23 Ιουλ 2012

Ο Κύριος Κλάιν του Τζόσεφ Λόουζι


Αυτή την εβδομάδα, που φέρνει και τον Ιούλιο, η στήλη SummerTime ασχολείται με τον “Κύριο Κλάιν”, την ταινία που κόντραρε τον διάσημο “Ταξιτζή” του Μάρτιν Σκορσέζε (από αυτή την Πέμπτη επαναπροβάλλεται στη θερινή αίθουσα της Ταινιοθήκης της Ελλάδας) για την διεκδίκηση του Χρυσού Φοίνικα στο Φεστιβάλ Καννών του 1976. Εντέλει, η κριτική επιτροπή προτίμησε τον φέρελπι Σκορσέζε από τη Νέα Υόρκη κι όχι το γερόλυκο Τζόσεφ Λόουζι από το Γουισκόνσιν, αλλά μόνιμα εγκατεστημένο στην Αγγλία. Η δίωρη δημιουργία του σημαντικού θεατρικού και κινηματογραφικού σκηνοθέτη Τζόσεφ Λόουζι εξακολουθεί να μαγνητίζει το σινεφίλ κοινό εξαιτίας της ασύλληπτης, εντελώς καφκικής σεναριακής του σύνθεσης, για την οποία συνεργάστηκαν οι Φερνάντο Μοράντι, Φράνκο Σολίνας και ο Κώστας Γαβράς συμβουλευτικά. Μάλιστα, η οργανωτική ομάδα του περυσινού Φεστιβάλ Νύχτες Πρεμιέρας συμπεριέλαβε την ταινία στο κινηματογραφικό αφιέρωμα της στον Φραντς Κάφκα, λόγω αυτής της καταφανέστατης επιρροής των σεναριογράφων. Η ιστορία σε μεταφέρει στο κατοχικό Παρίσι του 1942 από τους Ναζί. Ήρωας είναι ο αριστοκράτης μεγαλοαστός κύριος Ρομπέρ Κλάιν, ο οποίος ζει σε ένα χλιδάτο διαμέρισμα με την ερωμένη του, προφανώς αδιαφορώντας για τη ναζιστική λαίλαπα που έχει κατακλύσει το Παρίσι, τους χιλιάδες νεκρούς και πεινασμένους. Από την άλλη μεριά, η μοναδική του επαφή με τους διωκόμενους Εβραίους είναι η αγορά σπάνιων και ακριβών έργων τέχνης που έχουν στην κατοχή τους αλλά πουλάνε κοψοχρονιά για να ζήσουν. Από αυτό το σημείο, την αγορά δηλαδή ενός σπάνιου έργου τέχνης από έναν Εβραίο με τον πλέον ξεδιάντροπο και υποτιμητικό τρόπο, αρχίζει και η οδύσσεια του κύριου Κλάιν: ένα πρωί διαπιστώνει ότι είναι συνδρομητής εβραϊκής εφημερίδας, η οποία εκδίδεται με τη βοήθεια της γαλλικής αστυνομίας. Στη συνέχεια γίνεται και αποδέκτης αλληλογραφίας ενός κυρίου Κλάιν, ο οποίος διαπιστώνει ότι υπήρξε τουλάχιστον στο παρελθόν. Εβραίος διανοούμενος, με φίλους, φλερτ και έρωτες είναι εξαφανισμένος. Και στη θέση του βρίσκεται πια μπλεγμένος ο αριστοκράτης κύριος Κλάιν, τον οποίο υποδύεται χαρακτηριστικά ο Αλέν Ντελόν. Η οδύσσεια του κυρίου Κλάιν δεν έχει τελειωμό και φυσικά καταλήγει στον όλεθρο. Ο αριστοκράτης κύριος Κλάιν βρίσκεται όσο περνάει ο καιρός όλο και πιο μπλεγμένος, καθότι δεν μπορεί ν’ αποδείξει ότι δεν είναι… ελέφαντας! Οι αρχές έχουν πειστεί πια ότι είναι ο Εβραίος κύριος Κλάιν που κρύβεται πίσω απ’ τη μάσκα του αριστοκράτη μποέμ εμπόρου έργων τέχνης. Η συνεργασία των Γάλλων αστυνομικών με τους Ναζί είναι δεδομένη και το πογκρόμ κατά των Γάλλων Εβραίων έχει ξεκινήσει. Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης στη χιτλερική Γερμανία τους περιμένουν. Το δράμα του Αλέν Ντελόν, η ζωή που είχε και έχασε από τη μια στιγμή στην άλλη, τα πλούτη και οι γυναίκες που εξανεμίστηκαν, οι φίλοι του που είτε απομακρύνθηκαν είτε συνέδραμαν στην, πιθανολογούμενη, συνομωσία (;) εναντίον του. Και εδώ μπαίνει το καφκικό ερώτημα: πρόκειται για συνομωσία ή για ένα αναποδογύρισμα της (κακής) τύχης, από αυτά που συμβαίνουν μια στις χίλιες στους ανθρώπους χάνοντας τη γη κάτω απ’ τα πόδια τους; Ο Λόουζι πετυχαίνει να σε βάλει στο συνομωσιολογικό και τρομοκρατικό κλίμα της εποχής, ταυτόχρονα καταδεικνύει τη συνεργασία των γαλλικών αρχών με τους Ναζί στην περίοδο της χιτλερικής κατοχής του Παρισιού, ενώ σου συνθέτει αυτό το εξαίσιο μωσαϊκό ψυχολογικής υπαρξιακής τρέλας, στην οποία οδηγείται ο άνθρωπος από το πουθενά! Ο “Κύριος Κλάιν” ήταν η καλύτερη γαλλική ταινία του 1976, τιμήθηκε άλλωστε και με τα βραβεία Σεζάρ Καλύτερης Ταινίας & Σκηνοθεσίας. Θεωρήθηκε από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές ταινίες της χρονιάς και σίγουρα η τελευταία σπουδαία ταινία του πολυβραβευμένου Τζόσεφ Λόουζι, ο οποίος λίγα χρόνια μετά απεβίωσε.