27 Απρ 2013

Υπόγεια Διαδρομή (1983)


Του Νέστορα Πουλάκου 

Μια νέα τάση της στήλης HellasFilm είναι να καταπιάνεται με ταινίες που συνδέονται πλέον όχι τόσο με την κινηματογραφική επικαιρότητα όσο με την ευρύτερα κοινωνική. Και ενώ λοιπόν όλο αυτό το διάστημα παρακολουθούσαμε κόντρες υπουργών με καταληψίες και απεργούς, τρομοκρατικά χτυπήματα με σαφή ιδεολογική βάση αλλά «τυφλά» όσον αφορά τον κοινωνικό αντίκτυπο, ήρθε αμέσως στο νου μας το σκηνοθετικό ντεμπούτο ενός ιδιαίτερου, από πολλές απόψεις, καλλιτέχνη με βραχύβια, τουλάχιστον δημιουργικά, κινηματογραφική καριέρα. Η «Υπόγεια Διαδρομή» του 30χρονου -τότε- Απόστολου Δοξιάδη, παιδιού-θαύματος στα μαθηματικά και με σπουδές στο Παρίσι (μόλις στα 15 του εγκατέλειψε το σχολείο στην Ελλάδα για να σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια), προκάλεσε αίσθηση το 1983 και παρά τα αρνητικά σχόλια των κριτικών κέρδισε το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη. Ο λόγος ήταν ξεκάθαρος: οι έμμεσες αναφορές του στους δήθεν αριστερούς υπουργούς του -μόλις δυο χρόνια στην κυβέρνηση- κόμματος του ΠΑΣΟΚ πείραξε σε μια εποχή που η Ελλάδα «ανέβαινε». Ο Δοξιάδης συνεργάστηκε στο σενάριο με ένα άλλο παιδί-θαύμα εκείνης της εποχής, στον συγγραφικό τομέα αυτός, τον σημερινό βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ Πέτρο Τατσόπουλο, και περιέγραψαν πως ένας υπουργός βιομηχανίας αριστερής κυβέρνησης, άλλοτε αγωνιστής κατά της χούντας των συνταγματαρχών (μόλις 10 χρόνια πριν), θολώνει από την εξουσία, ξεχνάει τις αριστερές του καταβολές και τα βάζει με «θεούς» και δαίμονες, τους κατοίκους μιας περιοχής που υπάρχει εργοστάσιο «οικολογικής καταστροφής» και τους καταληψίες-απεργούς του. Στα παραπάνω εμπλέκονται και οι παλιοί του σύντροφοι, οι οποίοι σε αντίθεση με αυτόν σιχάθηκαν τον αέρα της Μεταπολίτευσης και βγήκαν στην παρανομία φτιάχνοντας μια τρομοκρατική οργάνωση-αντάρτικο πόλης. Πρώτο χτύπημα τους: το εργοστάσιο της «οικολογικής καταστροφής» και το κύρος του άλλοτε του συντρόφου τους. Σε αυτή την κίνηση θα έχουν δίπλα τους και τη γυναίκα του υπουργού, που τον έχει επίσης σιχαθεί. Μην ξεχνάμε ότι το 1983 βρισκόμαστε στην περίοδο της έξαρσης των τρομοκρατικών ενεργειών της 17Ν, με τη χούντα και τους ανθρώπους της ακόμη νωπούς (και ζωντανούς) στις μνήμες του κόσμου και τους αριστερούς-αντιστασιακούς του Πολυτεχνείου χωρισμένους σε στρατόπεδα, που το καθένα όριζε και τη δράση τους. Οι δυο συνεργάτες, Δοξιάδης-Τατσόπουλος, έπιασαν το νόημα της εποχής και με ένα εξαιρετικό καστ ηθοποιών (μεταξύ των οποίων και ο σκηνοθέτης Γιώργος Πανουσόπουλος ως τρομοκράτης) αποτύπωσαν, έστω μυθοπλαστικά, μια αλήθεια που τώρα μπορεί να μας φαίνεται «φυσιολογική» όμως τότε, συγκαιρινά, «πονούσε». Η «Υπόγεια Διαδρομή» φέρει αισθητικά το ύφος του κινηματογράφου των ‘80s, θεματολογικά όμως λειτουργεί θετικά, συνειδησιακά και προβοκατόρικα βάζοντας στην «πρίζα» τόσο σύντομα ένα καθεστώς και μια πολιτική που πλέον, και με το βάθος του ιστορικού χρόνου, θεωρείται αποτυχημένη και «εγκληματική». Θα ασχοληθούμε και στην επόμενη στήλη με τον Απόστολο Δοξιάδη, προβάλλοντας τη δεύτερη και τελευταία ταινία του «Τεριρέμ», παραγωγής 1987. Έκτοτε δεν επανεμφανίστηκε στον κινηματογράφο δημιουργικά παρά μόνο στο παρασκήνιο δημιουργώντας κατά καιρούς έντονες αντιδράσεις, διαπληκτισμούς και διαμαρτυρίες (από τη συγκλονιστική υπόθεση της Φρίντας Λιάππα μέχρι τον περίφημο Νόμο Γερουλάνου).