19 Μαΐ 2013

Η Αγία Οικογένεια στο μικροσκόπιο

 

Του Νέστορα Πουλάκου 

Καταρχάς να σας πληροφορήσω ότι οι αίθουσες αυτές τις ημέρες υπολειτουργούν. Άλλες κλείνουν τελείως έως και την Κυριακή του Πάσχα, κάποιες ανοίγουν τότε και μερικές περιορίζουν τις προβολές τους… Με άλλα λόγια, πριν επιλέξετε την κινηματογραφική σας έξοδο, κάντε ένα τηλέφωνο πρώτα στην αίθουσα που έχετε στο μυαλό σας. Όσον αφορά τις ταινίες, τρεις έκαναν πρεμιέρα τη Μεγάλη Πέμπτη και ακόμη δυο την Κυριακή του Πάσχα. Ξεκινάω αντίστροφα, συμβολικά ίσως, από τη μέρα που σουβλίζουμε το αρνί, όπου έχει προγραμματιστεί το «Το Πρόσωπο του Κακού» (Evil Dead, 2013), κάτι μεταξύ ριμέικ και σίκουελ του αλήστου μνήμης b θρίλερ της δεκαετίας του 1980. Ο τότε σκηνοθέτης Σαμ Ράιμι («Σπάιντερμαν»), τώρα κάθεται στην καρέκλα του παραγωγού, αλλά δεν νομίζω ότι αισθάνεται και πολύ περήφανος γι’ αυτή την επιλογή του. Και το αρνί να σφάζατε τόσο αίμα δεν θα βλέπατε όσο αυτό επί της οθόνης. Αναγούλα, απλοϊκότητα, εφέ της πλάκας, εν ολίγοις μια… κακή ταινία. Η πραγματική ταινία της εβδομάδας δεν είναι ούτε ο Τσάκι Τσαν για τον οποίο θα πούμε παρακάτω. Αλλά η… Αγία Οικογένεια από το Ιράν, που θυμίζει ανάλογες περιπτώσεις στις μεσογειακές χώρες τύπου Ιταλία και Ελλάδα. Στην ταινία «Μια Αξιοπρεπής Οικογένεια» (A Respectable Family, 2012), ο Ιρανός (αυτοεξόριστος στη Γαλλία) Μασούντ Μπακσί παρακολουθεί με την κάμερα του ένα νεαρό καθηγητή πανεπιστημίου που έχει επιστρέψει στα πατρογονικά εδάφη του έπειτα από πολλά χρόνια απουσίας του στο εξωτερικό. Στο Ιράν όμως θα συναντήσει από τη μια μεριά το αυταρχικό και λογοκριτικό καθεστώς της χώρας, και από την άλλη τους βίαιους, ακραίους και κυνικούς συγγενείς του οι οποίοι εποφθαλμιούν τη μεγάλη περιουσία που του άφησε ξαφνικά ο πάμπλουτος αλλά δυνάστης πατέρας του. Και τότε θα γνωρίσει το πραγματικό πρόσωπο μιας δυναστικής χώρας αλλά και μιας σατανικής οικογένειας… Αν και περιορισμένης διανομής, αυτή η ταινία από το Ιράν μας βάζει σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο αυτομαστιγώματος αναφορικά με τα όρια που πρέπει να τοποθετούμε στο συγγενικό μας κύκλο. Αλλά και ευρύτερα στο συνάνθρωπο και συμπολίτη με τον οποίο συνδιαλεγόμαστε καθ’ οιονδήποτε τρόπο, καθημερινά. Μεστή, απέριττη, μια σκληρή ταινία που παρολαυτά δεν κάνει την υπέρβαση της. Παίζεται από τη Μεγάλη Πέμπτη. Την ίδια μέρα ξεκίνησε τις προβολές της και η τελευταία ταινία του «ανυπέρβλητου» Τσάκι Τσαν, «Chinese Zodiac», ο οποίος έχοντας φτάσει στα 60 και μετρώντας πάνω από 100 συμμετοχές στο σινεμά δήλωσε ότι αυτή είναι η τελευταία του εμφάνιση. Τον πιστεύουμε; Ως άλλος Ιντιάνα Τζόουνς, στο ασιατικό βέβαια, προσπαθεί να βρει κλεμμένα έργα τέχνης που αξίζουν μια περιουσία και είναι ιστορικά κειμήλια της χώρας του. Σενάριο για παιδιά έως 10 ετών, κλωτσοπατινάδα και μπουνίδια κατά ριπές, χιλιοπαιγμένες σκηνές ξύλου και βίας που έχουμε δει και ξαναδεί από τον Τσάκι Τσαν δεκαετίες τώρα, όλα αυτά δε σώζονται από μερικές εντυπωσιακές σεκάνς δράσεις. Νομίζω ότι έφτασε η ώρα του να αποσυρθεί ή τελοσπάντων να εμφανίζεται μόνο στους «Αναλώσιμους» του Σταλόνε. Προβάλλονται ακόμη: η φολκλορική «Almanya – Καλώς ήρθατε στη Γερμανία», που μιλά για τους Τούρκους μετανάστες στη χώρα της Μέρκελ και φέρει την «περίεργη» σφραγίδα του Ινστιτούτου Γκαίτε (ναι, που προωθεί τη γερμανική κουλτούρα σε όλο τον κόσμο), καθώς και το ελληνικό ντοκιμαντέρ «Λάμπουν στο Σκοτάδι» του Παναγιώτη Ευαγγελίδη, που ακολουθεί δύο μεσήλικες γκέι στη Νέα Ορλεάνη (όχι και τόσο ελληνικό, δηλαδή). Έλαβε το βραβείο FIPRESCI στο πρόσφατο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. 

Μια Αξιοπρεπής Οικογένεια **1/2 
Almanya – Καλώς ήρθατε στη Γερμανία *1/2 
Το Πρόσωπο του Κακού * 
Chinese Zodiac * 
Λάμπουν στο Σκοτάδι - 

*Η στήλη Στοπ Καρέ δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Το Χωνί (4-5-13). 

Κριτικές των ταινιών στο SevenArt.gr (2-5-13) 

Μια Αξιοπρεπής Οικογένεια 

Μια δραματική ταινία έρχεται από το ιρανικό σινεμά με σκοπό να διδάξει ότι δεν κατάφερε την προηγούμενη εβδομάδα «Η Πέτρα της Υπομονής». Ότι δηλαδή παρά τη διαφορετική κουλτούρα και εν γένει την κοσμοθεωρία των κατοίκων της Ανατολής με αυτούς της Δύσης, κάπου τελικά συγκλίνουν. Για παράδειγμα, σύμφωνα με την ταινία του Μπακσί, στη μια και Αγία Οικογένεια, όπου πολλές φορές μπορεί να γίνει αυταρχικότερη και καταπιεστικότερη κι από το καθεστώς του ιμάμη του Ιράν. Ανάλογες εικόνες μου έρχονται και από χώρες της λεκάνης της Μεσογείου, για παράδειγμα. Με πιθανές αυτοβιογραφικές αναφορές, ο Μπακσί μιλάει για έναν πανεπιστημιακό που έχει ζήσει τη μισή ζωή του στο εξωτερικό αλλά τελικά «πέφτει στην παγίδα» και επιστρέφει στο Ιράν: λίγο η νοσταλγία για τη μητέρα του, λίγο οι υποσχέσεις για ένα ίδρυμα που θα φέρει το όνομα του αδικοχαμένου - «μάρτυρα» - αδερφού του, τον πείθουν να γυρίσει έστω και προσωρινά. Στα πατρογονικά εδάφη του, δεν τον περιμένει μόνο το αυταρχικό και λογοκριτικό – θρησκευτικό καθεστώς αλλά και οι κυνικοί, βίαιοι και αιμοδιψείς συγγενείς του, που εποφθαλμιούν την αμύθητη περιουσία που του έχει κληρονομήσει, ερήμην του, ο πατέρας του. Ο σκηνοθέτης μας τοποθετεί σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο αυτομαστιγώματος αναφορικά με το που τελειώνουν τα όρια του άλλου, ακόμη και του συγγενικού μας κύκλου, πάνω μας, γύρω μας, μέσα μας, στην ψυχή μας. Πρέπει να μάθουμε να βάζουμε τα όρια μας, σε όλους γύρω μας, στους ανθρώπους με τους οποίους συνδιαλεγόμαστε αλλά και συντρώγουμε ακόμη και καθημερινά. Μια ταινία – διδαχή, ένα πραγματικό μάθημα εσωτερικής ηθικής και άσκησης, που μπορεί να μην πετυχαίνει πλήρως το στόχο του χάνοντας την υπέρβαση (το σενάριο μπουρδουκλώνεται στον εσωτερικό κόσμο του ήρωα), εντούτοις καταδεικνύει ένα γεγονός προς παραδειγματισμό και αποφυγή για όλους μας. 

Chinese Zodiac 

Σύμφωνα με τον ίδιο τον Τσάκι Τσαν, το «Chinese Zodiac» είναι η τελευταία του ταινία. Άλλωστε, ο καρατίστας από την Ανατολή που τρέλανε (κι αυτός) τη Δύση στη μετά - Μπρους Λι εποχή, αγγίζει τα 60 έχοντας ξεπεράσει τις 100 κινηματογραφικές συμμετοχές του. Κατ’ εμάς αυτή πρέπει να είναι σίγουρα η τελευταία του ταινία. Δείχνει κουρασμένος, κομμάτι «δυσκίνητος», σίγουρα όμως ξεπερασμένος και άλλης εποχής. Η αλήθεια είναι ότι η εποχή η ίδια έχει ξεπεράσει το είδος διασκέδασης που εκπροσωπεί ο Τσάκι Τσαν. Αυτό το καλτ καράτε – περιπέτεια των ‘80s, μπολιασμένο με μεγάλες δόσεις χιούμορ και αυτοσαρκασμού, ηχεί στα αυτιά μας τόσο παλιακό όσο κι ο παρ’ ολίγο «συμπαίκτης» του… Τσακ Νόρις. Στο «Chinese Zodiac» εμφανίζεται ως ένας άλλος Ιντιάνα Τζόουνς, στο πιο ασιατικό βέβαια, που ψάχνει, παλεύει και ανακατώνεται για να βρει μια σειρά από πανάκριβα αλλά και ανεκτίμητα κειμήλια της πατρίδας του. Όμως, οι «αεροπλανικές» κινήσεις του και μερικές εντυπωσιακές σεκάνς δεν μπορούν να υπερνικήσουν το παιδαριώδες σενάριο του, και φυσικά τη, μεταξύ βίας και χαβαλέ, περιπέτεια που συνθέτει με σκοπό να διασκεδάσει. Δεν μας εκνευρίζει βέβαια, αλλά μας περνά τελείως αδιάφορος. Ας παραμείνει προσκολλημένος μόνο στο άρμα των «Αναλώσιμων» του Σταλόνε. Φτάνει και περισσεύει. 

Almanya - Καλώς ήρθατε στη Γερμανία 

Πρόκειται για μια πολύχρωμη κομεντί που μιλά για τη μετανάστευση, εν προκειμένω γι’ αυτή των Τούρκων στη Γερμανία, για την ενσωμάτωση τους στη χώρα, αλλά και για τη νοσταλγία στην πατρίδα τους και εντέλει το μπέρδεμα μέσα στο οποίο έχουν χαθεί αναζητώντας αλλά και αναρωτώμενοι που ανήκουν τελικά και τι είναι; Τούρκοι ή Γερμανοί; Ένα ερώτημα που πιθανώς να βασάνισε και αρκετούς Έλληνες. Εξετάζοντας την ταινία αυτή καθ’ αυτή, δεν έχω παρά να επικεντρωθώ στην απλοϊκότητα του σεναρίου της, στην εύπεπτη, σχεδόν λαϊκίστικη διδαχή της και εντέλει στην τηλεοπτική αισθητική και κουλτούρα της. Πρόκειται για μια εμπορική ιστορία που αν καταφέρνει κάτι, είναι να περάσουμε καλά σαν να βλέπουμε παραμύθι. Αλλά δεν είναι. Νομίζω ότι μόνο για σινεμά δεν είναι αυτή η ταινία, που είχε προβληθεί πριν δυο χρόνια στο Φεστιβάλ Βερολίνου. Από την άλλη μεριά, εξετάζοντας την σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, έχω την αίσθηση ότι είναι και κομματάκι προπαγανδιστική. Δηλαδή, όλα παρουσιάζονται με μια ανάλαφρη απλοϊκότητα, λες και δεν έχουμε να κάνουμε με μετανάστες που ταλαιπωρήθηκαν, έζησαν αρχικά σε άθλιες συνθήκες και φυσικά τους εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο (για την ακρίβεια τους ρούφηξε το μεδούλι) το γερμανικό κράτος. Μα τι άλλο μπορώ να γράψω, όταν φέρει τη στάμπα του Ινστιτούτου Γκαίτε, για τους μη γνωρίζοντες ο φορέας που προωθεί τη γερμανική κουλτούρα σε ξένες χώρες. 

Το Πρόσωπο του Κακού 

Αυτή η ταινία βγαίνει ανήμερα της Κυριακής του Πάσχα, με άλλα λόγια αν δεν σφάξατε το αρνί σας ή τελοσπάντων δεν είδατε με τα ίδια σας τα μάτια να κυλάει το αίμα από το καημένο το ζωάκι, μπορείτε κάλλιστα να το «απολαύσετε» επί της οθόνης. Τόσο αίμα (ακόμη και βροχή αίματος… βλέπουμε) έχω να δω στο σινεμά από τις κλασικές ταινίες σπλάτερ. Αναγούλα και ένα στομάχι ανάκατα με λίγα λόγια. Μπορούμε να τη χαρακτηρίσουμε ριμέικ ακόμη και σίκουελ του αλήστου μνήμης b θρίλερ των ‘80s, που έβαλε στο κινηματογραφικό κάδρο τον μετέπειτα σκηνοθέτη των ταινιών «Spider-man» Σαμ Ράιμι. Αυτή τη φορά ο Ράιμι κάθεται στην καρέκλα του παραγωγού για να δει το καλτ ταινιάκι του να αποσυντίθεται σε χίλια κομμάτια. Δεν πρόκειται να κάνω σύγκριση των δυο ταινιών, καθότι ούτε του πρωτότυπου είμαι φαν, αλλά το φετινό είναι επιεικώς σκουπίδι ολκής. Τυπική νεανική ταινία τρόμου, από αυτές που βγάζει με το τσουβάλι το Χόλιγουντ κάθε χρόνο, μόνο που θα θέλουμε να την ξεχάσουμε από την ανακατωσούρα που μας φέρνει στο στομάχι. Τρομάζουμε σε σημεία της μεν, όμως το τελικό αποτέλεσμα δεν δικαιώνει κανέναν. Και σίγουρα δεν πρόκειται για την τρομακτικότερη ταινία που είδαμε ποτέ. Έλεος!