18 Οκτ 2012

Pass2Day | Χωρίς μουσική η ζωή θα ήταν ένα μεγάλο λάθος | #24

Pass2Day. O Διονύσης Κούτρας επιμελείται τη μουσική στήλη του vakxikon.blogspot.com. Kάθε Πέμπτη στο blog γράφει για μουσική. Και κάθε Κυριακή στο Vakxikon Radio, 8-10 το βράδυ, παίζει μουσική και μιλάει γι' αυτήν. 

Eπιμέλεια: Διονύσης Κούτρας 

 
Ο Φρειδερίκος Γουλιέλμος γεννήθηκε στις 15 Οκτωβρίου του 1844 κοντά στη Λειψία. Η οικογένειά του ήταν βαθειά θρησκευόμενη, ο πατέρας και ο παππούς του κληρικοί ενώ και ο ίδιος σπούδασε θεολογία για να ακολουθήσει αυτή την παράδοση. Μετά το γυμνάσιο μπαίνει εσωτερικός στη σχολή της Πφόρτα όπου εξασκείται στη μουσική ενώ κάνει και τα πρώτα του συγγραφικά βήματα. Κατά το διάστημα των σπουδών του εκδηλώνει ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία ενώ δεν παραλείπει να δείξει την ιδιαιτερότητα του χαρακτήρα του. 

Το 1861 έρχεται πρώτη φορά σε επαφή με το μουσικό έργο του Βάγκνερ, από το οποίο συγκλονίζεται ιδιαίτερα. Τα κοινά χαρακτηριστικά στην σκέψη των ανδρών είναι πασιφανή. Σκεφθείτε την μουσική του Βάγκνερ και δείτε αποσπάσματα από το έργο του Νίτσε. Διερευνώντας τις ρίζες της ηθικής, που κηρύσσει την ισότητα, τον αλτρουϊσμό, τη συμπόνια, ο Νίτσε βρίσκει μονάχα σκοπιμότητες. Πίσω από την ισότητα, είναι η εκδίκηση των ανικάνων. Πίσω από τον αλτρουισμό, η μνησικακία και το μίσος. Πίσω από τη συμπόνια, η σαδιστική χαρά. Οι διαπιστώσεις του είναι ανατρεπτικές, όσο και αν τα συμπεράσματά του είναι συχνά επικίνδυνα (ποιοι είναι οι ισχυροί που πρέπει να κυριαρχήσουν στον κόσμο, και από πού αντλούν τη δύναμή τους;). Οι θρησκείες, οι φιλοσοφίες και οι επιστήμες αναζητούν, η καθεμιά για τους δικούς της λόγους, την αλήθεια. Οι πιστοί, οι διανοητές και οι επιστήμονες αναζητούν έναν κόσμο αξιόπιστο, οικουμενικό και αντικειμενικό. Αλλά εκείνος πηγαίνει πέρα απ' αυτά, κηρύσσοντας έναν κόσμο χωρίς Θεό, χωρίς καλό και κακό, χωρίς αλήθεια και ψέμα, όπου οι μοναδικές αξίες είναι αυτές που θέτουν οι άνθρωποι, σε συνάρτηση με τα σώματά τους, τα ένστικτα και τις επιθυμίες τους. H αλήθεια είναι μια ψευδαίσθηση, ένα λάθος, ένας αντικατοπτρισμός. Και τότε τι μένει; 

Το βράδυ της 8ης Νοεμβρίου του 1868 ο Νίτσε συναντιέται για πρώτη φορά με το μουσικό του είδωλο, τον Βάγκνερ. Μετά από πολύωρη συζήτηση ο Βάγκνερ του ζητά να κάνει συχνές επισκέψεις για παράλληλη ενασχόληση με μουσική και φιλοσοφία. Κατά τη διάρκεια του επόμενου έτους, ενώ διδάσκει την ελληνική γλώσσα, μελετά διεξοδικά τα αρχαιοελληνικά κείμενα και δημοσιεύει μια σειρά από σχετικά δοκίμια που θα τον οδηγήσουν στο πρώτο του βιβλίο «Η γένεση της τραγωδίας από το πνεύμα της μουσικής». Στις αρχές του 1876. Το καλοκαίρι έρχεται η μεγάλη ρήξη με τον Ρίχαρντ Βάγκνερ. Ο σωβινισμός και αντισημιτισμός του συνθέτη ενοχλούσαν ανέκαθεν τον μεγάλο φιλόσοφο αλλά η «χαριστική βολή» στην φιλία τους δόθηκε λόγω της σύνθεσης του Βάγκνερ «Παρσιφάλ» που υμνούσε τον χριστιανισμό. Αυτό που μένει για τον Νίτσε, είναι η μουσική. «Ποιος θα μπορούσε να απορρίψει έναν ήχο;» αναρωτιέται. Ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι ο Μπαχ είναι περισσότερο ή λιγότερο «αληθινός» από τον Μότσαρτ ή τον Μπετόβεν; Από το πρώτο του κιόλας βιβλίο προειδοποιεί: «Δεν θα απευθυνθώ παρά σ' εκείνους που έχουν άμεση σχέση με τη μουσική». H μουσική δεν είναι μια τέχνη σαν τις άλλες, είναι η ανώτερη έκφραση της ζωής. «Χωρίς τη μουσική, η ζωή θα ήταν ένα λάθος». 

Ο Νίτσε θα λατρέψει τον Βάγκνερ, θα του αφιερώσει το πρώτο του βιβλίο («H γέννηση της τραγωδίας»), αλλά στη συνέχεια θα τον αμφισβητήσει, θα τον γκρεμίσει από το βάθρο του, και στη θέση του θα ανεβάσει τον Μπιζέ. Ο κόσμος, γράφει ο Νίτσε, είναι ένα τέρας ισχύος χωρίς αρχή και τέλος, μια σταθερή ποσότητα ισχύος, σκληρή σαν τον μπρούντζο, που δεν αυξάνεται ούτε μειώνεται, που δεν εξαντλείται αλλά μετασχηματίζεται, σε μια διαδικασία που δεν γνωρίζει ούτε κορεσμό ούτε αηδία ούτε κόπωση. 

Προφητικά λόγια, γραμμένα το 1885.

Πηγή: theopapasblog