6 Μαρ 2012

Αγέλαστος Πέτρα (2000)

Η στήλη HellasFilm σου εύχεται καλή χρονιά. Επανέρχεται σήμερα με την “Αγέλαστο Πέτρα” του Φίλιππου Κουτσαφτή, ένα από τα καλύτερα, ποιοτικότερα, άκρως διεισδυτικά και εμφανώς κριτικά ντοκιμαντέρ του ελληνικού κινηματογράφου. Αφορμή στάθηκε η αυριανή προβολή του νέου ντοκιμαντέρ της Αλίντας Δημητρίου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδας. Κυριότερη αφορμή όμως, είναι η Ελλάδα που “χάνεται” πάνω στις κολώνες της ένδοξης αρχαιότητας της, η Ελλάδα που αποδιώχνει τη μνήμη της, και πολεμάει τους ανθρώπους της. Ακριβώς όπως η Ελευσίνα στο ντοκιμαντέρ του Φίλιππου Κουτσαφτή.

Από το 1988 έως και τις αρχές του 1999, ο διευθυντής φωτογραφίας και οπερατέρ Φίλιππος Κουτσαφτής, με πλούσια εμπειρία στο σινεμά και το θέατρο, κινηματογραφεί την Ελευσίνα και, κυρίως, τους ανθρώπους της. Τότε είναι που με τη βοήθεια του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου ολοκληρώνει την ταινία, η οποία αποθεώνεται στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, και λατρεύεται από κοινό και κριτικούς.

Ουσιαστικά ο Κουτσαφτής μαγεύεται από την Ελευσίνα, την ιστορία της, τα χώματα της και τους αγνούς ανθρώπους της. Δουλεύει πάνω στη μνήμη και την απώλεια της. Η αρχαία, λατρευτική Ελευσίνα, έτσι όπως πέρασε στους αιώνες και τις περιόδους, με τις εικόνες των Μυστηρίων και των περιπάτων στην Ιερά Οδό πάντοτε στο φόντο, αυτή η πόλη λοιπόν των προσφύγων αργότερα και της εργατιάς, από τα μέσα του 20ου αιώνα βρίσκεται παραδομένη στην τσιμεντοβιομηχανία, τη χαλυβουργία και τα διυλιστήρια.

Το ντοκιμαντέρ του Κουτσαφτή θυμίζει έντονα και τα “Μέγαρα”, το ντοκιμαντέρ των Γιώργου Τσεμπερόπουλου και Σάκη Μανιάτη, που γυρίστηκε το 1974 και αποτύπωσε ένα άλλο δράμα παρόμοιο με εκείνο της Ελευσίνας: την αλλοίωση της περιοχής των Μεγάρων, που συνορεύει με την Ελευσίνα, από τα εργοστάσια και τις βιομηχανίες. Επομένως, μιλάμε για το δράμα των πόλεων που βρίσκονται πλησίον της Αθήνας, στις παρυφές της Αττικής, και που διαβρώθηκαν από το τσουνάμι της βιομηχανοποίησης.

Επιστρέφω στην “Αγέλαστο Πέτρα”, όπου σύμβουλος της έρευνας του Κουτσαφτή υπήρξε ο πρόσφατα εκλιπών διανοούμενος κι άνθρωπος των γραμμάτων Βασίλης Διοσκουρίδης. Ο σκηνοθέτης μελετάει την ιστορία της Ελευσίνας μέσα από τις ζωές, τα πρόσωπα και τα βλέμματα των κατοίκων της. Μιλάει για τα αρχαία και τις ανασκαφές. Παρατηρεί την αλλοίωση της μες στη δεκαετία. Μία εξέλιξη (;) που αντικατοπτρίζει κι αυτή της χώρας εκείνα τα, ταχέως αναπτυσσόμενα, χρόνια. Ο Κουτσαφτής, ακόμη, σκηνοθετεί κι αφηγείται το περιβάλλον και την καταστροφή του από τα διυλιστήρια, την πολεοδομική γιγάντωση, την αστική διάλυση μιας όμορφης περιοχής.

Μόνιμος πρωταγωνιστής στην ιστορία του Κουτσαφτή είναι ο Παναγιώτης Φαρμάκης, ο περιφερόμενος τρελός της πόλης. Ο άνθρωπος εκείνος που κατάλαβε τη βαρβαρότητα που συντελείται στην περιοχή κι έφυγε για κάπου άλλου… Άλλωστε πέτρες της Ιστορίας μάζευε, που όλοι μα όλοι τις λησμονούσαν, ώστε να διαφυλάξει τη μνήμη του τόπου του.

Οι υπέροχες μουσικές του Κωνσταντίνου Βήτα και η αισθαντική αφήγηση του Φίλιππου Κουτσαφτή, συμπληρώνουν το τραγικό, μα άκρως ποιητικό μωσαϊκό, που φιλοτεχνείται στην “Αγέλαστο Πέτρα”.

Βαθμολογία: 8/10