6 Μαρ 2012

Μέγαρα (1974)

Με τα χρόνια όλο κι επανέρχεται η πρώτη σκηνοθετική δουλειά του Γιώργου Τσεμπερόπουλου, ο οποίος σε συνεργασία με τον πολύ γνωστό διευθυντή φωτογραφίας του ελληνικού κινηματογράφου Σάκη Μανιάτη, είχε προβάλει το 1974 το “έγκλημα” που συνέβη στην περιοχή των Μεγάρων, μιας πλούσιας αγροτικά παραθαλάσσιας πόλης πλησίον της Αθήνας. Το ντοκιμαντέρ γίνεται επίκαιρο μια και επιχειρείται ένα ανάλογο “έγκλημα” στην περιοχή του Ελληνικού, ενώ προβολή και συζήτηση του έχει προγραμματιστεί στις 17 Φεβρουαρίου, στο Πολιτιστικό-Συνεδριακό Κέντρο “Μίκης Θεοδωράκης” στην Αργυρούπολη.

Τότε λοιπόν η Ελλάδα βρίσκεται στο απόγειο της βιομηχανοποίησης της στην περιοχή της Αττικής. Τα Μέγαρα υπάρχουν ανάμεσα στα παραθαλάσσια “φιλέτα”, όπου διυλιστήρια και κάθε είδους βαριά βιομηχανία (π.χ. αλουμίνιο) βρίσκουν την ιδανική τους θέση εκεί. Βάσει της σημερινής εικόνας, όπως γνωρίζεις, οι περιοχές από τον Ασπρόπυργο μέχρι και την Κόρινθο, οι άλλοτε λουτροπόλεις και τα παραθεριστικά κέντρα των Αθηναίων, έχουν πλέον υποστεί σημαντική καταστροφή στο περιβάλλον, τη γη και φυσικά την αντικειμενική αξία τους.

Επανέρχομαι στο ντοκιμαντέρ των Τσεμπερόπουλου και Μανιάτη, το οποίο είδα για πρώτη φορά στην τελετή λήξης του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ρόδου Ecofilms 2009, της αείμνηστης Λουκίας Ρικάκη. Είμαστε στις αρχές της δεκαετίας του 1970 και η χούντα των συνταγματαρχών ξεκινά τις παράνομες συμφωνίες με βιομηχάνους και ανθρώπους της πλουτοκρατίας της εποχής. Βέβαια αρκετοί από τους τότε επιχειρηματίες που είχαν συνεργαστεί με τη χούντα, συνέχισαν και στις επόμενες δεκαετίες να πλουτίζουν αναπτύσσοντας και εξελίσσοντας τις δραστηριότητες τους. Παράδοξο; Δε νομίζω.

Τα Μέγαρα, λοιπόν, μπήκαν στο μάτι της χούντας και του επιχειρηματία και τραπεζίτη Στρατή Ανδρεάδη, αφού πρώτα είχε χαλάσει σχετική συμφωνία με τον Αριστοτέλη Ωνάση. Οι απέραντες και ιδιαίτερα γόνιμες αγροτικές της εκτάσεις, με τις περιουσίες και τις επιχειρήσεις των κατοίκων (αγροτών και κτηνοτρόφων), θα έπρεπε να απαλλοτριωθούν ώστε να φτιαχτούν διυλιστήρια σύμφωνα με τον Ανδρεάδη και τους δικτάτορες. Οι κάτοικοι αντιδρούν, προχωρούν σε συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας, διαδηλώσεις, επισκέψεις σε υπουργούς της χουντικής κυβέρνησης, και οδηγούν την υπόθεση στα δικαστήρια. Ο δικτάτορας Παπαδόπουλος επιδίδεται σε… συνεχείς κωλοτούμπες. Μια είναι με τον λαό των Μεγάρων, που του υπόσχεται τη γη του ανέγγιχτη. Και μια με τον επιχειρηματία Ανδρεάδη, που του υπόσχεται τη δημιουργία της επιχείρησης του.

Εντέλει, κι ενώ οι κάτοικοι των Μεγάρων, βρίσκονται για ακόμη μια φορά στην Αθήνα ώστε να διαμαρτυρηθούν, μηχανήματα του Ανδρεάδη εισβάλουν στα χωράφια (από τη θάλασσα…!!), και μέσα σε μία ώρα διαλύουν δέντρα και δουλειές αιώνων. Όταν οι κάτοικοι το αντιλαμβάνονται είναι πλέον αργά. Το 1977, η αποκατάσταση της δημοκρατίας και η κυβέρνηση Καραμανλή κρίνουν παράνομη τη συμφωνία χούντας-Ανδρεάδη. Όμως, ο μεγαλοβιομήχανος αποζημιώνεται εντέλει από το κράτος στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Τι παράλογο! (για περισσότερα διάβασε εδώ)

Το ντοκιμαντέρ των Τσεμπερόπουλου και Μανιάτη παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, αρχικά γιατί καταδεικνύει τη διαχρονική εγκληματικότητα των ελληνικών κυβερνήσεων (χουντικών ή “δημοκρατικών”) επί της ελληνικής γης και των προλετάριων κατοίκων της. Στη συνέχεια αναδεικνύει μια ανθρωπογεωγραφία και χαρτογράφηση των περιοχών μιας άλλης εποχής, πιο αγροτικής, κάτι που μπορεί να χρησιμεύσει κι ως επίκαιρο. Και τέλος, για την εις βάθος έρευνα που επιχείρησαν οι κινηματογραφιστές, με τις ατόφιες και αυθεντικές συνεντεύξεις που έκαναν με ανθρώπους λαϊκούς και δουλευταράδες, οι οποίοι ήξεραν τη ζωή στο μεδούλι της.

Τα “Μέγαρα” είναι ένα από τα πρώτα ολοκληρωμένα και καλά δουλεμένα ντοκιμαντέρ του ελληνικού σινεμά (έχει χαρακτηριστεί κι ως το πρώτο “οικολογικό ντοκιμαντέρ”, ενώ αποτέλεσε και ένα επίκαιρο μιας άλλης μορφής του αντιδικτατορικού αγώνα). Η ταινία βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ταξίδεψε σε πολλά φεστιβάλ και διοργανώσεις του εξωτερικού, ενώ τιμήθηκε με το βραβείο FIPRESCI του Φεστιβάλ Βερολίνου.

Βαθμολογία: 7/10