27 Ιουν 2013

Η σιωπή της Σίβας (Vakxikon.gr, 2012)



Του Παναγιώτη Ελ Γκεντί 

Είναι αλήθεια ότι η ποίηση έχει πει πολλά από την εμφάνιση του μοντερνισμού στην Ελλάδα έως σήμερα. Είναι επίσης αλήθεια ότι μετά το 1980 παρατηρήσαμε μία αυξανόμενη προσπάθεια ανανέωσης των ποιητικών τρόπων προς την κατεύθυνση της επανοικειοποίησης ξεπερασμένων ποιητικών μορφών κυρίως του παρελθόντος. Είναι τέλος αλήθεια ότι οι σύγχρονες φωνές, και ιδίως οι νεοφανείς, έχουν τόσο πολλά κοινά στην εκφραστική τους σε σημείο που να δημιουργείται μία μαζικότητα, μία τυποποίηση και εν τέλει μια μανιέρα ποιημάτων με συμβατικούς λογότυπους και δομές. 

Μέσα στις αξιόλογες νέες φωνές βρίσκεται και ο Αϊναλής, του οποίου το ηχόχρωμα, η γραφή και ο λόγος είναι διακριτά, κεντρίζουν τον αναγνώστη μα κυρίως έρχονται να κομίσουν κάτι νέο ποιητικά και να εκφράσουν με έναν διαφορετικό, μεστό και υψηλό τρόπο τα συλλογικά αιτούμενα, αν όχι μόνο της γενιάς του, τουλάχιστον ενός μέρους του κοινωνικού συνόλου. 

Στο μελέτημα θα εξεταστεί η τρίτη κατά σειρά συλλογή του Αϊναλή που φέρει τον τίτλο Η σιωπή της Σίβας (1). Προκειμένου να ειδωθεί επαρκώς το θέμα, θα χωρίσουμε τη μελέτη σε δύο μέρη: στο πρώτο θα εξεταστεί το μυθικό υλικό, το οποίο είναι εγκατεσπαρμένο στη συλλογή ενώ στο δεύτερο θα προσπαθήσουμε να ανιχνεύσουμε τον τρόπο λειτουργίας και μετασχηματισμού του υλικού από αναφορά σε ένα πολύπλοκο σύστημα υπαινιγμών για το σύγχρονο ιστορικοκοινωνικό παρόν. 

 Θα ήταν ματαιοπονία να εξετάσουμε τις λογοτεχνικές καταβολές της συλλογής και τις οφειλές της στη λογοτεχνική και όχι μόνο διαχρονία˙ οι αναφορές είναι αρκετές και ξεφεύγουν από το πλαίσιο εξέτασης (2). Μία ‘‘θεμιτή’’ σκοπιά από την οποία θα μπορούσαμε να δούμε τη συλλογή είναι αυτή της μυθοκριτικής, αφού – φαινομενικά τουλάχιστον – τα πρόσωπα που εμφανίζονται κινούνται ανάμεσα στον μύθο και την ιστορία. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή και δη από τον τίτλο. Εκεί εμφανίζεται το πρώτο μυθικό πρόσωπο, το οποίο είναι η Σίβα, γνωστή κυρίως από την Παλαιά Διαθήκη και το αιθιοπικό έπος Kebra Nagast. Και στα δύο αυτά κείμενα φέρεται να συνδέεται με τον Σολομώντα, του οποίου το όνομα βρίσκουμε στο IV μέρος της συλλογής. Παρά ταύτα, την μεταξύ τους σχέση ο αναγνώστης – που πιθανόν δεν γνωρίζει το μυθικό πρόσωπο Σίβα – αντιλαμβάνεται εξ αρχής (καθώς και το ότι εκφωνητής είναι ο Σολομών) από τα moto (3) που προτάσσονται του ‘‘κυρίως’’ κειμένου και δίνουν το πλαίσιο αναφοράς των προσώπων νοηματοδοτώντας έτσι τον εκφωνούμενο λόγο του ποιητικού Υποκειμένου. Γνωρίζοντας λοιπόν τον εκφωνητή, η ανάγνωση γίνεται ευκολότερη, αφού το κείμενο βρίθει από ενδείξεις που έχουν άμεση αναφορά το μυθικό υλικό, το οποίο όμως σημειωτέον δεν είναι ευρέως γνωστό στο αναγνωστικό κοινό και αυτό είναι ένα από τα πλεονεκτήματα της γραφής του ποιητή, συμπεριλαμβανομένου και του τρόπου διαχείρισής του. 

Φυσικά, παρά τα όσα είπαμε, ένα άλλο στοιχείο που συμβάλλει στη (προγραμματική) δυσκολία της ανάγνωσης του κειμένου είναι ο χρονικός συνταυτισμός του απώτερου μυθικού παρελθόντος με το παρόν. Δεν γίνεται άμεσα καταληπτός ο χωροχρόνος του αφηγημένου λόγου. Ειδικά, στο μέρος I αν και διαβάζουμε για ένα σύγχρονο αστικό και τεχνολογικό παρόν, στο μέρος II το ποιητικό Υποκείμενο μιλά για «πετράδια πολύτιμα κι αρώματα μύρα» και για «σαλπιγκτές και αυλήτριδες». Συν τοις άλλοις είναι φανερός και ένας πολυγλωσσισμός που εκφέρεται με τις ποικίλες κλίμακες ύφους( από το καθημερινό του προφορικού λόγου έως το βιβλικο/τελετουργικό του τελευταίου μέρους) και την παράθεση χωρίων της Παλαιάς Διαθήκης (στο μέρος VIII και εξαιρώντας τα moto, εκ των οποίων το δεύτερο είναι αγγλική μετάφραση αιθιοπικού πρωτοτύπου). 

Όλα όσα αναφέραμε είναι προφανώς τυπικά δείγματα του μοντέρνου αλλά αυτό δεν βοηθά την ανάγνωση. Έτσι, πρέπει να προχωρήσουμε σε μία περαιτέρω εξέταση και να δούμε τα πρόσωπα που αναφέρονται. Προκαταλαμβάνοντας, αξίζει να σημειώσουμε ότι έχουμε να κάνουμε με ένα σύμπλεγμα λογοτεχνικών μύθων, των οποίων τα κεντρικά πρόσωπα είναι ο Δαυίδ, ο Σολομών και η Σίβα. Ο Αϊναλής συμφύρει θέματα και μοτίβα αυτών των μύθων, αρκετά σφιχτά στην αρχή και χαλαρότερα προς το τέλος, προκειμένου να δημιουργήσει ένα εποικοδόμημα πολυεπίπεδο που επιδέχεται διαφορετικές – ίσως – αναγνώσεις. 

Έχουμε λοιπόν ως βάση, αρχικά για την περίπτωση του Σολομώντος, την μυθική παράδοση που τον θέλει σαφώς σοφό, οικοδομούντα το Ναό και γράφοντα κάποια από τα βιβλία την Παλαιάς Διαθήκης. Αυτά ως προς τα βασικά. Δευτερεύουσας μάλλον σημασίας είναι τα τέκνα του, το ενύπνιό του, η συνάντηση με τη Σίβα καθώς και η διακυβέρνησή του. Από την άλλη πλευρά έχουμε τον πατέρα, τον Δαυίδ, για τον οποίο εκτός του ότι έγραψε τους Ψαλμούς και πάλεψε με τον Γολιάθ, μάλλον δεν γνωρίζουμε την επιμονή του για τον θρόνο. Και τέλος για τη Σίβα, ο αναγνώστης διαθέτει ένα ελάχιστο γνωστικό απόθεμα που δεν του επιτρέπει σε επαρκή βαθμό να προσπελάσει νοηματικά τις κειμενικές αναφορές. 

Ο Σολομών είναι ο εκφωνητής των οκτώ πρώτων μερών της συλλογής. Ουσιαστικά βλέπουμε έναν μονόλογο του προσώπου, ο οποίος όμως απευθύνεται διαδοχικά σε διαφορετικά πρόσωπα. Πιο συγκεκριμένα, στην αρχή ο Σολομών φαίνεται να μιλά στη Σίβα: 

Διέθεσα όλο το χρόνο που είχα για να ζήσω μακριά απ’ τον εαυτό 
μου αναζητώντας τον εαυτό μου. 
Τώρα δεν έχω τίποτα για να εγκαταλείψω. 
Μόνο τη σιωπή. 
Κι εκείνη δική σου. 
(I) 

Και μου δόθηκες το κορμί σου και κάρπισε. 
Ξεχέρσωσα τη σπορά σου θυμίαμα 
και βλάστησε πόνος και αίμα και κλάμα. 
Κι έφυγες. Όπως ήρθες. 
Χωρίς να μείνει τίποτ’ από σένα ο πόνος. 
(II) 

Στη συνέχεια έχουμε την απεύθυνση προς τον ίδιο του τον εαυτό, όπου στο τρίτο μέρος κειμενικά δίνεται με έναν κατά το μάλλον ή ήττον εσωτερικό μονόλογο ενώ στο τέταρτο κατ’ ουσίαν αποκαλύπτεται και παρουσιάζεται μέσω μιας αυτοσύστησης: 

Δεν ήμουν εγώ που μιλούσε. 
Άλλωστε κατά κάποιο τρόπο εγώ ποτέ δεν υπήρξα. 
Κι οι ρήσεις μου χωρίς οστά και σάρκα συνέχιζαν να υπάρχουν 
έξω από μένα. 
(III) 

Εγώ ο φτωχός Σαλωμών υιός Δαυίδ 
υιού Σαλωμών και εγγονού του 
δεμένος στην πάροδο των ονομάτων [/δεν ήμουν πάντοτ’ ο σοφός] 
φυλώντας ξένα αρχοντικά και κατουρώντας στις γωνίες 
άγγελος εκπεσών μικρός πολύ μικρός φερέφωνο θανάτου 
(IV) 

Στις επόμενες δύο ενότητες ο μυθικός βασιλιάς απευθύνεται στη Σίβα – με διαλείματα στοχασμών – και τον πατέρα του Δαυίδ. Έτσι, ακούμε το ποιητικό Υποκείμενο: 

Και τότε ήρθες κεραυνός εκκένωση 
και άδειασε το σώμα. 
[…] 
Κι ανάβλεψα τον μέσα άνεμο 
και γύρισα και είδα 

πρώτη φορά σιωπή πεποίθηση 
ηρεμία. 

[θυμήσου και τον Συμεών στο τέλος! κι αν 
αγρυπνώντας θάνατος αξίωσε την πέτρα; 
κι αν νύχτα κι αν σιωπή κι αν σοροκάδα 
φρίκη;] 

Κι έφυγες 
κι ο ήλιος έφυγε τη χώρα. 
(V) 

Ρε συ πατέρα
ξέρεις κάτι 
δεν καταλαβαίνω 
γιατί αρνείσαι να πεθάνεις 
(VI) 

Ενώ στο έβδομο μέρος εμφανίζεται ο Σολομών να απευθύνεται στον γιό του Ροβοάμ: 

Δεν θ’ αποστρέψω Ροβοάμ το πρόσωπο από σένα. 
Είσαι κι εσύ της σάρκας μου παιδί. 
(VII) 

Τέλος, στο όγδοο και ένατο μέρος ο Σολομών μιλά στον Μενελίκ, τον γιο που απέκτησε με τη Σίβα: 

Υπάρχουν πράματα που πρέπει, 
γιε μου, 
θέλεις δε θέλεις, 
να τα πράξεις. 
(VIII) 

Τόσο καιρό προσμένω θάνατο απ’ το χέρι σου 
να μ’ αποκαθηλώσεις. 
Έφυγες πριν να γεννηθείς 
και τώρα έχεις πετάξει. 
Μην περιμένεις, γιε μου, πια στο νάρθηκα 
 μπες στο ιερό και σφάξε. 
(IX) 

Αυτό που κάνει ο Αϊναλης είναι να ξαναπλάσει τον μύθο, μπολιάζοντας όμως την μυθική παράδοση εκάστου προσώπου με μυθικό υλικό από άλλα περιφερειακά πρόσωπα. Έτσι, από το Kebra Nagast (4) αξιοποιεί την βασική πλοκή και εντάσσει στην αφήγηση το ταξίδι της Σίβας, δίνοντάς του αρκετή έκταση, την κλοπή της Κιβωτού της Διαθήκης από τον Μενελίκ αλλά κυρίως αυτό που ερανίζεται ως ένα βαθμό από άποψη δομής και περιεχομένου είναι το τελευταίο μέρος της συλλογής που φέρει τον τίτλο «Αποκάλυψις Μενελίκ». Αυτό μάλιστα βρίσκεται σε πλήρη συνάρτηση με το αιθιοπικό έπος, το οποίο κλείνει με μία προφητεία. Από την άλλη πλευρά έχουμε τη διήγηση της Παλαιάς Διαθήκης (5), από την οποία ο ποιητής αντλεί τα του Σολομώντος και Δαυίδ κυρίως. Τα περιφερειακά πρόσωπα δε είναι αποσπασμένα εξ ολοκλήρου από αυτό το κείμενο, καθώς η αναφορά τους δεν τελειώνει στα ποιήματα του Αϊναλή αλλά αυτά φέρουν το βιβλικό βάρος εγγενώς και χωρίς ιδιαίτερη επεξεργασία από τον ποιητή. Εν τέλει ο Αϊναλής ξαναγράφει ένα συγκεκριμένο επεισόδιο από τη ζωή των μυθικών προσώπων: την ερωτική συνεύρεση Σολομώντος και Σίβας καθώς και την επιστροφή του Μενελίκ και την αρπαγή της Κιβωτού. Ως προς τα βασικά σημεία της αφήγησης ακολουθεί σχεδόν απαρέγκλιτα την μυθική παράδοση. Αυτό που αίρει τον λόγο σε αξιόλογο λογοτεχνικό προϊόν είναι η εκφραστική και η ανανοηματοδότηση των σχέσεων των προσώπων και το υπόρρητο ιδεολογικό φορτίο που φέρουν, πράγματα τα οποία θα εξετάσουμε σε αυτό το δεύτερο μέρος. 

Ξεκινώντας από μία αρχική διατύπωση πρέπει να πούμε ότι πρόκειται για ένα κείμενο απαιτητικό, τυπικό ίσως δείγμα στις βασικές του αρχές του μοντερνισμού (6), όπως δείξαμε παραπάνω. Παρά ταύτα, ο Αϊναλής καλλιεργεί μία ιδιόλεκτο προκειμένου να οχυρώσει την ποίησή του. Η σύνταξη του κειμένου είναι σπασμένη σε πολλά σημεία ενώ σε άλλα είναι διαταραγμένη (7). Ο λόγος βέβαια εξακολουθεί να είναι ρέων και ο αναγνώστης ελάχιστα αντιλαμβάνεται την ‘‘ασυνταξία’’. Επίσης λέξεις σπάνιες, ανύπαρκτες ή αντλημένες από προγενέστερες περιόδους τις Ελληνικής συνδυαζόμενες με λέξεις της καθημερινότητας δημιουργούν ποικίλα λεκτικά συμπλέγματα που πυροδοτούν το γραπτό. Πρέπει όμως να πούμε και κάτι ακόμα˙ ο Αϊναλής κάνει χρήση εκτεταμένη λέξεων της αργκό. Δεν είναι όμως αυτό το θέμα. Οι λέξεις συνδυάζονται κατά τέτοιον τρόπο που όχι μόνο ‘‘απενοχοποιούνται’’ αλλά ανάγονται και αυτές μαζί με το όλο σύνθεμα σε υψηλή ποίηση. Αυτές οι τεχνικές έχουν σκοπό να ανοικειώσουν τον αναγνώστη, να τον παραξενίσουν και τελικά να τον αποφενακίσουν προκειμένου το ποιητικό κείμενο να αποκτήσει έναν χαρακτήρα εσωστρεφή και προκλητικό συνάμα. Το κείμενο προβάλλει τις αντιστάσεις του για να μην καταναλώνεται στην εποχή του αδηφάγου καταναλωτισμού κάθε είδους. Στρέφεται προς τα έσω προκειμένου ο αναγνώστης να εισέλθει σε αυτό. Προκαλεί για να δώσει άλλη ερμηνεία στη βιωμένη εμπειρία και άλλες οπτικές θέασης της εκάστοτε πραγματικότητας. Και αυτή την πρόκληση είναι κατά πάσα πιθανότητα που θέλει το κείμενο να δώσει στον αναγνώστη. 

Πέρα όμως από τις λεκτικές ακροβασίες, τα πρόσωπα, ο μύθος και οι κειμενικές πηγές του καθώς και η επιλογή της παρουσίασής τους λειτουργούν φορτίζοντας το κείμενο. Είναι προφανές από την αρχή της συλλογής ότι ο λόγος δεν είναι μονοδιάστατος αλλά πολυεπίπεδος. Η φράση: 

«Τα δαχτυλα των ψηφοφόρων πρέπει να κοπούνε από τη ρίζα», 
μου είπες, 
 (I) 

δίνει σίγουρα μία πολιτική χροιά στο κείμενο. Αν και έχουμε όμως αυτή την αίσθηση παρακάτω παρακολουθούμε τις εσωτερικές ερωτικές διεργασίες του ποιητικού Υποκειμένου κυρίως και μπροστά μας ξετυλίγεται ένα μυθο-ιστορικό πλαίσιο αρκούντως παλαιό για να κάνουμε τους οποιουσδήποτε συσχετισμούς με τον εναρκτήριο στίχο. Εκτός των άλλων τα πράγματα περιπλέκονται στο τελευταίο μέρος του ποιήματος(«Αποκάλυψις Μενελίκ»). Επομένως για να διαβάσουμε το κείμενο πρέπει να βρούμε κάποιους αρμούς που να μας επιτρέπουν μία ενιαία ανάγνωση. Και αυτοί παρέχονται κυρίως από α)τα μυθικά πρόσωπα, β) το πρωτογενές και με κειμενικό αντίκρισμα υλικό και γ) τους λεκτικούς και νοηματικούς αναχρονισμούς. 

Θα στηριχτούμε λοιπόν αρχικώς στα μυθικά πρόσωπα για να εντοπίσουμε κάποιους συνδετικούς κρίκους. Έτσι κάτω από το μυθικό πρόσωπο του Σολομώντος βλέπουμε την ιστορική του όψη, η οποία είναι μάλλον περισσότερο εξανθρωπισμένη. Αφού ανέλαβε την εξουσία μετά την επανάσταση του αδελφού του, οργάνωσε ένα κράτος που γνώρισε μεγάλη οικονομική ευημερία μέσω του εμπορίου και της εξωτερικής πολιτικής (8). Με τον πλούτο αυτό έγιναν αρκετά κρατικά έργα όμως ο ίδιος ο Σολομών σφετεριζόμενος τον πλούτο από τη μία ζούσε στα πολυτελή ανάκτορά του και από την άλλη επέβαλε βαριά φορολογία στους κατοίκους. Αποτέλεσμα αυτών ήταν οι εξεγέρσεις κατά τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του. Προηγουμένως ο πατέρας του Δαυίδ, αφού έγινε κυρίαρχος και των δώδεκα φυλών του Ισραήλ και αποδεκάτισε και τους γειτονικούς λαούς οργάνωσε το κράτος και εξασφάλισε για τον ίδιο τον θρόνο σκοτώνοντας τους απογόνους του προκατόχου του. Στο τέλος μάλιστα της ζωής του σημειώθηκαν πολλές εξεγέρσεις και εχθροπραξίες με γειτονικούς λαούς. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι και τα περιφερειακά πρόσωπα σχετίζονται με την ιστορία, αφού ο τρίτος γιος του Δαυίδ, ο Αβεσσαλώμ , εξεγέρθηκε ζητώντας τον θρόνο εις βάρος του πρωτότοκου Άμνωνος ενώ ο Αδωνίας, ο τέταρτος γιός, και εκείνος εξεγέρθηκε. Επιπλέον ας μην μας διαφεύγει ότι η επίσκεψη της Σίβας στον Σολομώντα θα μπορούσε να ειδωθεί και ως διακρατική σύσφιξη σχέσεων ενώ επί Ροβοάμ, γιού του Σολομώντος, το βασίλειο διασπάστηκε εξ αιτίας και πάλι εξέγερσης. Κοινή συνισταμένη λοιπόν όλων αυτών είναι η κατάχρηση εξουσίας, ο πλούτος, η πάλη των γενεών και η εξέγερση. 

Προχωρώντας πρέπει να δούμε τις πρωτογενείς πηγές. Οι μόνες ανιχνεύσιμες είναι η Παλαιά Διαθήκη και το Kebra Nagast. Μπορούμε να πούμε πως αυτά χρησιμοποιούνται από τον Αϊναλή προκειμένου να αντληθεί το μυθικό υλικό των παραπάνω προσώπων. Το δεύτερο θα πρέπει να εξεταστεί περισσότερο καθώς λειτουργεί συνεπικουρικά και προεκτείνει τις ιδεολογικές νοηματοδοτήσεις του πρώτου. Είδαμε ότι το αιθιοπικό αυτό έπος έχει ως κεντρικό σημείο την αρπαγή της Κιβωτού της Διαθήκης. Μέσω αυτής της πράξης σημασιοδοτούνται σε μυθικό επίπεδο οι θρησκευτικές καταβολές της Αιθιοπίας (εισαγωγή Χριστιανισμού) και η καταγωγή της βασιλικής δυναστείας της χώρας (αφού ο Μενελίκ ήταν ο πρωτότοκος του Σολομώντος). Επιπλέον οι προφητείες του Kebra Nagast αξιοποιούν κάποιες αλληγορίες της Παλαιάς Διαθήκης και με τη μορφή πολεμικής προσπαθούν να δείξουν την υπεροχή των πρακτικών λατρείας των Αιθιόπων έναντι των Εβραίων. Η τελική δε προφητεία περί κατίσχυσης της Ρώμης και των Εβραίων από την Αιθιοπία έχει έντονα πολιτικά στοιχεία. Επομένως κοινός παρονομαστής είναι η αλλαγή του status quo – με έναν βίαιο τρόπο – και η μελλοντική εγκαθίδρυση μίας νέας τάξης πραγμάτων. 

Πρέπει όμως πλέον να περάσουμε στους αναχρονισμούς που γίνονται στο κείμενο. Αυτοί σχηματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι ποικίλουν. Έτσι, έχουμε κάποιους που συμβάλλουν περισσότερο στην ανοικείωση του αναγνώστη, όπως παραδείγματος χάριν: 

Πέρασα τη ζωή μου μες στ’ αυτοκίνητα και τ’ αεροπλάνα, 
είδα τα λεπτά μου να τρώγονται αλεσμένα στις μυλόπετρες των 
διοδίων 
την μαγγανεία των τελωνείων – τα καυλωμένα τυφέκια και τα 
μυδραλιοφόρα. 
(I) 

Και κάποιους που ολοφάνερα προεκτείνουν τον εναρκτήριο στίχο της συλλογής, όπως: 

Στο τέλος θα σφαχτούμε όλοι αναμεταξύ μας. 
Θα τρέχουμε όλοι παραλοϊσμένοι επάνω σε μουλάρια 
 του Άμνωνα το πτώμα 
 πελεκημένο θα σαπίζει 
κι ούτε ένας δεν θα βρεθεί 
- ούτε ένας! μ’ ακούς; - 
να κλάψει. 

Βιτρίνες να σπάνε πέτρες χέρια 
να εκτείνονται 
μπουκάλια 
θα λαμπαδιάζουν οι υποτακτικοί σου ένας-ένας 
και θα ολοκαυτώνονται. 
(VI) 

Αυτοί οι δεύτεροι εκφέρονται κυρίως με έναν λόγο επιθετικότερο και με στοιχεία του προφορικού λόγου για να δηλώσουν μία ορμητικότητα. Είναι ξεκάθαρο πως πρόκειται για φράσεις που δεν αντιστοιχούν ούτε απευθύνονται στο μυθικό σύμπαν αλλά σε έναν άλλο χωροχρόνο εγγύτερα στον αναγνώστη και την εποχή του. Και μπορεί οι παρακάτω στίχοι να εκφέρονται μεγαλοπρεπώς, όμως στην πραγματικότητα είναι μία προτροπή του κειμένου προς το ίδιο το κείμενο και προς την εποχή του: 

Καιρός του τεκείν, καιρός του φυτεύσαι, καιρός του φυλήσαι 
στο γύψο˙ 

Τώρα Καιρός Του Μισήσαι 

Καιρός Του Πολέμου. 
(VIII) 

Έχοντας ακολουθήσει κάποιες κατευθυντήριες γραμμές για την ανάγνωση του κειμένου, μπορούμε να πούμε ότι εξετάζοντας το ιστορικό υπόβαθρο η ανάγνωση διαφοροποιείται αισθητά. Το κείμενο μετατρέπεται σε ένα σύμπαν καθ’ όλα σύγχρονο χωρίς όμως να χάνει τη γοητεία του. Ο πλούτος και η συνακόλουθη κατάχρηση της εξουσίας είναι ένα κεντρικό θέμα. Σε αυτό συμπλέκεται η πάλη των γενεών που ρητά δηλώνεται από τον Σολομώντα και υπόρρητα από τον μύθο, θέμα κεντρικό στο οποίο ο Αϊναλής έρχεται και προσδίδει ένα υπαρξιακό – εκτός από το εμφανώς πολιτικό – βάθος. Το τέλος του κατεστημένου προχωρά με γοργούς ρυθμούς και αφήνει πίσω του, σχεδόν τραγική φιγούρα, την παλαιά τάξη, αφού αυτή έχει δηλώσει παραίτηση πλέον. Τελεολογικά σχεδόν και πάλι θα εμφανιστεί μία νέα τάξη πραγμάτων. Για την εμφάνισή της απαιτείται η εξέγερση και η πυγμή. Τα λόγια του Μενελίκ – εξ αποκαλύψεως προφήτη και ενσαρκωτή της νέας τάξης – με τον βιβλικό τους τόνο ηχούν ως απειλή συνάμα και εγερτήριο: απειλή σε όποιον αντισταθεί και κάλεσμα για εξέγερση. Ο ήλιος μπορεί να εγκατέλειψε το Ισραήλ και τον Σολομώντα αλλά θα πάει εκεί που δικαιωματικά – σύμφωνα με την δίκην – ανήκει. 

Εν τέλει ο Αϊναλής μέσα από την αινιγματική Σιωπή της Σίβας προβάλλει την αγωνία μιας ολόκληρης γενιάς. Η φωνή του ορθώνεται για να αντηχήσει την αξιοπρέπεια και τον δυναμισμό και να προτείνει την αντίσταση και την πάλη. 

Σημειώσεις: 
1. Ζ. Δ. Αϊναλής, Η σιωπή της Σίβας, 2011. Κυκλοφορεί σε e-book από το Vakxikon.gr. Του ίδιου προγενέστερα βλ. Ηλεκτρογραφία, Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2006 και Αποσπάσματα, Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2008. 
2. Για κάποια σχετική πραγμάτευση αυτού του θέματος αλλά και της όλης σύλληψης του Αϊναλή από μία ορθή οπτική βλ. την βιβλιοκρισία της Τιτίκας Δημητρούλια, περ. Τα ποιητικά, τχ. 7, Σεπτέμβριος 2012. 
3. Προέρχονται από τα εξής: Βασιλειών Γ΄, 10.1 και Kebra Nagast, XXXI. Νομίζω ότι η βιβλιογραφική παραπομπή του ποιητή εξυπηρετεί την πρόθεσή του να δώσει το πλαίσιο αναφοράς. 
4. Μεταφράζεται ως «Δόξα των Βασιλέων». Αποτελείται από 117 κεφάλαια και ο βασικός πυρήνας του συνίσταται στην διήγηση της ιστορίας της βασίλισσας Makeda (γνωστότερη ως Sheba [Σίβα]) της περιοχής Σαβά, του Σολομώντος, του Menelik Α΄, πρώτου βασιλιά της Αιθιοπίας και πώς η Κιβωτός έφτασε στην Αιθιοπία (κεφ. 19-94). Η υπόθεση σε γενικές γραμμές είναι η εξής: Η Makeda μαθαίνει από έναν έμπορο του βασίλειού της, τον Tamrin, για τη σοφία του Σολομώντος και ταξιδεύει στην Ιερουσαλήμ για να τον επισκεφθεί. Εκεί εκπλήσσεται από τη σοφία του και μεταστρέφεται στον Χριστιανισμό (κεφ. 28). Τη νύχτα πριν το ταξίδι της επιστροφής ο Σολομών την παρασέρνει να κοιμηθούν μαζί και της δίνει ένα δαχτυλίδι, το οποίο θα χρησιμοποιούσε ο καρπός της συνεύρεσής τους προκειμένου, όταν μεγάλωνε, να βρει και να ταυτοποιηθεί με τον πατέρα του. Κατά της αποχώρηση της Makeda ο Σολομών είχε ένα ενύπνιο στο οποίο είδε ότι ο ήλιος εγκατέλειπε το Ισραήλ (κεφ. 30). Στο ταξίδι της επιστροφής η Makeda γεννά τον Menelik (κεφ. 32). Αυτός στα είκοσι δύο του πάει στην Ιερουσαλήμ αναζητώντας την ευλογία και την ταύτιση με τον πατέρα του μέσω του δαχτυλιδιού. Ο Σολομών προσπαθεί να πείσει τον γιο του να μείνει και να τον κάνει βασιλιά αλλά ο Menelik επιμένει να επιστρέψει στη μητέρα του στην Αιθιοπία. Τότε ο Σολομών στελεχώνει μία συνοδεία για τον γιο του από τους πρωτότοκους των πρεσβυτέρων του βασιλείου του ούτως ώστε να τον συντροφεύσουν και προστατεύσουν στο ταξίδι του. Οι πρωτότοκοι όμως παίρνουν μαζί τους λαθραία την Κιβωτό, χωρίς να το γνωρίζει ο Menelik και αφού αυτός είχε ζητήσει από τον πατέρα του ένα κομμάτι ύφασμα από το κάλυμμα, δίνοντάς του ο Σολομών όλο το ύφασμα εις ένδειξιν αγάπης (κεφ. 45-48). Στη συνέχεια γίνεται αντιληπτή η κλοπή και η μεταφορά της Κιβωτού αλλά ως εκ θαύματος ο Menelik με την συνοδεία μεταφέρεται αμέσως στην Αιθιοπία και ο Σολομών μένει απαρηγόρητος και στρέφεται με την γυναίκα του στην ειδωλολατρία (κεφ. 64). Ο Menelik επιστρέφοντας γίνεται βασιλιάς του Axum και επιδίδεται σε νικηφόρες πολεμικές επιχειρήσεις (κεφ. 94). Έπειτα παρατίθενται κάποιες προφητείες (κεφ. 102-115) και το κείμενο κλείνει με μία τελική προφητεία ότι η δύναμη της Ρώμης θα εκλείψει από αυτήν της Αιθιοπίας, όταν ο βασιλιάς Kaleb του Axum υποτάξει τους Εβραίους και χρίσει διάδοχό τον νεότερο γιο του Gabra Masqal (κεφ. 117). Βλ. The Queen of Sheba and Her Only Son Menyelek (Kebra Nagast), (μετάφρ.) Sir E. A. Wallis Budge, Ontario, 2000/ βλ. επίσης Edward Ullendorff, Ethiopia and the Bible , University Press for the British Academy, Oxford, 1968/ David Allen Hubbard, "The Literary Sources of the Kebra Nagast", St. Andrews, 1954. 
5. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το παράθεμα του μέρους VIII, όπου μιλά ο Σολομών και προέρχεται από τον Εκκλησιαστή (3.1-8), έργο που μαζί με το Άσμα Ασμάτων και τις Παροιμίες αποδίδονται στον εν λόγω βασιλιά. 
6. Οι διαπιστώσεις του Τσιαχρή σχετικά με τις ‘‘επιρροές’’ και τις ενδείξεις τους που υπάρχουν μέσα στο κείμενο από τα διάφορα κινήματα και τις τάσεις της λογοτεχνίας δεν νομίζω ότι είναι και τόσο βάσιμες. Βλ. Κώστας Τσιαχρής, «Ζήσης Αϊναλής: Η σιωπή της Σίβας», Το Βήμα (29/8/2012) στο: http://www.tovima.gr/opinions/useropinions/article/?aid=472500 
7. Βλ. π.χ. «[δεν σ’ εκδικούνε πια οι φωνές δεν σε/στοιχειώνουν οι ίσκιοι]» (V) για την πρώτη περίπτωση ενώ για την δεύτερη «καραδοκώντας χάραμα πώς να τρυπώσω κόσμο/να τρέχοντας να κλαίγοντας ημικρανία στα μάτια» (IV), όπου στη θέση υποτακτικής τοποθετείται μετοχή. 
8. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και μία πολιτική ανεξιθρησκίας που εφάρμοσε χτίζοντας και κάνοντας θυσίες και ο ίδιος σε ειδωλολατρικούς ναούς για χάρη των παλλακίδων του. Όλα αυτά βέβαια γίνονταν για να υπάρχει αγαστή διακρατική συνεργασία και να αποκομίσει το κράτος οικονομικά οφέλη. 
9. Ειδικά το λέξημα «γύψος» δημιουργεί πολλούς συνειρμούς σχετιζόμενους με την Χούντα και λογοτεχνικά έργα της περιόδου που χρησιμοποίησαν την αλληγορία ασθενούς στο γύψο.