23 Απρ 2012

Συνέντευξη του Γιώργου Παπαϊωάννου

Στον Νέστορα Πουλάκο 

Ήταν από τα highlights του 52ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, τον περασμένο Νοέμβριο. Πιτσιρικάδες από τη Θεσσαλονίκη φτιάχνουν την απόλυτη handmade σάτιρα για τα καλώς ή κακώς κείμενα της πόλης τους. Ο γύρος, ο Ψωμιάδης, ο ΠΑΟΚ, η θρησκεία, τα Σκόπια, ο Άγιος Δημήτριος, ο φραπέ, είναι μερικά από τα σύμβολα της πόλης που πέρασαν από το μπλέντερ του Γιώργου Παπαϊωάννου και της παρέας του. 

Τόσο σωστά μελετημένα είναι η νοοτροπία και τα καθημερινά ειωθότα της Θεσσαλονίκης, ώστε ο “Σούπερ Δημήτριος” είναι μια καλά στοχευμένη και στιβαρή κωμωδία, όπου το γέλιο βγαίνει αβίαστα. Επομένως, το Βραβείο Κοινού στο 52ο ΦΚΘ ήταν κάτι αναμενόμενο, ενώ το Τιμητικό Βραβείο Μιχάλης Κακογιάννης έφερε μεταξύ άλλων και τη διανομή της ταινίας στην κινηματογραφική αίθουσα του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης, από αυτή την Πέμπτη. 

Ο νεαρός σκηνοθέτης του “Σούπερ Δημήτριου”, Γιώργος Παπαϊωάννου, μίλησε στο SevenArt γι’ αυτή την άκρως πρωτότυπη σάτιρα του. 

Πάντοτε η αρχική ιδέα παρουσιάζει ενδιαφέρον. Από πού προέκυψε ο “Σούπερ Δημήτριος”; Τι ήταν αυτό που σε ιντρίγκαρε για να γυρίσεις την ταινία; 

To 2007 και ενώ ως OTiNaNAi Productions δουλεύαμε πάνω σ’ ένα διαφορετικό σενάριο, ένας από τους χαρακτήρες της πλοκής άρχισε να δείχνει περισσότερες δυνατότητες ανάπτυξης και να κερδίζει το ενδιαφέρον, σε σχέση με τους υπόλοιπους. Ο χαρακτήρας αυτός ήταν ο Σούπερ Δημήτριος. Έτσι, με συνοπτικές διαδικασίες, το παλιό σενάριο εγκαταλείφθηκε και χτίστηκε σιγά σιγά η ιστορία του προστάτη-υπερήρωα της Θεσσαλονίκης. Πάντα θέλαμε να κάνουμε μια ταινία για την πόλη και όταν έπεσε αυτή η ιδέα στο τραπέζι ενθουσιάστηκα και πίστεψα πως ήταν καταπληκτικός ο συνδυασμός: μια ματιά του βορειοελλαδικού γίγνεσθαι μέσω του σουπερ-ηρωικού πρίσματος. 

Χαρακτηρίζω τον “Σούπερ Δημήτριο” ως μια υπέρ-ηρωική σάτιρα που καυτηριάζει ήθη, πρόσωπα και έθιμα της Θεσσαλονίκης. Θεωρείς, λοιπόν, ότι ενδείκνυται η πόλη για σάτιρα, κριτική και σχολιασμό; 

Σωστά τον χαρακτηρίζεις και επιπλέον είναι και μια καθαυτή σάτιρα στις υπέρ-ηρωικές ταινίες, με βασική αναφορά στον “Superman” του Ρίτσαρντ Ντόνερ. Δεν νομίζω ότι ενδείκνυται η πόλη συγκεκριμένα, αλλά ότι “έδεσε” πολύ ωραία το τρίπτυχο: δήμαρχος, παπάς, αστυνόμος που δανειστήκαμε από την τηλεοπτική σειρά “Μπάτμαν” των ‘60s με τον Άνταμ Γουέστ. Με τη σημερινή κατάσταση, τα πάντα γύρω μας ενδείκνυνται για σάτιρα. Τον καιρό μάλιστα που η ταινία συμμετείχε στο 52ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης είχαμε την τραγελαφική παραίτηση Παπανδρέου. 

Ο Σούπερ Δημήτριος εναντίον του Κάπτεν Φ.ΡΟΜ. Ποια είναι η δική σου θέση για τη διαμάχη αυτή, και την περιβόητη ονομασία που οδηγεί ακόμη και σε διπλωματικό επεισόδιο; 

Ο χαρακτήρας προέκυψε από τα χαρακτηριστικά του Σούπερ Δημητρίου, είναι δηλαδή ο κακός που θα άξιζε σε ένα τέτοιο ύπερ-ήρωα. Η ταινία δεν έχει πολιτική χροιά και χρησιμοποιεί την υπόθεση αυτή ως ακόμα ένα στοιχείο της πόλης. Προσωπικά νομίζω πως είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί και πώς του έχει δοθεί περισσότερη σημασία από όσο πρέπει. Εξυπηρετεί αρκετούς να υπάρχει ένταση στην περιοχή και να αποπροσανατολίζεται ο κόσμος από τα πραγματικά προβλήματα (και από τις δύο πλευρές). 

Πιστεύεις ότι η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη βαθιά συντηρητική; Και αν ναι, γιατί να ισχύει αυτό; Έχει από κάπου τις ρίζες της αυτή η στάση ζωής των κατοίκων της πόλης; 

Σ’ ένα βαθμό ναι. Αλλά δεν είναι καθολικός ο συντηρητισμός. Έχει έναν είναι ιδιαίτερο χαρακτήρα. Μετά τον Εμφύλιο και όταν τα βόρεια σύνορα έκλεισαν, η πόλη έχασε τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της. Από βαλκανική πρωτεύουσα μετατράπηκε σ’ ένα μεγάλο ελληνικό επαρχιακό κέντρο. Αποδέχτηκε το ρόλο της και εγκλωβίστηκε στο “πατρίς-θρησκεία-οικογένεια”. Νομίζω, όμως, πως πλέον η κοινωνία της έχει αρχίσει και αντιδρά. Τώρα που καταρρέει και το σάπιο πολιτικό σύστημα είναι μια καλή ευκαιρία. 

Αν γινόσουν δήμαρχος (ή περιφερειάρχης) τι θα άλλαζες αμέσως στην περιοχή; 

Θα έβαζα τον Σούπερ Δημήτριο προϊστάμενο στην Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου. Το φαντάζεσαι; Θα μεταφερόταν, επιτέλους, η Διεθνής Έκθεση έξω από το κέντρο και θα τελείωνε το Μετρό το πολύ σε καμία εβδομάδα. 

Είσαι αυτοδίδακτος κινηματογραφιστής. Γιατί δεν επιδίωξες να σπουδάσεις σινεμά σε μια σχολή; Δεν σε ενδιέφερε ή θεωρείς περιττές τις σπουδές; 

Δεν θεωρώ απαραίτητες τις κινηματογραφικές σπουδές αλλά όχι και περιττές. Θα ήθελα να σπουδάσω αλλά δεν το επέτρεψαν οι συνθήκες. Το μικρόβιο μου μπήκε για τα καλά στα 19 μου και ενώ είχα ήδη μπει στο Πολυτεχνείο. Παράλληλα, λοιπόν, με τις σπουδές μου άρχισα να ασχολούμαι ερασιτεχνικά και ότι έμαθα ήταν στην πράξη και από πληροφορίες στο διαδίκτυο. Από την άλλη μεριά, βρισκόμαστε και σε μια χώρα που το Τμήμα Κινηματογράφου Α.Π.Θ. δημιουργήθηκε το 2004. Μεγάλωσα σε μικρομεσαία οικογένεια και αν έχεις δει τα δίδακτρα των καλών σχολών κινηματογράφου του εξωτερικού, είναι απαγορευτικά. 

Η low budget παραγωγή του “Σούπερ Δημήτριου”, κι αυτή η DIY ή guerilla κινηματογράφηση που προωθείς, είναι το μέλλον για τη δημιουργία μιας ταινίας ή μια ανάγκη της εποχής λόγω και των οικονομικών συνθηκών που επικρατούν; 

Σίγουρα, οι δύσκολες οικονομικές συνθήκες οδηγούν από ανάγκη αρκετούς σκηνοθέτες σε DIY λύσεις. Για εμάς, ήταν ο μόνος τρόπος που είχαμε για να γυρίσουμε την ταινία. Όταν ξεκινήσαμε, θυμάμαι ότι έλεγα χαρακτηριστικά, “…αν είχαμε χρήματα θα ήθελα να τραβούσαμε με 16mm Technicolor. Να βγει η ταινία Κωνσταντάρας με εφέ…”. Από την άλλη μεριά, όσο προχωράει η τεχνολογία, γίνεται πιο προσιτό ένα κινηματογραφικό αποτέλεσμα με χαμηλό προϋπολογισμό και αυτό είναι πολύ καλό για το νέο δημιουργό. Ένα χρόνο αφού ξεκινήσαμε την ταινία, ξέσπασε το DSLR κίνημα που είδες τι αποτέλεσμα έχει φέρει. Άρα θα σου απαντήσω ότι είναι και τα δύο: και ανάγκη αλλά και θα παίξει σημαντικό ρόλο στο μέλλον του κινηματογράφου. 

Αν ζητούσες από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου και την ΕΡΤ χρηματοδοτήσεις για τον “Σούπερ Δημήτριο”, πιστεύεις ότι θα είχες θετική ανταπόκριση; 

Προσπάθησε να φτιάξεις την εξής εικόνα στο μυαλό σου: εμένα να μπαίνω στο γραφείο του Γενικού Διευθυντή του Ε.Κ.Κ., να κάθομαι σε μια καρέκλα απέναντι του και να λέω: “Γεια σας, θέλουμε να κάνουμε μια ταινία με τον Σούπερ Δημήτριο… Ο οποίος πετάει και ρίχνει λέιζερ από τα μάτια… Και δουλεύει ως δημοσιογράφος στη Χρυσή Ιερουσαλήμ… Και μετά θα έρχεται ο Κάπτεν Φ.ΡΟΜ με ένα δορυφόρο και θα χτυπάει τον Λευκό Πύργο….”. Τώρα φαντάσου το πρόσωπο του Γενικού Διευθυντή. Ορίστε η απάντηση στην ερώτηση σου. 

Έχεις κάνει πολλές ψηφιακές μικρού μήκους ταινίες, οι οποίες -μόνο από τους τίτλους τους- παραπέμπουν στη σάτιρα και το χιούμορ. Δεν σε ενδιαφέρει να καταπιαστείς με ζητήματα κοινωνικά, με δράματα και ερωτικές ιστορίες, ή με θέματα που περνούν πολιτικά μηνύματα; 

Με ενδιαφέρει πάρα πολύ και στο μέλλον θα προσπαθήσω σίγουρα να κάνω κάτι διαφορετικό. Εκτός από τα φιλμάκια της OTiNaNAi έχω γυρίσει μουσικά βίντεο και έχω ασχοληθεί και με visuals συναυλιών για τα συγκροτήματα Sleepin Pillow, 2L8 και Gravity Says I. Κινηματογραφικά όμως ότι έχω κάνει μέχρι σήμερα ήταν στα πλαίσια της OTiNaNAi Productions και η ομάδα λειτουργεί αποκλειστικά με βάση το χιούμορ, την “ακατάσχετη τρόμπα” όπως χαρακτηριστικά λέμε μεταξύ μας. 

Πόσο αναμενόμενο θεωρούσες το βραβείο κοινού στο 52ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης; 

50/50. Εννοείτε πως όλοι στην ομάδα πιστεύαμε ότι υπάρχει ένα πλεονέκτημα παρουσιάζοντας μια ταινία για τη Θεσσαλονίκη, αλλά δεν ήμασταν σίγουροι ότι θα αρέσει στο κοινό και ότι θα μας βαθμολογήσει θετικά. Ευτυχώς πήγαν όλα καλά και χαρήκαμε πάρα πολύ. Η ταινία δε μας κόστισε τίποτα σε χρήμα αλλά δε φαντάζεσαι πόσο σε προσωπικό χρόνο. 

Και η τελευταία ερώτηση μου είναι κλασική: Έχεις επόμενα κινηματογραφικά σχέδια; 

Υπάρχουν αρκετά σενάρια για καινούργιες ψηφιακές μικρού μήκους ταινίες με την OTiNaNAi Productions. Μόλις τελειώσουμε με τις προβολές του “Σούπερ Δημητρίου” θα ξεκινήσουμε. Σε προσωπικό επίπεδο, σχεδιάζουμε με μια φίλη την πολύ ωραία ιδέα της για μια μικρού μήκους ταινία, και θέλω κάνω και ένα μουσικό βίντεο για το συγκρότημα του Παρασκευά (Κάπτεν Φ.ΡΟΜ), τους Meanwhile in Mexico. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα σταματήσω να κάνω πράματα. 

*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο κινηματογραφικό πόρταλ www.sevenart.gr, στις 17 Απριλίου 2012.