19 Σεπ 2013

36 χρόνια ζωής για το Φεστιβάλ Δράμας



Του Νέστορα Πουλάκου 

 H ετήσια γιορτή των μικρομηκάδων στη Δράμα κλείνει φέτος 36 χρόνια ζωής και τα γιορτάζει στις 16 με 21 Σεπτεμβρίου προβάλλοντας συνολικά 213 ταινίες από 47 χώρες. Στην όμορφη πόλη της Βορείου Ελλάδας, που είναι πλέον απόλυτα ταυτισμένη με τον ελληνικό κινηματογράφο στην πιο νεανική εκδοχή του, θα προβληθούν φέτος 39 ελληνικές ταινίες μικρού μήκους από τις 184 που υποβλήθηκαν στο Εθνικό Διαγωνιστικό Τμήμα: συμμετοχή ρεκόρ αν λάβει κανείς υπ’ όψιν την οικονομική δυσπραγία που δημιουργεί ένα εχθρικό περιβάλλον για τον πολιτισμό. Οι φετινές «μικρές» που διαγωνίζονται, είναι ανεξάρτητες στην πλειονότητά τους παραγωγές: μόνο τέσσερις από τις ελληνικές συμμετοχές αποτελούν παραγωγή του προγράμματος Μικροφίλμ της ΕΡΤ (που δεν υπάρχει πια!) και μόλις μία του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου (το οποίο επίσης έχει κλειστές τις στρόφιγγες). H μεγάλη πρωταγωνίστρια φέτος είναι η οικονομική κρίση που μοιάζει να μονοπωλεί τη θεματική μιας μεγάλης μερίδας των δημιουργών -είτε ως κεντρικός πυρήνας των ιστοριών τους, είτε ως φόντο σε μια Ελλάδα που δοκιμάζεται: ανεργία, φτώχια, έξαρση του εθνικισμού, ρατσιστικά εγκλήματα, χρέη και κατασχέσεις, αυτοκτονίες, διαδηλώσεις, ΜΑΤ, μετανάστευση, εργασιακή εκμετάλλευση. Σταθερή θεματική είναι οι διαπροσωπικές σχέσεις (οικογένεια, έρωτας, φιλία, ομοφυλοφιλία), χωρίς να λείπουν και κάποιες εκπλήξεις, όπως η ταινία με ηρωίδα μια μεταγλωσσική κωφή. Φέτος είναι η χρονιά των γυναικών, αφού υπογράφουν (ή συνυπογράφουν) ταινίες 19 σκηνοθέτριες -ανάμεσά τους και παλιές γνώριμοι του φεστιβάλ. Πολλοί είναι και οι δημοφιλείς ηθοποιοί που πρωταγωνιστούν στις ταινίες του διαγωνιστικού. Ενδεικτικά αναφέρουμε τους: Νικήτα Τσακίρογλου, Θεοδώρα Τζήμου, Ιερώνυμο Καλετσάνο, Ερρίκο Λίτση, Γιώργο Πυρπασόπουλο, Άκη Σακελλαρίου, Κόρα Καρβούνη, Ορφέα Αυγουστίδη, Χρήστο Χατζηπαναγιώτη. Όπως υπογραμμίζει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ Αντώνης Παπαδόπουλος, «οι νέοι κινηματογραφιστές παραμένουν στο κέντρο ενδιαφέροντος του Φεστιβάλ, που φροντίζουμε να είναι ένα προστατευτικό "κουκούλι" γι' αυτούς». 

Το επίσημο πρόγραμμα 

Στο εθνικό διαγωνιστικό πρόγραμμα φέτος συμμετέχουν 35 ταινίες μυθοπλασίας, δύο ντοκιμαντέρ και δύο κινούμενα σχέδια (ανάμεσά τους και μερικά σπουδαστικά φιλμ) που δεν διαγωνίζονται σε ξεχωριστές κατηγορίες αλλά διεκδικούν επί ίσοις όροις τα χρηματικά βραβεία της διοργάνωσης. Ακόμη, στο πρόγραμμά του φεστιβάλ εντάσσονται πολλές παράλληλες εκδηλώσεις: Βest of του διεθνούς τμήματος του φεστιβάλ με highlights από τις σημαντικότερες ξένες ταινίες που έχουν κατά καιρούς προβληθεί (ανάμεσά τους και το «Wholly family» του Τέρι Γκίλιαμ). Προβολές των υποψήφιων ταινιών για τα βραβεία της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου (ΕFA). Οι υποψήφιες ταινίες για το Βραβείο LUX 2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ένα μεγάλο αφιέρωμα στη Γερμανία, με επιλεγμένες ταινίες μικρού μήκους από τα Διεθνή Φεστιβάλ Δρέσδης και Ρένγκενσμπουργκ. Επιπλέον, διεξάγεται το 4o Σπουδαστικό Πανόραμα, με το σύνολο της σπουδαστικής ετήσιας παραγωγής (απ’ όλες τις σχολές κινηματογράφου της χώρας). Προβολές και εργαστήρια ραδιοφώνου για παιδιά θα πραγματοποιηθούν και εφέτος, ενώ εξακολουθεί η παρουσίαση μαθητικών ταινιών (3ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Ψηφιακού Βίντεο με τίτλο «Ένας πλανήτης - μια ευκαιρία»). Στα Αίθρια Λογοτεχνικά Μεσημέρια, σε παρουσίαση και επιμέλεια του συγγραφέα - δημοσιογράφου Παύλου Μεθενίτη, προσκεκλημένοι είναι οι συγγραφείς και ποιητές Ντίνος Γιώτης, Γιώργος Γραμματικάκης, Γιάννης Μακριδάκης, Ν.Φ. Μικελίδης, Γιώργος Μπράμος και Γιάννης Παλαβός που θα παρουσιάσουν τα νέα τους βιβλία. Τέλος, θα διεξαχθεί η παρουσίαση της αυτοβιογραφίας του Ντίνου Κατσουρίδη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης. Τέλος, το Διεθνές Φεστιβάλ που φέτος συμπληρώνει 19 χρόνια από την ίδρυση του και διεξάγεται παράλληλα με το Εθνικό, θα προβάλλει 55 ταινίες από 47 χώρες (μια επιλογή από 1.200 ταινίες που υποβλήθηκαν). Στο πρόγραμμα ξεχωρίζει το όνομα της Σοφίας Κλούγκε, κόρης του διάσημου, πολλάκις βραβευμένου στο Φεστιβάλ Βενετίας, Γερμανού σκηνοθέτη Αλεξάντερ Κλούγκε, που αναμένεται να παρευρεθεί στην προβολή της ταινίας της «Carrousel» (στην οποία, την καλλιτεχνική επιμέλεια υπογράφει ο Βιμ Βέντερς). Αλλά και αυτό του γνωστού ηθοποιού Λίαμ Κάνινγκχαμ («Game of thrones», «Τιτανομαχία») που πρωταγωνιστεί στη βρετανοϊρλανδική ταινία «SLR» του Στίβεν Φίνγκλετον. Ενσαρκώνει έναν άντρα που έχει εμμονή με την πορνογραφία μέσω ίντερνετ αλλά μια μέρη κάνει μια σοκαριστική ανακάλυψη. Πρόεδρος της φετινής κριτικής επιτροπής του Εθνικού Φεστιβάλ είναι ο σκηνοθέτης Τάσος Ψαρράς («Καραβάν σεράι») και του Διεθνούς Φεστιβάλ ο Ηλίας Δημητρίου («Fish ‘n’ chips»). 

Οι ταινίες 

Όπως προαναφέραμε, η οικονομική κρίση και οι συνέπειες της (ανεργία, φτώχια, έξαρση του εθνικισμού, ρατσιστικά εγκλήματα, χρέη και κατασχέσεις, αυτοκτονίες, διαδηλώσεις, ΜΑΤ, μετανάστευση, εργασιακή εκμετάλλευση) απασχολεί πολλές από τις μικρού μήκους ταινίες των νεαρών σκηνοθετών: όπως στο «Red hulk» της Ασημίνας Προέδρου, στο οποίο ο Γιώργος (ο πρωταγωνιστής) μένει μόνος στην Αθήνα. Υποτίθεται ότι σπουδάζει, αλλά αναγκάζεται και να δουλεύει. Από τη ζωή του λείπουν το νόημα, η αυτοπεποίθηση, η ταυτότητα, η αποδοχή. Γεμίζει το κενό ως red hulk, όπως είναι γνωστός στο σύνδεσμο οπαδών της ομάδας του. Ώσπου η εμπλοκή του σ' ένα επεισόδιο ρατσιστικής βίας φέρνει μπροστά του νέα αδιέξοδα, διλήμματα και επιλογές. Στην ταινία «Αντιπαροχή» της γνωστής στο Φεστιβάλ Νάνσυς Σπετσιώτη, ο Βασίλης θέλει να δώσει αντιπαροχή το παλιό σπίτι της μητέρας του ώστε να γλιτώσει από την κατάσχεση το διαμέρισμά του. Από την άλλη μεριά, η Νικολέτα Λεούση στη «Γεννήτρια» της μιλάει για τον 50χρονο Σάββα, ο οποίος βλέπει να γκρεμίζεται ότι έχτιζε σε όλη του τη ζωή. Άλλωστε πολλά είναι τα ερωτήματα που τον βασανίζουν: «Πώς έφτασα ως εδώ; Τι μπορεί να γίνει τώρα; Ο κόσμος γύρω απ' το μαγαζί μου αλλάζει διαρκώς. Ανησυχεί για το μέλλον της κόρης μου. “Όσο είμαστε εμείς γεροί, να μη φοβάσαι τίποτα”.» Βασισμένη σε διήγημα του Χιώτη συγγραφέα Γιάννη Μακριδάκη είναι η «αγωνιστική» αλλά και αυθεντική μικρού μήκους ταινία του Γιώργου Μπακόλα «Δεν θα υποκύψουμε». Αγωνιστής ο μπάρμπα Στέλιος. Στρατό στο αλβανικό μέτωπο, ξανά στρατό στη Μέση Ανατολή, σύρματα στο Ντεκαμερέ κι ύστερα Άη Στράτη και Μακρονήσι εξορία, κοντά είκοσι χρόνια βάσανα απ’ την εξουσία και όλα τα υπόλοιπα από την κοινωνία. Στους «Εθελοντές» του Θοδωρή Βουρνά παρακολουθούμε δύο αδέρφια που αυτοπροσδιορίζονται ως εθελοντές του νόμου και πάνε να προστατέψουν την ιδιοκτησία τους. Ή αλλιώς παίρνουν το νόμο στα χέρια τους. Ενώ, ατην ταινία με τον ευφάνταστο τίτλο «Ο Χριστός σταμάτησε στου Γκύζη» της Αμέρισσας Μπάστα, η κάμερα επικεντρώνεται και πάλι στην οικογένεια: Ένα κορίτσι την πρώτη μέρα του σχολείου αφηγείται τα γεγονότα του καλοκαιριού, κατά το οποίο η οικογένειά της έζησε δύσκολες στιγμές. Τέλος, στο «Υστερόγραφο» των Ισμήνης Φραγκιουδάκη, Ντενίζ Διονυσίου και Ελβίρας Χασάπη, ο Ανδρέας μετά την απόλυση του επιδιώκει να φύγει από την Αθήνα και να κάνει μια νέα αρχή στο νησί απ' όπου κατάγεται. Η σύντροφός του Λυδία δυσκολεύεται να ξεφύγει από τη ζωή που είχε συνηθίσει και να τον ακολουθήσει. 

Η Ιστορία του Φεστιβάλ 

Το Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας ξεκίνησε το 1978 ως πρωτοβουλία της Κινηματογραφικής Λέσχης της Δράμας, έπειτα από τη συσπείρωση πολλών σκηνοθετών που, εν ολίγοις, δεν «συμπαθούσαν» τον τρόπο που επέλεγε και πρόβαλλε τις ταινίες τους το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Η ανταπόκριση τόσο των κινηματογραφιστών όσο και του κοινού ήταν μεγάλη από τον πρώτο καιρό της λειτουργίας του. Έπειτα από μερικά χρόνια, το Φεστιβάλ υιοθετήθηκε από τον Δήμο της Δράμας και στα μέσα της δεκαετίας του 1980 από το κράτος. Μάλιστα από το 1994 το φεστιβάλ διεθνοποιήθηκε, αποτελώντας πλέον ένα από τα σημαντικότερα κινηματογραφικά φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους παγκοσμίως. Πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής του ήταν ο θεσσαλονικιός κριτικός κινηματογράφου (στις εφημερίδες Μακεδονία και Θεσσαλονίκη) Αλέξης Δερμεντζόγλου, τον οποίο διαδέχθηκε ο σκηνοθέτης Αντώνης Παπαδόπουλος που παραμένει μέχρι σήμερα στη θέση αυτή. Το «δυνατό» τμήμα του Φεστιβάλ είναι το Εθνικό Διαγωνιστικό, στο οποίο προβάλλονται κάθε Σεπτέμβριο οι ταινίες εκείνων των δημιουργών που θαυμάζουμε μερικά χρόνια αργότερα. Δεν υπάρχει Έλληνας σκηνοθέτης που να μην έχει προβάλλει τις πρώτες του μικρού μήκους δουλειές στο φεστιβάλ αυτό. Βέβαια, η διεθνοποίηση του Φεστιβάλ έχει προσελκύσει πολλές και καλές ξένες παραγωγές αλλά και καλεσμένους σκηνοθέτες, οι οποίοι αναμειγνύονται με τους Έλληνες συναδέλφους τους δημιουργώντας μια… ωραία ατμόσφαιρα. Η οποία φυσικά επιτείνεται από την πανέμορφη περιοχή της Αγίας Βαρβάρα, που ξαφνικά εμφανίζεται στο κέντρο της πόλης ανάμεσα σε δάση και λίμνες, αλλά και από τους Δραμινούς οι οποίοι έχουν κυριολεκτικά «αγκαλιάσει» το θεσμό. 

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Το Χωνί (15-9-13).