28 Απρ 2013

Ο Άνθρωπος από Σίδερο επιστρέφει


Του Νέστορα Πουλάκου 

 Μια εβδομάδα πριν τις γιορτές του Πάσχα, τρεις νέες ταινίες κάνουν πρεμιέρα στις κινηματογραφικές αίθουσες. Αυτή που ξεχωρίζει για το δυναμισμό και τις υψηλές εντάσεις που προσφέρει είναι το δεύτερο σίκουελ του «Iron Man», με τον Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ σε μια ακόμη ιδιαίτερη ερμηνεία με τη στολή του γνωστού μαρβελικού ήρωα. Ο Μανδαρίνος είναι ο νέος εχθρός των συμπολιτών του Τόνι Σταρκ ή αλλιώς Iron Man. Στα σχέδια του είναι η κατάκτηση και η καταστροφή της πόλης που ζει ο σιδερένιος ήρωας με τα πολλά ψυχολογικά προβλήματα όμως. Η νέα ταινία με ήρωα τον Iron Man μπορεί να μην πιάνει ούτε αυτή τα υψηλά στάνταρντ που είχε θέσει το πρώτο επεισόδιο της σειράς σε σκηνοθεσία Τζον Φαβρό, όμως εξανθρωπίζει ακόμη περισσότερο το χαρακτήρα που υποδύεται ο Ντάουνι Τζ. και τελειοποιεί τα εφέ και τις εικαστικές ακροβασίες που μας συναρπάζουν κατά την παρακολούθηση της ταινίας. Εντέλει, το τρίτο επεισόδιο του Iron Man δεν είναι αυτό που θα μας μείνει χαραγμένο στο μυαλό, από την άλλη μεριά όμως επιτείνει την κινηματογραφική μαγεία της προβολής, με τη χρυσόσκονη του Χόλυγουντ να είναι διάσπαρτη παντού. Κατ’ ουσία, ταινία της εβδομάδας είναι η γαλλική παραγωγή «Η Πέτρα της Υπομονής» του Αφγανού συγγραφέα Ατίκ Ραχίμι, μια σύμπραξη με το Αφγανιστάν αλλά και με την Αγγλία και τη Γερμανία. Στο σενάριο έχει συνεργαστεί ο διακεκριμένος Ζαν-Κλωντ Καριέρ (μεταξύ άλλων σεναριογράφος των Λουίς Μπουνιουέλ και Φίλιπ Κάουφμαν), το οποίο μας μεταφέρει σε μια λεηλατημένη από τον πόλεμο ανατολίτικη χώρα (χωρίς να υποδηλώνεται, το φόντο θυμίζει το Αφγανιστάν) όπου μια γυναίκα φροντίζει, μιλάει και εξομολογείται τα πάντα στον άντρα της – μαχητή των ανταρτών που βρίσκεται σε κώμα. Πρόκειται για ένα δράμα δωματίου, που θα μπορούσε να μεταφερθεί και στο θέατρο, το οποίο είναι βασισμένο σε βραβευμένο μυθιστόρημα του Ραχίμι. Η γυναίκα που ήταν καταπιεσμένη τόσα χρόνια, βρίσκει τώρα τον τρόπο και το χρόνο να εκμυστηρευτεί στο σύζυγο της όλα αυτά που την απασχολούσαν όπως και τα όνειρα της. Ενδιαφέρον σινεφίλ δράμα που μπορεί να μη στέκεται στο ύψος των προσδοκιών μας, εντούτοις προκαλεί τη διάθεση μας για διαλεκτική αναφορικά με την ανθρώπινη ψυχοσύνθεση είτε μιλάμε για το δυτικό είτε για τον υπόλοιπο κόσμο και πολιτισμό. Τέλος, προβάλλεται σε περιορισμένη διανομή το ντοκιμαντέρ «Ο Παράδεισος δεν είναι Εδώ» του τουρκικής καταγωγής Γερμανού σκηνοθέτη Φατίχ Ακίν («Μαζί ποτέ»). Η κάμερα του Ακίν διεισδύει στα πατρογονικά του εδάφη, στα παράλια της Τουρκίας, όπου το χωριό του έχει μετατραπεί σε έναν ατελείωτο σκουπιδότοπο εξαιτίας της απόφασης της κυβέρνησης να λειτουργήσει εκεί έναν προχειροφτιαγμένο και προβληματικό ΧΥΤΑ. Η χλωρίδα και η πανίδα της περιοχής καταστρέφονται σταδιακά, τα παράλια βρωμίζουν και λυμαίνονται (φέρνοντας στο νου μας τις εικόνες της Ελευσίνας και του Ασπροπύργου) και η ζωή των κατοίκων έχει αλλάξει δραματικά. Οι αντιδράσεις είναι πολλές. Το ντοκιμαντέρ είναι στρατευμένο και μεροληπτικό (και φυσικά συναισθηματικό εξαιτίας της σχέσης του σκηνοθέτη με την περιοχή), από την άλλη μεριά θυμίζει πολλές δικές μας ανάλογες καταστάσεις, με τελευταία την περίπτωση της Κερατέας. Κατά τα άλλα τίποτε καινούριο δεν έχει να μας πει. 

Βαθμολογία 

Iron Man 3 ** 
 Η Πέτρα της Υπομονής ** 1/2 
Ο Παράδεισος δεν είναι Εδώ ** 

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Το Χωνί (αρ. 57, 28-4-13). 

Οι κριτικές στο SevenArt.gr (25-4-13) 

 Iron Man 3 

Τρίτο επεισόδιο για το μαρβελικό ήρωα Iron Man, που εντάσσεται στη γενικότερη παραζάλη των τελευταίων χρόνων του Χόλυγουντ με τις δεκάδες κινηματογραφικές μεταφορές κόμικ χαρακτήρων. Σαν να ξεμείνανε από πρωτότυπες ιστορίες, μου φαίνεται... Κατά τα λοιπά, το δεύτερο σίκουελ του «Iron Man», χωρίς τον Τζον Φαβρό πίσω από την κάμερα, συναρπάζει αφενός, δεν εκπλήσσει αφετέρου. Άλλωστε το έχω ξαναγράψει, τα στάνταρντ που έβαλε ο Φαβρό στο πρώτο επεισόδιο ήταν πολύ υψηλά και συντέλεσαν ώστε να ακολουθήσει την επόμενη τριετία αυτή η κινηματογραφική εκποίηση των χαρακτήρων της Μάρβελ κι όχι μόνο. Αυτό το τρίτο μέρος παρουσιάζει τις περιπέτειες του ήρωα μας πιο μεστές και φυσικά πιο εντυπωσιακές χάρη στα ειδικά εφέ που χρησιμοποιούνται, αλλά και πιο ανθρώπινες βάσει του τρόπου που δομείται ο Τόνι Σταρκ ή Iron Man, ο οποίος προσπαθεί και πάλι, παρά τα όποια ψυχολογικά του, να σώσει τους «άσπονδους» συμπολίτες του. Οπτικοακουστική πανδαισία, ανεπανάληπτα εφέ και υπέροχες ακροβασίες της εικόνας και του ήχου συμπράττουν με βάση μια, κατά τα άλλα, κοινότυπη ιστορία, που μπορεί να προσφέρει μόνο την κινηματογραφική απόλαυση επί της οθόνης, η οποία και είναι πασπαλισμένη με όλη την ονειρική χρυσόσκονη της κλασικής χολιγουντιανής μαγείας. 

Η Πέτρα της Υπομονής 

Ένα πολύ ενδιαφέρον δράμα δωματίου είναι αυτή η γαλλική παραγωγή του Αφγανού συγγραφέα Ατίκ Ραχίμι, ο οποίος μεταφέρει στον κινηματογράφο το βραβευμένο μυθιστόρημα του, για μια γυναίκα η οποία περνά τις ημέρες της φροντίζοντας, μιλώντας και εξομολογώντας τις πιο μύχιες σκέψεις της στο σύζυγο της – μαχητή των ανταρτών ο οποίος έπειτα από σύρραξη, έπεσε σε κώμα. Αυτή η εξόχως συναισθηματική και ψυχαναλυτική σύνθεση μιας γυναίκας που βρίσκεται εγκλωβισμένη σε ένα σπίτι – απομονωμένο και μόνο του μες στα ερείπια μιας πόλης κατεστραμμένης από τον πόλεμο και το ανθρώπινο μίσος, είναι τρυφερή και αρκούντως αποκαλυπτική για τον ψυχισμό, τις σκέψεις και τις προθέσεις ενός ολόκληρου κόσμου και πολιτισμού, εντελώς ξένου με το δυτικό πρότυπο. Μπορεί ο Ραχίμι να μην προσδιορίζει τον τόπο και το χρόνο, όμως γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι μεταφερόμαστε στο Αφγανιστάν του εμφυλίου πολέμου και της αμερικανικής εισβολής. Αν και έξυπνα δοσμένη και όμορφα χτισμένη, αυτή η ταινία εξαντλεί γρήγορα το θέμα της με αποτέλεσμα να μη μπορεί τόσο εύκολα να κρατήσει το θεατή καθώς φέρνει περισσότερο σε θεατρικό παρά σε ταινία. Πρόκειται για μια πολύ αξιόλογη και με ουσία προσπάθεια, κατά τα λοιπά. 

Ο Παράδεισος Δεν Είναι Εδώ 

Επιστρέφει στο ντοκιμαντέρ και στην Τουρκία ο Φατίχ Ακίν σε ένα ακόμη διάλειμμα του από τις πολύχρωμες και υπερεθνικές ταινίες μυθοπλασίας του. Βέβαια, ένα διάλειμμα όχι και τόσο ευχάριστο. Παλιότερα καταπιάστηκε με τη «μουσική» Κωνσταντινούπολη, τώρα η εικόνα είναι πιο θλιβερή: οι πατρογονικές ρίζες του, ο τόπος καταγωγής του έχει γίνει ένα απέραντο σκουπιδαριό, με κατεστραμμένη γη και διαλυμένες ανθρώπινες ψυχές. Ως θέμα το ντοκιμαντέρ αυτό δεν μας λέει και πολλά, ούτε κάτι καινούριο στην Ελλάδα. Καθότι τα προβλήματα και οι καταστάσεις αυτές με τα βιαστικά και προχειροφτιαγμένα ΧΥΤΑ μας έχουν απασχολήσει κατά καιρούς, με τους κατοίκους των περιοχών που επιλέγονται να δίνουν μάχες και να αγωνίζονται μέχρι τελικής πτώσης. Τελευταίο και πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Κερατέα. Παρολαυτά, το ντοκιμαντέρ του Ακίν, αν και μεροληπτικό, στρατευμένο και αρκούντως συναισθηματικό, είναι οικολογικά ευαισθητοποιημένο και θέτει και πάλι το άνθρωπο στο επίκεντρο: όταν μια κεντρική διοίκηση αποφασίζει ερήμην της τοπικής κοινωνίας τότε οι επιπτώσεις στην καθημερινότητα μόνο αρνητικές και δυσάρεστες θα είναι.