμπιον) να είναι απλώς υπεύθυνος του. Βέβαια, διορίστηκε νέο δ.σ., ένα χρόνο μετά την ψήφιση του νόμου, με πρόεδρο τον δήμαρχο Θεσσαλονίκης Γιάννη Μπουτάρη. Ενώ η βασική πηγή χρηματοδότησης του 52ου ΦΚΘ και του 13ου ΦΝΘ ήταν το κοινοτικό πρόγραμμα ΕΣΠΑ.

Για το τέλος σου αφήνω το Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο, στο οποίο -βάσει του νόμου- περιήλθε το κινηματογραφικό αρχείο της χώρας. Τώρα βέβαια που καταργήθηκε και απορροφήθηκε από το αρχείο της Ε.Ρ.Τ., δεν ξέρω τι λέει ο νόμος πια…

Ε.Α.Κ.: Οι πρώτες αντιδράσεις

Στη μόλις δεύτερη χρονιά της, η Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου άκουσε τον σκηνοθέτη Γιάννη Οικονομίδη (“Μαχαιροβγάλτης”), βασικότερη επιλογή των μελών της για τα βραβεία του 2011, να λέει: “Στον πούτσο μου”. Αιτία βέβαια ήταν ότι ο Οικονομίδης σάρωσε μεν τα βραβεία της χρονιάς και αναδείχθηκε καλύτερη ελληνική ταινία, όμως το “Attenberg” της Αθηνάς Ραχήλ Τσαγγάρη θα εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην επιτροπή για το Όσκαρ καλύτερης ξένης ταινίας.

Εν γένει, η ΕΑΚ στα δεύτερα βραβεία της έβγαλε στην επιφάνεια “τρύπες” και σημεία στον κανονισμό της προς συζήτηση (δες σχετικό άρθρο του Γ. Δηράκη). Πριν λίγες μέρες εξέλεξε νέο δ.σ., με πρόεδρο την σκηνοθέτιδα Κατερίνα Ευαγγελάκου, και με την ανακοίνωση ότι έχει ήδη αποφασίσει τροποποιήσεις. Οψόμεθα…

Επίλογος

Οι παραγωγές ταινιών συνεχίζονται έστω και χωρίς χρήματα, με d.i.y. ή guerilla επαναστατικές πρακτικές. Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης αποκτά πλέον τον σινεφίλ χαρακτήρα που του αρμόζει, διώχνοντας μακριά του τα χολιγουντιανά φώτα που το τύφλωσαν. Το άλλο εθνικό φεστιβάλ, της Δράμας, εξακολουθεί ν’ αναδεικνύει τα νέα ταλέντα του ελληνικού σινεμά, με ιδιαίτερη επιτυχία. Από τα υπόλοιπα φεστιβάλ της χώρας, με τη φούσκα της οικονομίας μας δεδομένη, μείνανε αυτά που το αξίζουνε. Οι Έλληνες διανομείς και αιθουσάρχες επιμένουν και στηρίζουν την ελληνική ταινία παρά το χαμηλό βαρομετρικό (στα εισιτήρια) που τους φέρνει. Τα φεστιβάλ του εξωτερικού, ως άλλοι curators του κινηματογράφου, ανακαλύπτουν το ελληνικό σινεμά. Ε, ας παραμείνει το κράτος στη σκιά τελικά…

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο κινηματογραφικό πόρταλ www.sevenart.gr (28-12-2012).