14 Φεβ 2012

Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάϊλι

Του Νέστορα Πουλάκου

...να δούμε ποιος, ποιος, ποιος θα φαγωθεί, οέ, οέ, οέ, οέ! Με τίτλο εμπνευσμένο από το παραδοσιακό παιδικό τραγούδι-παιχνίδι, κυκλοφορεί το βιβλίο (από τις Εκδόσεις Καστανιώτη, το 2008, σε μτφρ. Μιχάλη Μακρόπουλου) και θα κυκλοφορήσει η ταινία (από την Village Films, στις 16 Φεβρουαρίου), στην Ελλάδα. Μόλις την περασμένη εβδομάδα έφτασε στα χέρια μου το πετυχημένο εισπρακτικά και μεταφρασμένο σε τόσες γλώσσες παγκοσμίως, μυθιστόρημα του Τζον Λε Καρέ, του Άγγλου συγγραφέα που είχε υπάρξει τη δεκαετία του 1960 πράκτορας των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών μέχρι που δόθηκε το όνομα του στη δημοσιότητα από τον –αυτομολούντα στην ΕΣΣΔ- Κιμ Φίλμπι, κι έτσι “κάηκε” η –αλά Τζέιμς Μποντ- καριέρα του.

Στο “Tinker, Tailor, Soldier, Spy” (μτφρ. Γανωτής, ράφτης, στρατιώτης, κατάσκοπος), επίσης με τίτλο εμπνευσμένο από βρετανικό παραδοσιακό παιδικό τραγούδι-παιχνίδι, το οποίο και κυκλοφόρησε το 1974 γνωρίζοντας αμέσως επιτυχία, ο Τζον Λε Καρέ αφηγείται την περιπέτεια του Τζορτζ Σμάιλι, πρώην υπαλλήλου της υπηρεσίας πληροφοριών, ο οποίος αναλαμβάνει να ξετρυπώσει έναν “Τυφλοπόντικα” που έχει φωλιάσει στα ανώτερα κλιμάκια της βρετανικής αντικατασκοπείας και πουλάει μυστικά στη Σοβιετική Ένωση.

Για να τον ανακαλύψει, ο Σμάιλι αρχίζει ένα δύσκολο σκακιστικό παιχνίδι με τον Κάρλα, το Σοβιετικό ομόλογό του. Κινήσεις που στην αρχή φαντάζουν ασύνδετες μεταξύ τους στο τέλος θα συγκλίνουν και θα αποκαλύψουν την ταυτότητα του “Τυφλοπόντικα”. Κι όλα αυτά μέσα σ' έναν αμείλικτο ψυχρό πόλεμο όπου δεν υπάρχουν καλοί και κακοί.

Το βιβλίο του Τζον Λε Καρέ είναι απολαυστικό. Προσωπικά και τις 450 σελίδες του, τις ρούφηξα μέσα σε πέντε μέρες. Αγωνιώδες, αρκούντως ερεβώδες, ένα παιχνίδι κατασκόπων, γεμάτο μυστήριο, αλλά και μυστικιστικά συμπλέγματα, με σκακιστικές κινήσεις ακριβείας, μα και λάθη, αναβολές και αποφάσεις που οδηγούν στο θάνατο, ή στην αποκάλυψη του γεγονότος και της κατάστασης, στην οποία έχουν περιέλθει οι ήρωες, Εγγλέζοι και Σοβιετικοί.

Η ιστορία του βιβλίου είναι φυσικά εμπνευσμένη από την προσωπική, πολύκροτη υπόθεση του Λε Καρέ (κατά κόσμον Ντέιβιντ Κόρνγουελ). Ο οποίος ως πράκτορας των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών βρέθηκε στη δίνη του κυκλώνα, και είδε την προσωπική και επαγγελματική του ζωή να καταρρέουν και να ξεμπροστιάζονται, όταν το όνομα του δόθηκε στη δημοσιότητα από έναν προδότη του εγγλέζικου έθνους: πρώην συνάδελφος του στην υπηρεσία αποδείχθηκε διπλός πράκτορας, συνεργαζόμενος με την Σοβιετική Ένωση, στις δεινές εποχές του Ψυχρού Πολέμου.

Ορμώμενος από αυτό το γεγονός, που τον συντάραξε όσο τίποτε άλλο, ο Λε Καρέ αποφάσισε να γράψει και να διηγηθεί μια περιπέτεια κατασκοπίας δυο κρατών και εκατομμυρίων πολιτών. Αναπόφευκτο ήταν λοιπόν, να μεταφερθεί η ιστορία αυτή στον κινηματογράφο. Κι όταν μιλάμε για τον Λε Καρέ, οι καταστάσεις είναι πλέον δεδομένες: ο Άγγλος συγγραφέας έχει ήδη δει πολλές από τις ιστορίες του στο σινεμά.

“Ο Κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο” (1965) του Μάρτιν Ριτ, με τον Ρίτσαρντ Μπάρτον, “Η Κατάσκοπος του Λονδίνου” (1966) του Σίντνει Λιούμετ, με τους Τζέιμς Μέισον, Σιμον Σινιορέ, Μαξιμίλαν Σελ και Χάριετ Άντερσον, “Η ώρα των κατασκόπων” (1969) του Φρανκ Πήρσον, με τον Άντονι Χόπκινς, “Η μικρή τυμπανίστρια” (1984) του Τζωρτζ Ρόι Χιλ, με τους Ντάιαν Κήτον, Γιώργο Βογιατζή και Κλάους Κίνσκι, “Ρωσική εστία” (1990) του Φρεντ Σεπίσι, με τους Σων Κόνερι, Μισέλ Φάιφερ και Ρόι Σνάιντερ, “Ο ράφτης του Παναμά” (2001) του Τζων Μπούρμαν, με τους Πηρς Μπρόσναν και Τζέφρι Ρας, “Ο επίμονος κηπουρός” (2005) του Φερνάντο Μειρέγιες, με τους Ρέιφ Φάινς και Ρέιτσελ Γουάιζ, ενώ ήδη ετοιμάζεται η ταινία “A most wanted man”, σε σκηνοθεσία Άντονι Κόρμπιν (“Control”, “Ο Αμερικανός”).

Πάντως, το βιβλίο “Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι” έχει ήδη γνωρίσει ένδοξες μέρες, μια και το 1979 μεταφέρθηκε στην αγγλική τηλεόραση σε μίνι σειρά, με πρωταγωνιστή τον Άλεκ Γκίνες, και σε σκηνοθεσία Τζων Ίρβιν. Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται και η κινηματογραφική του εκδοχή, σε λίγες μέρες. Πριν απ’ όλα να σου πω, ότι η ταινία έχει προταθεί για τρία Όσκαρ (Α’ Ανδρικού Ρόλου, Διασκευασμένου Σεναρίου, Πρωτότυπου Σάουντρακ) και 11 βραβεία BAFTA, ενώ έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της στο πρόσφατο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βενετίας.

Στη σκηνοθεσία συναντάμε τον Τόμας Άλφρεντσον, τον Σουηδό κινηματογραφιστή που εξαργυρώνει τη μεγάλη επιτυχία της ταινίας “Άσε το κακό να μπει”. Για τη διασκευή του σεναρίου συνεργάστηκαν οι Μπρίτζεντ Ό Κόνορ και Peter Straughan (“Οι άντρες που κοιτούν επίμονα κατσίκες”). Ενώ στο πολυπληθές καστ της ταινίας, συμμετέχουν οι Τζων Χαρτ, Κόλιν Φερθ, Μαρκ Στρονγκ, Γκάρι Όλντμαν, κ.ά.

Για τον επίλογο, σου προτείνω να μην αφήσεις ανεκμετάλλευτα ούτε την ταινία ούτε και το βιβλίο. Αφενός, το μυθιστορήμα του Λε Καρέ είναι κάτι περισσότερο από εκστατικά απολαυστικό. Ενώ και η ταινία του Άλφρεντσον σε βάζει κατευθείαν στο ψυχροπολεμικό κλίμα της εποχής, κάνοντας σε κοινωνό ενός διαφορετικού κόσμου, βρωμιάς και σαπίλας, μυστηρίου και ανθρώπινης ηθικής.

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο κινηματογραφικό πόρταλ www.sevenart.gr (30-1-12).