20 Οκτ 2013

22 χρονών, νεκρός από σφαίρα αστυνομικού


Του Νέστορα Πουλάκου 

Κινηματογραφική εβδομάδα γεμάτη με έντονα κοινωνικά μηνύματα είναι αυτή που διανύουμε, μια και τόσο η ρατσιστική βία στην αμερικανική ταινία «Μια στάση πριν το τέλος» όσο και η εκτεταμένη διαφθορά στη ρουμανική «Οικογενειακή υπόθεση» μας κάνουν να αναφωνούμε ότι όντως δεν πάει καλά αυτός ο τόπος εν γένει. Κι όχι μόνο στη χώρα μας. Προτείνουμε ακόμη την απολύτως αισθησιακή, με μια γεύση κοινωνικής ανάλυσης, γαλλική παραγωγή «Νέα και όμορφη». Πλην αυτών, στις αίθουσες μπορείτε να δείτε τη ρομαντική ταινία «Όσα φέρνει ο χρόνος» με τη Ρέιτσελ ΜακΆνταμς. Καθώς και την ταινία επιστημονικής φαντασίας «Riddick» με πρωταγωνιστή τον «πολλά βαρύ» Βιν Ντίζελ. 

22 χρονών, νεκρός από σφαίρα αστυνομικού 

Η ταινία του πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη Ράιαν Κούγκλερ «Μια στάση πριν το τέλος» εντυπωσίασε αρχικά στο Φεστιβάλ του Σάντανς (Μεγάλο Βραβείο και Βραβείο Κοινού), και στη συνέχεια στο Φεστιβάλ των Καννών (Βραβείο στο Ένα Κάποιο Βλέμμα). Με τον εξαιρετικό Μάικλ Μπ. Τζόρνταν στο ρόλο του 22χρονου μαύρου Όσκαρ Γκραντ, που έχασε τη ζωή του την πρωτοχρονιά του 2009 από σφαίρα αστυνομικού εξαιτίας του «υπερβάλλοντα ζήλου» του τελευταίου σε έλεγχο στο μετρό του Όκλαντ στην Καλιφόρνια, η ντοκιμαντερίστικης υφής ταινία του Κούγκλερ μέσα σε μιάμιση ώρα καταφέρνει να μας εξηγήσει τι ήταν το θύμα και ποια «τύχη» τον έριξε στις ορέξεις του ρατσιστή αστυνομικού. Το άριστα δομημένο σενάριο του δημιουργού ξετυλίγει στη διάρκεια μιας ημέρας το βίο και την πολιτεία του νεαρού Γκραντ: τις σχέσεις με την κοπέλα, τη μόλις 4 χρονών κόρη και την οικογένεια του. Τις συναναστροφές του αλλά και το «αμαρτωλό» παρελθόν που είχε. Την προσπάθεια που έκανε να στηριχτεί στα πόδια του και τη δουλειά που έψαχνε. Αλλά και την αγωνία του να βάλει σε μια τάξη την οικογένεια του. Τελικά, το πρωτοχρονιάτικο πάρτι ξεφαντώματος μιας παρέας μαύρων στο Όκλαντ κατέληξε σε τραγωδία. Ένας ψευτοτσακωμός στο συρμό του μετρό, μια μόλις στάση πριν το τέρμα, οδήγησε τους αστυνομικούς σε αναίτια χρήση βίας, ειδικώς όταν διαπίστωσαν ότι είναι μαύροι οι «ταραξίες». Παρόλο που η ταινία του Κούγκλερ εκβιάζει το μελοδραματισμό και υπερβάλει στο πέρασμα του μηνύματος περί αντίστασης στην αλόγιστη χρήση κρατικής βίας και φυσικά στις υπερεξουσίες των οργάνων της (υποτιθέμενης) τάξης, εντούτοις μας αφήνει -τουλάχιστον- εμβρόντητους το γεγονός ότι μια ανθρώπινη ζωή χάθηκε άδοξα, και κυρίως χωρίς λόγο, ακριβώς γιατί ο Γκραντ και οι φίλοι του είναι μαύροι και όχι φιλαράκια, εθνικιστές της «άριας φυλής». Ανώμαλοι οι καιροί, σίγουρα. Για την ταμπακέρα, η δολοφονία του Γκραντ καταγράφηκε από κάμερα κινητού παρολαυτά ο αστυνομικός έπεσε στα μαλακά. Μην ξεχνάμε ότι ανάλογες περιπτώσεις έχουμε ζήσει στο παρελθόν και στη χώρα μας. Ενδεικτικά αναφέρω τις δολοφονίες του Νίκου Σακελλίων και του Αλέξη Γρηγορόπουλου. Η πρώτη από άγριο ξυλοδαρμό, και η δεύτερη από σφαίρα αστυνομικού. Και οι δυο καταγράφηκαν από κινητό… 

Μητέρα – Μαφία 

Οι μόδες περνούν και χάνονται όμως το ρουμάνικο σινεμά που θεωρήθηκε «της μόδας» μετά το 2005, επανέρχεται φέτος και πάλι με ένα αμιγώς κοινωνικό και άκρως ρεαλιστικό θέμα για να κατακτήσει τη Χρυσή Άρκτο και το Βραβείο FIPRESCI στο Φεστιβάλ Βερολίνου. Η «Οικογενειακή υπόθεση» του Κάλεν Πέτερ Νέτζερ μιλάει για αυτά που όλοι θέλουμε να μη «βλέπουμε». Την ύπαρξη της διαφθοράς σε εκείνα τα κοινωνικά στρώματα που έχουν διασυνδέσεις και χρήματα για να την καταφέρουν στους κρατικούς αξιωματούχους. Και τη δύσκολη απογαλακτοποίηση του παιδιού (εν προκειμένω, του γιου) από τη δυναστική και κτητική μητέρα του. Δυο θέματα που απασχολούν έντονα και την ελληνική κοινωνία. Χάρη στην εξαιρετική ερμηνεία της Λουμινίτα Γκεοργκίου, ο Νέτζερ μιλάει για ένα δυστύχημα που «θάφτηκε» όπως όπως. Ο γιος της πανίσχυρης και ευκατάστατης Κορνήλια σκότωσε με το αυτοκίνητο του το μικρό παιδί μιας φτωχής οικογένειας. Για να σώσει το τομάρι του γιου της, αυτή η ραδιούργα γυναίκα, με υψηλές διασυνδέσεις στον κρατικό μηχανισμό της Ρουμανίας, καταφέρνει να χρηματίσει τους πάντες, να αλλοιώσει ιατρικά αποτελέσματα, να μιλήσει με τους «κατάλληλους» ανθρώπους, ακόμη και να φέρει τούμπα την οικογένεια του θύματος. Κυρίως, όμως να επιδείξει στον «ευνουχισμένο» γιο τη δύναμη της για μια ακόμη φορά, ώστε να καταλάβει επιτέλους ότι θα πρέπει να μείνει για πάντα στο υποζύγιο της. Μητέρα - Αφέντρα (κατά Ταβιάνι) ή Μητέρα – Μαφία στη σαθρή, μετά-Τσαουσέσκου, ρουμανική κοινωνία; 

Παίζεται ακόμη 

Η μία αλήθεια είναι ότι προφανώς ο Φρανσουά Οζόν πρώτα διάλεξε την πρωταγωνίστρια του στο πρόσωπο της εκθαμβωτικά όμορφης Μάρτιν Βακτ, και μετά έγραψε την ιστορία του. Η άλλη αλήθεια είναι ότι ο Γάλλος δημιουργός φαίνεται ότι βρίσκει το αλλοτινό καλό κινηματογραφικό του επίπεδο μετά και το περυσινό «Αγόρι στο τελευταίο θρανίο». Στη «Νέα και όμορφη» βέβαια δεν εμβαθύνει τόσο στον ψυχολογικό κόσμο της νεαρής κόρης μιας μεγαλοαστικής οικογένειας, μόλις 17 ετών, που αποφασίζει να γίνει πόρνη ώστε να κατανοήσει τα όρια της. Βέβαια, ο Οζόν δεν προχωράει ούτε σε εύκολες κοινωνιολογικές αναλύσεις και ψυχαναλύσεις ούτε καταλήγει σε άσκοπους διδακτισμούς. Προσπαθώντας να κάνει τη δική του «Ωραία της ημέρας» (του Μπουνιουέλ), (ξανα)μιλάει σε ταινία του για την τρυφερή ηλικία του λυκείου που ψάχνει, ψάχνεται, πειραματίζεται και «μυρίζει» το παράξενο, το εξωτικό, το προκλητικό. Η φιγούρα της νεαρής Βακτ μας αφήνει κολλημένους στην οθόνη, αλλά δε μας συγκινεί συναισθηματικά. Μα περισσότερο ηδονοβλεπτικά. Εντελώς ψυχρή, περιφέρεται από τα δωμάτια των ξενοδοχείων στο σχολείο της, και τούμπαλιν, με περισσή απλότητα. Ελαφρύ δράμα, τρυφερό αλλά και τραχύ, όμορφο και εντυπωσιακό, με μια σκληρότητα εφηβικής ψυχής που δεν δικαιολογείται ποτέ. Αυτός είναι ο Οζόν -οφείλουμε κάποια στιγμή να το παραδεχτούμε. Πειραματιστής κινηματογραφιστής με άποψη, αλλά πέρα για πέρα πρωτοεπίπεδος. 

Μια στάση πριν το τέλος *** 
Οικογενειακή υπόθεση *** 
Νέα και όμορφη **1/2 

*Η στήλη Στοπ Καρέ δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Το Χωνί (20-10-13). Κριτικές μπορείτε να διαβάσετε και στο κινηματογραφικό πόρταλ www.sevenart.gr (17-10-13).