28 Ιουν 2013

Το Τελευταίο Ψέμα (1958)


Του Νέστορα Πουλάκου

Είναι τόσοι οι συνειρμοί μου όταν βλέπω και ξαναβλέπω αυτή την ταινία. Γιατί μπορεί «Το τελευταίο ψέμα» του Μιχάλη Κακογιάννη να αποτελεί ένα ιδιότυπο μείγμα ακραιφνούς μελοδράματος και πηγαίου νεορεαλισμού αλλά την ίδια στιγμή σχολιάζει καυστικά τη σάπια μεγαλοαστική τάξη στη μετεμφυλιακή και μεταπολεμική Ελλάδα της, δήθεν, ανάπτυξης προστρέχοντας παράλληλα στο θαύμα! Τη μοναδική ελπίδα του ελληνικού λαού διαχρονικά. Γιατί, τελικά, μόνο με ένα θαύμα μπορούμε να διαφύγουμε από αυτή την κρίση που μας «φορέσανε» και μας επιβάλλανε, πρωτίστως καταπιέζοντας μας ψυχολογικά, αυτά τα τρία χρόνια. Όπως και μόνο με ένα θαύμα μπορεί κανείς να βγάλει τα συμπεράσματα του για αυτά που είχανε, αν όντως είχανε, μες στο μυαλό τους οι ιθύνοντες για το κλείσιμο της ΕΡΤ. Ένα θαύμα θα μας σώσει εν ολίγοις, όπως «έσωσε» το μικρό Βασιλάκη Καΐλα αλλά και την ψυχή της Έλλης Λαμπέτη στην πλέον περίφημη σκηνή της ταινίας του Μιχάλη Κακογιάννη, στην Παναγιά της Τήνου. Μια από τις καλύτερες τελικές σεκάνς στην ιστορία του σινεμά. (Σ.σ. προς την κινηματογραφική κοινότητα: δεν ξέρω πόσοι πανηγυρίζατε για τη «δέσμευση» του υφυπουργού πολιτισμού Κώστα Τζαβάρα ότι δε θα κλείσει το ΕΚΚ, πριν μια εβδομάδα, αλλά τώρα όλοι θυμόμαστε την αντίστοιχη «δέσμευση» του Σίμου Κεδίκογλου περί μη κλεισίματος της ΕΡΤ, ένα μήνα πριν) Κατ’ εξαίρεση, η σημερινή στήλη του HellasFilm επανέρχεται στη δεκαετία του 1950 και σε αυτήν τη θρυλική ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη. Μια ταινία που με τη βαθιά κριτική ματιά της τσίγκλησε την άρχουσα τάξη της εποχής, μια και αποτύπωσε όσο πιο γλαφυρά και παραστατικά γινόταν τη σήψη, την παρακμή αλλά και τη ντροπή των μεγαλοαστών μπρος στην οικονομική καταστροφή και φυσικά την κοινωνική καταβύθιση, για τους -πάντοτε- λάθος χειρισμούς τους. Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τη Χλόη, κόρη μιας μεγαλοαστικής οικογένειας των Αθηνών η οποία πιέζεται από τους χρεωκοπημένους πλην ψηλομύτες γονείς της να παντρευτεί έναν πλούσιο γόνο -που προφανώς η ίδια δεν επιθυμεί καθόλου- ώστε να σωθεί η οικογένεια από την καταστροφή. Από αυτό το σημείο, ένας γοητευτικός κύριος που την επιθυμεί, οι έξαλλοι αλλά συνάμα τρυφεροί φίλοι της, ο χαζούλης υποψήφιος γαμπρός, η κατατρεγμένη υπηρέτρια με το άρρωστο παιδί της από την Αράχωβα και πολλοί ακόμη χαρακτήρες περνούν από τη ζωή της Χλόης, η οποία ολοένα και περισσότερο οδηγείται στην απόγνωση, το τέλμα και το αδιέξοδο. Ο Κακογιάννης με το «Τελευταίο ψέμα» έκλεισε ουσιαστικά τον αθηναϊκό κύκλο ταινιών του («Κυριακάτικο ξύπνημα», «Στέλλα») συνδυάζοντας από τη μια μεριά το ανερχόμενο -αμερικανικού τύπου- μελόδραμα της εποχής (τόσο για τους μεγαλοαστούς όσο και για τους φτωχούς και καταπιεσμένους) και από την άλλη μεριά την ορμή του «μαγικού» νεορεαλισμού, όπως αυτός ερχόταν με ένταση από τη γειτονική Ιταλία. Δίνοντας περισσότερη έμφαση στο σενάριο του αλλά και σε περιφερειακές ενότητες, όπως στη φωτογραφία του Γουόλτερ Λάσαλι, τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι και τα ντεκόρ του Γιάννη Τσαρούχη, υπέπεσε σε πάμπολλα σκηνοθετικά ατοπήματα και αρκετά λάθη και υπερβολές στη δραματουργική δουλειά του, στοιχεία όλα αυτά που πιθανώς να σας ξενίσουν. Η ταινία διαγωνίστηκε στο Φεστιβάλ Καννών, το οποίο τιμούσε τον Κακογιάννη σε κάθε νέα ταινία του, παίχτηκε στο Φεστιβάλ Σαν Φρανσίσκο και κέρδισε το βραβείο των κριτικών κινηματογράφου της Αγγλίας.