7 Ιουν 2012

Pass2Day | Μουσική: H αδιάλυτη ενότητα ήχου και λόγου | #13

 
Pass2Day. O Διονύσης Κούτρας επιμελείται τη μουσική στήλη του vakxikon.blogspot.com. Kάθε Πέμπτη στο blog γράφει για μουσική. Και κάθε Σάββατο στον Eclectic Radio του Ash in Art, 2-5 το μεσημέρι, παίζει μουσική και μιλάει γι' αυτήν.
 
Συντονιστείτε http://www.ashinart.com/
*


Eπιμέλεια: Διονύσης Κούτρας
 
Μερικές μέρες πριν, ήμασταν με ένα φίλο στο σπίτι μου και συζυτούσαμε για την μουσική στην Αρχαία Ελλάδα. Γνώστης ο Κώστας της αρχαίας ελληνικής Ιστορίας και μυθολογίας, άρχισε να μου αναλύει την έννοια και την διαδρομή της λέξης μουσικής. Η λέξη μουσική σύμφωνα με τα διασωθέντα γραπτά των Ελλήνων φιλοσόφων προέρχεται από τη λέξη «μούσα», η οποία παράγεται από το μαούσα, το οποίο σημαίνει επιννοώ, ψάχνω και ζητώ διανοητικότητα. Η μουσική στην Αρχαία Ελλάδα δεν ήταν απλά μια μορφή τέχνης με τη σύγχρονη έννοια και μορφή της αλλά βασικός παράγοντας της παιδείας. Δεν είναι τυχαίο ότι είχε  σημαντική θέση αφού ήταν ένα από τα βασικά  μαθήματα στην εκπαίδεση των Ελλήνων. Η μουσική, κατά τους Αρχαίους Έλληνες, είχε ένα θεικό χαρακτήρα γιατί μπορούσε να εξαγνίσει την ψυχή, να εμπνεύσει, να εμψυχώσει και να επηρεάσει είτε  θετικά είτε αρνητικά την ψυχολογία των ανθρώπων. Η μουσική στην Αρχαία Ελλάδα και όχι μόνο, δεν ήταν μέσο πνευματικής ηρεμίας, γι' αυτό άλλωστε και η λέξη τέχνη δεν είναι αυτή που χαρακτήριζε την αρχαία ελληνική μουσική αλλά οι λέξεις παιδεία και δύναμη. Άλλωστε ο άνθρωπος που έπαιζε τον αυλό ονομαζόταν αυλιτής και όχι μουσικός γιατί θεωρείτο ένας απλός εκτελεστής.
 
Οι κυριότερες μορφές τύπου λύρας ήταν η «φόρμικξ», η λύρα, η βάρβιτος και η κιθάρα. Η διαφορά κιθάρας και λύρας έγγυται στο ότι η μεν λύρα είχε σχετικά μικρό ηχείο, συνήθως από καύκαλο χελώνας και δύο λεπτούς βραχίονες προσαρμοσμένους στο ηχείο, ενώ η κιθάρα είχε μεγάλο ηχείο  με χοντρούς βραχίονες. Η διαφοροποίηση φόρμικξ και κιθάρας είναι μόνο στον αριθμό των χορδών όπου η φόρμικξ συνήθως είχε περισσότερες ενώ η βάρβιτος διαφοροποιείτο στους βραχίονες, οι οποίοι ήταν μακρύτεροι για να έχει βαθύτερο ήχο. Ένα από τα πιο μουσικά όργανα ήταν η άρπα ή αλλιώς και τρίγωνον. Η άρπα είναι μια κατηγορία εγχόρδων από τα μουσικά όργανα και αποτελόυσε μέρος ψαλτικών οργάνων που παίζονταν με τα δάχτυλα μόνο και ήταν το μόνο μουσικό αρχαίο ελληνικό όργανο που υπάρχει ακόμα και σήμερα αυτούσιο.
 
Από τα πνευστά όργανα το πιο διαδεδομένο ήταν ο αυλός ο οποίος, από γνωστές μαρτυρίες, ήταν είτε με απλή είτε με διπλή γλωττίδα. Στην Αρχαια Ελλάδα λοιπόν υπήρχε διαχωρισμός ανάμεσα σε τραγούδια που εξυμνούσαν θεούς, που είναι τα πιο γνωστά και τα τραγούδια για ανθρώπους. Στην πρώτη κατηγορία ανήκαν ο ύμνος, ο παιάνας και ο διθύραμβος. Ο παιάνας ήταν ύμνος που αποδιδόταν στον θεό Αππόλωνα από άντρες και στη θεά Άρτεμις από γυναίκες. Ενώ ο διθύραμβος, προς τιμήν του θεού Διόνυσου. Ειδικά στην γιορτή του θεού Διόνυσου κυρίαρχος σκοπός ήταν ο συνδυασμός οίνου και μουσικής, με αποτέλεσμα το σημείο της έκστασης. Τα τραγούδια που ακούγονταν στις κοινωνικές εκδηλώσεις ήταν μεταξύ άλλων ο υμέναιος, ο επιθυλάμιον και φυσικά ο θρύνος και το επινίκιον. Ο υμέναιος και το επιθυλάμιον ήταν τραγούδια γάμου και τη μελωδία τους έπαιζε αυλός, που φυσικά έχουν διατηρηθεί εώς σήμερα, ενώ το επινίκιον είχε ως προορισμό να υμνήσει τον πόλεμο ή τους πολιτικούς αγώνες, ενώ ο θρήνος ήταν πένθιμο τραγούδι. 
 
Έχουν διατηρηθεί όλα αυτά μετα από την πάροδο χιλιάδων ετών; Μιλήσαμε για την έκσταση στη γιορτή του θεού Διόνυσου. Τι σημαίνει έκσταση; Μήπως είναι η ψυχοσωματική κατάσταση κάποιου; Κατάσταση ευφορίας, αγάπης, απελευθέρωσης που αναζητά κάποιος ειδικά σήμερα σε κάθε μορφή εκδήλωσης και μουσικής υπόκρουσης; Δεν έχει σημασία αν ακους ροκ, ρέιβ, κλασσική μουσική ή μπλουζ. Ο απώτερος σκοπός παραμένει ο ίδιος. Η μουσική από μόνη της αποτελεί μια έκσταση. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι υπάρχουν ναρκωτικά με την ίδια ακριβώς ονομασία. Όλες οι λέξεις, όπως ευφορία, είναι συνυφασμένες με την μουσική. Η μουσική λοιπόν είναι το καλύτερο ναρκωτικό. Δεν έχει σημασία από που έχει προέλθει. Απλά σε όλες τις γλώσσες και σε όλος τις θρησκείες στον κόσμο η μουσική παίζει πρωταρχικό παράγοντα και είναι η μοναδική διέξοδος από τα προβλήματα και τα δεινά των καιρών μας. 
 
Σήμερα η μουσική από τη μία μεριά έχει μετατραπεί σε ένα μουσικό «χαλί» που συνοδεύει ως υπόκρουση την καθημερινότητά μας είτε μέσα στο αυτοκίνητο είτα μέσα στην εργασία μας και τους χώρους διασκέδασης. Απο την άλλη μεριά όμως είναι λίγοι αυτοί που θεωρούν την μουσική είδος υψηλής τέχνης που απευθύνεται σε μυημένους και φιλόμουσους...
 
* Ευχαριστώ τον Κωνσταντίνο Βρεττό για τη συνεργασία του στην επιμέλεια του κειμένου.