21 Σεπ 2013

Ο Φάκελος Πολκ στον Αέρα (1988)


Του Νέστορα Πουλάκου 

Στην τελευταία στήλη HellasFilm πριν τις καλοκαιρινές διακοπές θυμόμαστε την ταινία του Διονύση Γρηγοράτου «Ο Φάκελος Πολκ στον Αέρα», που ολοκληρώθηκε έπειτα από έρευνες 2,5 ετών για να σαρώσει τα βραβεία στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1988. Αιτία είναι η επαναφορά της υπόθεσης στο προσκήνιο: στην Εισαγγελία Εφετών Θεσσαλονίκης κατατέθηκε μια ακόμη αίτηση (πέμπτη στη σειρά!) επανεξέτασης της καταδίκης του δημοσιογράφου (στο BBC) Γρηγόρη Στακτόπουλου το 1949 από το Κακουργιοδικείο Θεσσαλονίκης ως συνενόχου στη δολοφονία του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πόλκ. Η αίτηση αυτή δεν έχει άλλο χαρακτήρα παρά την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας όπως και του ονόματος του Στακτόπουλου (ο οποίος «έφυγε» φτωχός και καταπονημένος το 1998) από δυο ανθρώπους που τον υπερασπίζονται σθεναρά ακόμη, τον εκδότη Άγγελο Σιδεράτο (εκδόσεις Παρασκήνιο) και τον συνταξιούχο εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Αθανάσιο Καφίρη (έχει γράψει το βιβλίο «Υπόθεση Πολκ / Στακτόπουλου»). Άλλωστε η Υπόθεση Πολκ εξακολουθεί να παραμένει ένα μελάνωμα στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, προερχόμενη από μια περίοδο έτσι κι αλλιώς «σκοτεινή»: η εμφυλιακή Ελλάδα του 1949 ήταν μια άλλη «Σαγκάη των κατασκόπων». Ξένοι πράκτορες και δημοσιογράφοι, οι κομμουνιστές στο βουνό, ο εμφύλιος πόλεμος να μαίνεται, οι παρακρατικοί να αλωνίζουν, η σκληρή Δεξιά να προσπαθεί να επιβάλλει την πολιτική της, οι ξένες δυνάμεις να έχουν (για μια ακόμη φορά) την Ελλάδα ως το «πειραματόζωο» της διεθνής σκηνής, εν γένει μια νοσηρή κατάσταση στην οποία τα πάντα επιτρέπονταν. Τότε ήταν που στη Θεσσαλονίκη, ο διακεκριμένος Αμερικανός δημοσιογράφος (του CBS) Τζορτζ Πόλκ θέλησε να πάρει αποκλειστική συνέντευξη από τον ηγέτη των κομμουνιστών Μάρκο Βαφειάδη. Μια διεθνής δημοσιογραφική επιτυχία με άλλα λόγια, για το φιλόδοξο Αμερικανό που είχε μόλις παντρευτεί μια Ελληνίδα αεροσυνοδό, διέθετε βαθιές διασυνδέσεις στις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες ενώ οι Έλληνες πολιτικοί τον έτρεμαν κυριολεκτικά και μεταφορικά. Η εξαφάνιση του Τζορτζ Πόλοκ άρχιζε να ανησυχεί τους ανθρώπους του και τις μυστικές υπηρεσίες. Δέκα ημέρες μετά την τελευταία εμφάνιση του Πόλκ, το πτώμα του ξεβράστηκε στο Θερμαϊκό, μπροστά από το Λευκό Πύργο. Η παγκόσμια προσοχή που ήταν έτσι κι αλλιώς στραμμένη στην εμφυλιακή Ελλάδα, πλέον επικεντρώθηκε. Η Ελλάδα και δη η Θεσσαλονίκη γέμισε ξένους πράκτορες, από την άλλη μεριά η δεξιά κυβέρνηση πιεζόταν να βρει τον ένοχο, έστω και στο πρόσωπο ενός «αθώου», αρκεί να το κάνει γρήγορα. Όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή, απαγγέλθηκαν κατηγορίες και καταδικάστηκαν (ερήμην τους μια και δεν πιάστηκαν ποτέ) δυο κομμουνιστές (οι Βασβανάς και Μουζενίδης) ότι δολοφόνησαν τον Πόλκ κατά τη μεταφορά του στο Βαφειάδη. Όπως και ο δημοσιογράφος Γρηγόρης Στακτόπουλος ότι εκείνος ήταν που οδήγησε τον Πόλκ στο θάνατο παρόλο που δεν υπήρξε ποτέ κομμουνιστής! Ο Στακτόπουλος, ο οποίος στοχοποιήθηκε επειδή εθεάθη να συναναστρέφεται με τον Πόλκ στη Θεσσαλονίκη, ομολόγησε την πράξη του αφότου βασανίστηκε αγρίως στην Ασφάλεια Θεσσαλονίκης. Αποφυλακίστηκε το 1960, έκτοτε δεν κατάφερε να βρει το βηματισμό του στη ζωή ενώ όσες αιτήσεις επανεξέτασης κι αν έκανε, άπασες απορρίφθηκαν καθότι η «σκοτεινή» Υπόθεση Πολκ εξακολουθεί να παραμένει ταμπού για τις δικαστικές αρχές της χώρας. Άραγε, ποιος δικαστής θα «τολμήσει» να ανατρέψει το κατηγορητήριο για έναν «αθώο» αμαυρώνοντας τη μνήμη και το έργο του -τότε- συναδέλφου του; Όλα τα παραπάνω εξετάζει η ταινία του Διονύση Γρηγοράτου, η οποία μάλιστα μετά την κινηματογραφική προβολή της παίχτηκε σε συνέχειες στην ΕΡΤ καθότι διέθετε αρκετό υλικό από τις έρευνες που έγιναν. Ο Γρηγοράτος γύρισε μια ταινία μεταξύ ντοκιμαντέρ, ιστορικής μνήμης και αστυνομικής διερεύνησης. Στα 150 λεπτά της ταινίας σύνδεσε επίκαιρα της εποχής, με μυθοπλαστικά στοιχεία και εξασφάλισε στην ιστορία του την παρουσία των αληθινών πρωταγωνιστών της εποχής όπως του ίδιου του Στακτόπουλου, της χήρας του Πόλκ κ.ά. Προσπάθησε κι αυτός, όπως οι συγγραφείς των βιβλίων για την Υπόθεση Πολκ, να βρει και να δώσει απαντήσεις. Να σημειώσουμε εδώ ότι προηγήθηκαν δυο ταινίες για την υπόθεση αυτή: «Κιέριον» του Δήμου Θέου (1966) και «Υπόθεση Πολκ» του Άγγελου Μαλλιάρη (1978). 

*Η στήλη HellasFilm ολοκληρώθηκε στο κινηματογραφικό πόρταλ www.sevenart.gr, έπειτα από 3 χρόνια συνεχούς παρουσίας, με αυτά τα τρία κείμενα που δημοσιεύτηκαν από τις 26 Ιουνίου έως τις 24 Ιουλίου 2013.