19 Μαΐ 2013

Αναμνήσεις ενός κινηματογραφιστή


Toυ Νέστορα Πουλάκου 

Όπως αναφέραμε στο προηγούμενο φύλλο της εφημερίδας, δυο είναι τα σημαντικά γεγονότα αυτής της εβδομάδας: το 66ο κινηματογραφικό φεστιβάλ των Καννών και το Ταινιόραμα 2013, ο αγαπημένος θεσμός των Αθηναίων σινεφίλ που διοργανώνει η οικογένεια Στεργιάκη για 24η χρονιά, με μια ιδιαιτερότητα φέτος. Ο εμπνευστής αυτού του… κινηματογραφικού αγώνα, ο κυρ-Αντώνης Στεργιάκης «έφυγε» από κοντά μας τον περασμένο Νοέμβριο, επομένως στη μνήμη του αφιερώνεται αυτή η διοργάνωση που επιμελούνται πλέον τα παιδιά του, ο Δημήτρης και ο Γιώργος. Από το Αλφαβίλ το 1990 στο Άστυ το 2013 λοιπόν, αυτή η γιορτή των σκληροπυρηνικών θεατών του κινηματογράφου, με τα νούμερα να κόβουν την ανάσα: από τις 16 Μαΐου έως τις 3 Ιουλίου – 7 εβδομάδες - 49 μέρες - 49 διαφορετικές ενότητες - 3 ταινίες την ημέρα άρα 147 συνολικά - με 6 ευρώ το ημερήσιο εισιτήριο και 30 ευρώ η κάρτα διαρκείας. Με μια πρώτη ματιά, ανάμεσα στα 147 κλασικά αριστουργήματα βρίσκουμε τις σπάνιες ταινίες Χαμένος Ορίζοντας και Συνέβη μια Νύχτα του Φρανκ Κάπρα, Κάτω από τον Αστερισμό του Σκορπιού των αδελφών Ταβιάνι, Διεστραμμένα Νιάτα του Ναγκίσα Οσίμα, Μια Ερωτική Ιστορία του Ρόι Άντερσον, Φριτς ο Πονηρόγατος του Ραλφ Μπάκσι κ.ά. Από την άλλη μεριά, υπάρχουν ειδικές θεματικές βραδιές με τρεις ταινίες τους κάθε φορά, για τους Άλφρεντ Χίτσκοκ, Πέδρο Αλμοδόβαρ, Λαρς φον Τρίερ, Όντρει Χέμπορν, Φρανκ Κάπρα, Όρσον Γουελς, Λουίς Μπουνιουέλ, Πάολο και Βιτόριο Ταβιάνι, Μέριλιν Μονρόε, Ατόμ Εγκογιάν, Νουρί Μπιλγκέ Τσειλάν, Τσαν Γουκ Παρκ, Κουέντιν Ταραντίνο, Ναγκίσα Οσίμα, Λουκίνο Βισκόντι, Ζαν-Πιερ και Λυκ Νταρντέν, Τόμας Βίντερμπεργκ, Ντέιβιντ Λιντς, Κιμ Κι Ντουκ, Ρόι Άντερσον, Μάικ Λι, Έιμοζ Κόλεκ μέχρι τον... Νίκο Ζερβό (με το Ντελίριο και τους Τηλε-Καννίβαλους, να προβάλλονται ξανά σε κινηματογραφική αίθουσα). Ας περάσουμε στις κινηματογραφικές πρεμιέρες της εβδομάδας: ξεχωρίζει από τις υπόλοιπες αν και απογοητεύει εντέλει Ο Υπέροχος Γκάτσμπυ (The Great Gatsby) του Μπαζ Λούρμαν (Moulin Rouge, Romeo+Juliet, Αυστραλία), ο οποίος έκανε ταυτόχρονα πρεμιέρα στις Κάννες και στη χώρα μας. Η οπτικοακουστική εξτραβαγκάντσα του Αυστραλού σκηνοθέτη από τη μια μεριά μας γεμίζει με τη χρυσόσκονη της τελειότητας των εφέ και το ιλουστρασιόν του μεγαλοαστισμού αλλά και του μικρομεγαλισμού του δημιουργού συμπληρώνω, από την άλλη όμως ουσιαστικά διαλύει σε χίλια κομμάτια το υπέροχο μυθιστόρημα του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ, από το οποίο δεν κρατά την ουσία του: την κριτική ματιά και τη σχολιαστική διάθεση στην ίντριγκα και τη δολοπλοκία της άρχουσας τάξης. Επομένως, σε μια ταινία που κυριαρχεί η εικόνα, χάνεται το όποιο περιεχόμενο (άρα το σενάριο και οι ερμηνείες πάνε περίπατο…), με αποτέλεσμα να βλέπουμε ένα θέαμα άνευ λογικής. Κι όχι, ο Φιτζέραλντ (ουσιαστικά ήρωας στην ιστορία του) δεν ήταν μια ορντίναντσα των πλουσίων όπως εμφανίζεται στην ταινία, παρά τα χτυπητά πάθη του πίσω στη δεκαετία του 1920. Στην ισχυρή προσωπικότητα και το έργο της σημαντικής φιλοσόφου του 20ου αιώνα Χάνα Άρεντ «χάνεται» ουσιαστικά η όποια κινηματογραφική προσέγγιση της Γερμανίδας σκηνοθέτριας Μάργκαρετ φον Τρότα. Η έμπειρη δημιουργός επιχειρεί με την κινηματογραφική βιογραφία Hannah Arendt να προσεγγίσει τη σπουδαία φιλόσοφο αλλά και να επικεντρωθεί στην περίοδο της δίκης του ναζί εγκληματία Άιχμαν στο Ισραήλ –το γεγονός κάλυψε για το περιοδικό The New Yorker η Άρεντ, γράφοτοντας ταυτόχρονα το διεθνούς εμβέλειας έργο της «Η κοινοτοπία του κακού». Δέος για τη φιλόσοφο, φλυαρία, βαρεμάρα και ξεχείλωμα στην αφήγηση για τη σκηνοθέτρια. Προβάλλονται ακόμη: η τελευταία ταινία του Κυριάκου Κατζουράκη Μικρές Εξεγέρσεις, που πρωτοπροβλήθηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης του 2009 (!) και -δυστυχώς- πρόκειται για σινεμά τέχνης αλά ‘80s. Αλλιώς, κουλτούρα να φύγουμε. Το ντοκιμαντέρ Ο Μανάβης του Δημήτρη Κουτσιαμπασάκου που έλαβε το βραβείο κοινού στο πρόσφατο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. 

Ο Υπέροχος Γκάτσμπυ **1/2 
Hannah Arendt ** 
Μικρές Εξεγέρσεις * 
Ο Μανάβης - 

*Η στήλη Στοπ Καρέ δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Το Χωνί (19-5-13). 

Κριτικές ταινιών στο SevenArt.gr (16-5-13) 

Ο Υπέροχος Γκάτσμπυ 

Υπάρχει μια αλήθεια που λέει ότι δεν περιμέναμε και κάτι καλύτερο από τον «μικρομέγαλο» Μπαζ Λούρμαν. Λαμβάνοντας υπόψη, από το «Romeo+Juliet» και το «Moulin Rouge» έως την «Αυστραλία», ο σκηνοθέτης απλώς μεγαλορρημονεί θέτοντας τον εαυτό του όχι μόνο πάνω από κάθε λογής ηθοποιό αλλά και από τον ίδιο τον Φιτζέραλντ. Ναι, η ταινία είναι μια υπέροχη, πολύχρωμη, βιντεοκλιπίστικη εξτραβαγκάντσα που ταιριάζει γάντι με το 3D και θα περάσετε μια βραδιά χάρμα οφθαλμών. Πανοραμικά πλάνα, σεκάνς με γερανούς και «τρενάκια» που κόβουν την ανάσα, άψογη τελειότητα σε κινήσεις, βλέμματα, ρούχα, κουστούμια και αναπαράσταση εποχής, με άλλα λόγια ένα παραμυθάκι των ‘20s που θα διαπιστώσετε ότι δεν έχει καμία ουσία. Όχι, ο Φιτζέραλντ (ουσιαστικά ήρωας στην ιστορία του) δεν ήταν μια ορντίναντσα των πλουσίων όπως μας τον παρουσιάζει λίγο-πολύ ο Λούρμαν, παρά τα χτυπητά πάθη του που άφησαν εποχή πίσω στη δεκαετία του 1920. Καθότι «Ο Υπέροχος Γκάτσμπυ» του Φιτζέραλντ ενέχει έντονα κριτική διάθεση και σχολαστική ματιά στην ίντριγκα και τη δολοπλοκία της άρχουσας τάξης και των μεγαλοαστών, που στην ταινία απλώς δεν υπάρχούν. Φύλλο και φτερό το βιβλίο, κενό περιεχομένου το σενάριο. Κούφια ταινία με ιλουστρασιόν περιτύλιγμα. 

Μικρές Εξεγέρσεις 

Ταινία του 2009 που πρωτοπροβλήθηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης της χρονιάς, όταν το είχαν μποϊκοτάρει οι «ομιχλιστές». Αυτή η ετεροχρονισμένη διανομή της, καταδεικνύει και το μεγάλο πρόβλημα της προβολής των ελληνικών ταινιών. Από την άλλη μεριά, στην ταινία αυτή καθ’ αυτή, το σινεμά του Κατζουράκη είναι εμφανώς ξεπερασμένο, θυμίζοντας τις αλήστου μνήμης εποχές των ‘80s αλά «κουλτούρα να φύγουμε» (βλ. HellasFilm, 15/5/13). Οι κακοτεχνίες της ταινίας δείχνουν και το low budget της παραγωγής της. Αυτές σε συνδυασμό με το υπερφορτωμένο και φλύαρο σενάριο που περιλούζεται με μια πομπώδη θεατρικότητα και ένα στόμφο άνευ προηγουμένου, δεν σώζονται από τη στoχευμένη μεν σκηνοθεσία του Κατζουράκη, ο οποίος όμως φαίνεται σαν να είχε ξεχάσει τελείως το σενάριο του και απλώς να αυτοσχεδίαζε σχεδόν χωρίς να ακούει τίποτα και κανέναν. 

Hannah Arendt 

Η ταινία της Μάργκαρετ φον Τρότα είναι η αληθινή απόδειξη πως ο βιογραφούμενος ξεπερνά την ίδια τη βιογραφία του. Η Χάνε Άρεντ, αυτή η σπουδαία Γερμανίδα φιλόσοφος που κυνηγήθηκε από τους Ναζί και στη συνέχεια, στη διάρκεια του 20ου αιώνα, επέδειξε ένα πλούσιο συγγραφικό, ακαδημαϊκό και στοχευμένο έργο δεν δομείται και ααποδομείται από την Τρότα αλλά παρουσιάζεται ουσιαστικά, απλά και μόνο. Από την άλλη μεριά, το γεγονός που κυριαρχεί στην ταινία, η δίκη δηλαδή του ναζί Άιχμαν στο Ισραήλ και η κάλυψη του από την Άρεντ για το περιοδικό The New Yorker που την οδήγησε στο σημαντικό πόνημα της «Η κοινοτοπία του κακού», μπορεί να προκαλεί σοκ από τα επίκαιρα που παραθέτονται αλλά δεν συμπληρώνουν τίποτα στα όσα ήδη ξέρουμε. Με απλά λόγια, δέος για τη σπουδαία Άρεντ, για το εκτόπισμα και το έργο της, φλυαρία, βαρεμάρα και ξεχείλωμα στην αφήγηση για την ταινία της Τρότα, που δεν καταφέρνει να ξεχωρίσει ούτε κι από την αξιοπρεπή ερμηνεία της Σούκοβα.