24 Ιουν 2013

Ανατολική Περιφέρεια (1979)


Του Νέστορα Πουλάκου 

Η στήλη HellasFilm κάνει ένα διάλειμμα από τον ελληνικό κινηματογράφο της δεκαετίας του 1990 ώστε να προβάλλει την ταινία του πρωτοεμφανιζόμενου -τότε- Βασίλη Βαφέα «Ανατολική Περιφέρεια», που εντυπωσίασε στο 20ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης κερδίζοντας το Βραβείο Καλύτερης Ταινίας και προβλήθηκε στο πολύ σημαντικό τσέχικο Φεστιβάλ του Καρλόβι Βάρι. Αφορμή γι’ αυτή την επιλογή στάθηκε η προβολή της ταινίας στο πρόσφατο αφιέρωμα «Οι Τέχνες Συναντούν τη Βιομηχανία», που διεξήχθη στην Τεχνόπολις στο Γκάζι, και την κινηματογραφική ενότητα είχε επιμεληθεί η συγγραφέας και μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου Σώτη Τριανταφύλλου. Στην «Ανατολική Περιφέρεια» ο Βαφέας μιλάει για την επαγγελματική στάση και πορεία ενός νέου επιστήμονα, με ειδικότητα χημικού, ο οποίος μετά τις σπουδές του ψάχνει για δουλειά. Φυσικό επόμενο είναι να μπλεχτεί στον κυκεώνα της ανεύρεσης εργασίας στη μεταπολιτευτική Ελλάδα των ευκαιριών. Πρώτα πηγαίνει συστημένος σε μια μικρή μεν πολυπρόσωπη δε οικογενειακή φαρμακευτική εταιρία. Ο πανζουρλισμός, το χάος, η ανοργανωσιά και η αυταρχικότητα της ιδιοκτήτριας-διευθύντριας τον αναγκάζουν να αποχωρήσει άρον-άρον. Αυτή είναι και η πρώτη ιστορία της ταινίας του Βαφέα. Στο δεύτερο μέρος της ταινίας, ο πρωταγωνιστής μας προσλαμβάνεται στη θυγατρική μιας πολυεθνικής φαρμακοβιομηχανίας, που έχει για πρόεδρο έναν Αμερικανό γιάπη και τεχνοκράτη. Εδώ τα πράγματα είναι πιο σοβαρά και επαγγελματικά, η πίεση όμως που ασκείται είναι μεγαλύτερη και η πλύση εγκεφάλου έντονη. Ο ήρωας μας «χάνεται» κυριολεκτικά μες σε αυτό το περιβάλλον, αλλάζει, αλλοτριώνεται και εντέλει καταλήγει στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Η ματαιότητα της ματιάς του πάνω στα πράγματα είναι πλέον δεδομένη. Ο Βασίλης Βαφέας μετά τις πετυχημένες μικρού μήκους ταινίες του, επικεντρώνεται σε θέματα βαθιά ανθρώπινα, της καθημερινότητας, καταγράφοντας τα με μια ντοκιμαντερίστικη μυθοπλασία. Αυτό το ύφος όπως και την επιλογή των θεμάτων θα εντοπίσουμε εντονότερα και σε μεταγενέστερες ταινίες του, όπως το «Ρεπό». Η ματιά του κινείται στα όρια της μπουνιουελικής σουρεαλιστικής πραγματικότητας, που όσο δραματική ή προβληματική κι αν είναι, τόσο ενέχει μια ειρωνεία και μια σάτιρα που τσιγκλάει και ερεθίζει συνειδησιακά το θεατή. Με ένα πολύ σημαντικό επιτελείο ηθοποιών, οι περισσότεροι εξ αυτών έκαναν αργότερα σημαντική καριέρα στον κινηματογράφο, το θέατρο και την τηλεόραση, ο σκηνοθέτης φιλοτεχνεί την πραγματικότητα που αφουγκράζεται παρουσιάζοντας την με γκρίζα, μουντά χρώματα. Ο Βαφέας με αυτή την ταινία αναδεικνύεται σε έναν πολύτιμο χρονικογράφο της μεταπολιτευτικής εποχής, που όμως δεν κάνει ντοκιμαντέρ αλλά μια έξυπνη κοινωνική σάτιρα υπό το πρίσμα της ρεαλιστικής μυθοπλασίας. Το σινεμά του είναι έντονα επηρεασμένο από τη γενιά του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, άλλωστε ο ίδιος πρωτοστατεί στην πρώτη γενιά σκηνοθετών μετά από εκείνη την κινηματογραφική «επανάσταση» στην Ελλάδα που πρώτα «έριξε» το σινεμά του Φίνου και μετά τη βιντεοκασέτα. 

*Τα παραπάνω κείμενα δημοσιεύτηκαν στη στήλη HellasFilm στο κινηματογραφικό πόρταλ www.sevenart.gr (27/3 - 24/4/2013).