4 Οκτ 2013

Μαχαίρι στο νερό


Του Νέστορα Πουλάκου 

Στο δεύτερο μέρος της στήλης SummerTime προτείνουμε την αθάνατη ταινία του Ρομάν Πολάνσκι «Μαχαίρι στο νερό». Μια ιστορία που έχει συνδεθεί με το καλοκαίρι αφενός γιατί διαδραματίζεται σε ένα μεγάλο μέρος της στη θάλασσα, εν πλω, στη διάρκεια του σύντομου ταξιδιού αναψυχής ενός ιστιοπλοϊκού. Αφετέρου γιατί προβάλλεται σταθερά και διαχρονικά στο κλασικό Ταινιόραμα της οικογένειας Στεργιάκη, που πλέον διεξάγεται στον κινηματογράφο Άστυ της πλατείας Κοραή. Το «Μαχαίρι στο νερό» είναι το κινηματογραφικό ντεμπούτο του Πολάνσκι αλλά και η μοναδική ταινία που γύρισε στην πατρίδα του, την Πολωνία. Απόφοιτος της περίφημης Σχολής Κινηματογράφου του Λοντζ, ο Πολάνσκι με τον σπουδαίο Γέρζι Σκολιμόφσκι στο σενάριο (ένας από τους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες που έβγαλε το νέο πολωνικό ρεύμα στη δεκαετία του 1960) και με τρία φρέσκα και όμορφα πρόσωπα στους πρωταγωνιστικούς ρόλους (Λέον Νιέμτσικ, Γιολάντα Ουμέτσκα, Ζίγκμουντ Μαλάνοβιτς), κατέκτησε τους κριτικούς στο Φεστιβάλ Βενετίας (βραβείο FIPRESCI), έφτασε μέχρι το Όσκαρ και το BAFTA ξενόγλωσσης ταινίας, και άνοιξε τα πανιά του Πολάνσκι πρώτα για την Αγγλία και μετά για τις Η.Π.Α. στο υπόλοιπο της δεκαετίας του 1960. Πρώτα όμως έδωσε τα διαπιστευτήρια του επί πολωνικού εδάφους. Στο «Μαχαίρι στο νερό» παρακολουθούμε μια ιδιότυπη τριάδα να επιδίδεται σε ένα διαρκές παιχνίδι εξουσίας και κυριαρχίας. Ψυχολογικό θρίλερ και διαλογικό σινεμά συμπλέουν ώστε το μεγαλοαστικό ζευγάρι που κατευθύνεται στη θάλασσα για ένα σαββατοκύριακο ξεκούρασης και χαλάρωσης, και ο φτωχός φοιτητής που ψάχνει μέσο για να φτάσει στο προορισμό του, στη φοιτητική εστία, να παίζουν τη γάτα με το ποντίκι πρώτα στο δρόμο και στη συνέχεια στο ιστιοπλοϊκό εν ώρα πλεύσης του. Ο νεαρός φοιτητής κάνει ωτοστόπ νωρίς το πρωί της Κυριακής για να συναντήσει έναν ζοχάδα και νευρικό σύζυγο - μεγαλοδημοσιογράφο αθλητικής εφημερίδας, ο οποίος από τη μια μεριά δεν αντέχει την οδήγηση της συζύγου του και από την άλλη εκδηλώνει με κάθε τρόπο το υπερεγώ του και την τάση του για εξουσία πάνω στο οτιδήποτε. Αφού πρώτα διαπληκτίζεται με τον φοιτητή, τον οποίο παραλίγο να τον πατήσει στη μέση του δρόμου, στη συνέχεια τον καλεί στο αμάξι και μετά στο σκάφος του ώστε να «παίξει» μαζί του. Η διάρκεια του ταξιδιού του ιστιοπλοϊκού είναι απολαυστική. Οι Πολάνσκι - Σκολιμόφσκι έχουν προσέξει την κάθε στιγμή που θα οδηγήσουν όλες μαζί στην κορύφωση, τα ξημερώματα της Δευτέρας. Το φαγητό, οι ιστορίες που διηγείται ο καθένας τους, οι συνεχείς διενέξεις των δυο αντρών και η απάθεια - μη συμμετοχή σε κάθε κουβέντα και επεισόδιο της συζύγου, το παιχνίδι με τα ξυλάκια αλλά και - κυρίως - το παιχνίδι με το μαχαίρι καταλήγουν στη σύγκρουση. Προς το τέλος διαφαίνεται και ποιος είναι ο διακαής πόθος αυτού του παιχνιδιού εξουσίας: το μαχαίρι του νεαρού φοιτητή εποφθαλμιά ο μεγαλοδημοσιογράφος για καθαρά εγωϊστικούς λόγους. Όταν του δίνεται η ευκαιρία το αρπάζει και το πετάει στη θάλασσα… Από κει και μετά οι μεταπτώσεις στις ψυχολογίες των τριών είναι πολλές και μεγάλες. Οι άντρες αντιδρούν και έρχονται στα χέρια. Πέφτουν στη θάλασσα. Ο νεαρός φοιτητής λέει πως δεν ξέρει κολύμπι. Αλήθειες και ψέματα έρχονται στην επιφάνεια και η γυναίκα πλέον παίζει ενεργό ρόλο στη μάχη αυτή, παίρνοντας την ίδια στιγμή τη δική της εκδίκηση. Εν ολίγοις, και με τις μεταπτώσεις να εξακολουθούν, ο εξουσιαστικός σύζυγος της γίνεται και σκουπίδι μπρος στο φόβο, τον κάθε φόβο όπως αποδεικνύεται εντέλει. Αυτή η δυνατή ιστορία διανθίζεται από τη μια μεριά με την υπέροχη και ασπρόμαυρη φωτογραφία του Γέρζι Λίπμαν και από την άλλη με την ατμοσφαιρική τζαζ μελωδία του Κριστόφ Κομέντα. Ο Πολάνσκι έχει προσέξει και την παραμικρή λεπτομέρεια στην ταινία του και το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο αυθεντικό και αισθαντικό αλλά και ατόφια έντονο, ηδονιστικό και ακραίως δονητικό. Η εμπειρία του «Μαχαιριού στο νερό» είναι μια δυναμική κινηματογραφική απόλαυση που δεν πρέπει να απολέσει κανένας συνειδητοποιημένος σινεφίλ.