1 Ιουν 2013

Ψυχανάλυση και Κινηματογράφος: Το Παιχνίδι των Σκιών


Του Νέστορα Πουλάκου

Είναι ο κινηματογράφος εργαλείο της ψυχανάλυσης ή μήπως το αντίθετο; Το σινεμά αυτό καθαυτό προσφέρεται για αυτοψυχανάλυση, είτε στο δημιουργό του, είτε στους συντελεστές του, είτε στους ίδιους τους θεατές; Ότι και να ισχύει, η τέχνη μιλάει κατευθείαν στην ψυχή όπως και η ψυχή μιλάει πρωτίστως μέσω της τέχνης. Επομένως τι πιο δόκιμο από μια ψυχαναλυτική προσέγγιση του κινηματογράφου, ή τέλοσπαντων τη σχέση της επιστήμης και της τέχνης δομώντας και αποδομώντας εικόνες και λέξεις. 

Πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Πατάκη η μετάφραση του βιβλίου Ψυχανάλυση και Κινηματογράφος: Το Παιχνίδι των Σκιών της καθηγήτριας του Πανεπιστημίου του Σάσσεξ Βίκυ Λεμπό, σε μετάφραση της Ειρήνης Πυρπάσου και επιμέλεια – πρόλογο της Ρέα Βαλντέν. Εντάσσεται στη σειρά Κινηματογραφικές Σπουδές που επιμελείται η σκηνοθέτης Εύα Στεφανή, και μέχρι τώρα έχει παρουσιάσει ορισμένα από τα πλέον ενδιαφέροντα δοκίμια – μελέτες για τον παγκόσμιο κινηματογράφο και την τέχνη του στο σύνολο της. 

«Ψυχαναλύοντας» τη σχέση αυτή αμέσως μας έρχεται στο μυαλό το σινεμά του Άλφρεντ Χίτσκοκ, το οποίο και δεσπόζει στο βιβλίο της Λεμπό: από το εξώφυλλο με σκηνή από την ταινία Τα Πουλιά μέχρι την ενότητα Τυπικά Όνειρα, κατά την οποία μια σειρά από ταινίες του σπουδαίου Άγγλου σκηνοθέτη συνδέονται κατευθείαν με το ανθρώπινο ασυνείδητο, μέσα από το λαβύρινθο των ονείρων και της ίδιας της ψυχής (Στη Σκιά των Τεσσάρων Γιγάντων, Μάρνι, Ψυχώ, Τα Πουλιά]. Στις ενότητες Μες στον Καθρέφτη: Καθρέφτης/ Όνειρο/ Οθόνη (παράδειγμα η ταινία Ο Φοιτητής της Πράγας) και Το Ερώτημα της Γυναίκας (αναλύεται η περίπτωση Ψυχανάλυση και Φεμινισμός) η σχέση της επιστήμης με την τέχνη μελετάται διεξοδικότερα. 

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ενότητα Ο Freud στη Μεγάλη Οθόνη, όπου πέρα από τη μεγάλη συμβολή του «πατέρα της ψυχολογίας» στο έργο πολλών κινηματογραφιστών, αναλύεται η προετοιμασία της ταινίας για τη ζωή του από τον Αμερικανό σκηνοθέτη Τζον Χιούστον και τον Γάλλο φιλόσοφο Ζαν – Πολ Σαρτρ, που τελικά κατέληξε σε οριστική ρήξη και διαφωνία των δυο αντρών, την αποτυχημένη εμπορικά ταινία του Χιούστον Freud με τον Μοντγκόμερι Κλιφτ το 1962 καθώς και τη μεταθανάτια έκδοση του Σαρτρ Σενάριο Freud, βασισμένη στο πρωτότυπο, αρχικό σενάριο της ταινίας. 
Η έκδοση Ψυχανάλυση και Κινηματογράφος: Το Παιχνίδι των Σκιών της Βίκυ Λεμπό κοστίζει 15,5 ευρώ. 

*Η βιβλιοπαρουσίαση δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Δρόμος (25-5-13).