25 Νοε 2013

Έρωτας κι ερωτική πράξη [Μέρος 1ο]


Του Βασίλη Ακριβούση* 

Θολές κι ακατέργαστες εικόνες από την παιδική μου ηλικία: η ένωση των χειλιών ενός άντρα και μιας γυναίκας στην τηλεόραση· η έλξη για το αντίθετο φύλο στην πρώιμη εφηβεία· η ένδειξη με το «Α» (= ακατάλληλο για παιδιά, προάγγελος των σημερινών σημάτων τηλεοπτικής επεξήγησης)· οι λέξεις αλλά κι οι στάσεις ταμπού παλαιότερων αλλά, εν πολλοίς, και σύγχρονων πάνω στο επίμαχο θέμα. Τέλος μα εξίσου σημαντικό τα μηνύματα της Βίβλου κι η επίσημη θέση της εκκλησίας. Ας δούμε αρχικά τον ορισμό του έρωτα: «η ακατανίκητη συμπάθεια κι έλξη, ιδίως σαρκική, για πρόσωπο του άλλου ή του ίδιου φύλου. Γενικά η αγάπη, η μεταξύ των ερωτευμένων σχέση. Μεταφορικά η σφοδρή αγάπη ή επιθυμία. Ειδικά ερωτική εκδήλωση, το αντικείμενο του έρωτα». Φαίνεται λοιπόν αμέσως κι άμεσα πως ο έρωτας περιλαμβάνει δύο σκέλη: αρχικά το συναισθηματικό - το παιχνίδι θα λέγαμε σήμερα - μεταξύ δύο ανθρώπων. Τα κοιτάγματα (ματιές), οι κινήσεις (αγγίγματα) και τέλος οι σκέψεις ότι αυτό το πρόσωπο «μου αρέσει και θέλω να βρίσκομαι κοντά του ή μαζί του». Στο σημείο αυτό οφείλουμε να τονίσουμε ότι, ανεξάρτητα από την αίσθηση, κάθε εποχή (συντηρητική ή φιλελεύθερη) ακολουθώντας τις επιταγές της κοινωνίας (κοινωνική θέση, οικονομική κατάσταση, κύρος) εκλάμβανε κι εκλαμβάνει τον έρωτα με, λιγότερο ή περισσότερο, διαφορετικό τρόπο. Θα αναφερθούμε σχετικά στη συνέχεια. 

Το δεύτερο σκέλος αφορά καθαρά την ερωτική πράξη, τη συνουσία, το σεξ. Είναι φανερό πως το δεύτερο αυτό μέρος αποτελεί το επιστέγασμα μιας βραχυχρόνιας (σήμερα) ή μακροχρόνιας (παλιότερα) σχέσης, δεσμού, ή ακόμη την ερωτική επαφή μετά την γαμήλια ιεροτελεστία. Σύμφωνα με τη γνώμη ειδικών η συνουσία έχει καλύτερο αποτέλεσμα, όταν το δέσιμο έχει μεγαλώσει, όταν δηλ. οι ερωτευμένοι αισθάνονται ώριμοι στην σχέση τους - τόσο βιολογικά όσο και ψυχολογικά αφενός κι αφετέρου εφόσον έχουν συνειδητοποιήσει ότι το αρχικό ενδιαφέρον μετατρέπεται σε ουσιώδες νιάξιμο ή καλύτερα σε ερωτικό συναίσθημα. Αυτό σημαίνει ότι το έτερο πρόσωπο γίνεται απαραίτητο τις περισσότερες στιγμές της μέρας κι ότι η σκέψη όλη στρέφεται γύρω από αυτό - οι παραπάνω σκέψεις επιβεβαιώνονται κυρίως στους εφήβους και στην πρώτη νεανική ηλικία. Το σπουδαιότερο κι ωραιότερο στην περίπτωση αυτή είναι πως και τα δύο πρόσωπα νιώθουν εξίσου και βιώνουν έλξη ακατανίκητη. Αποκλείονται φυσικά παθολογικά φαινόμενα προσκόλλησης-εξάρτησης, όπως και αψιμαχίες με τρίτους περί της «τελειότητας» του ερωτικού συντρόφου. 

Ας εξετάσουμε τώρα πως αντιλαμβάνονταν τον έρωτα σε παλιότερες εποχές και κατόπιν ποιες απόψεις επικρατούν σήμερα σχετικά με το θέμα αυτό. Για τους αρχαίους Έλληνες ο Έρωτας (γιος της Αφροδίτης) αποτελούσε κινητήρια δύναμη για τη ζωή. Στη «θεογονία» ωστόσο αναφέρεται πως το Ανώτατο Ον τον δημιούργησε πριν από την ύπαρξη του συμπαντος. Κατά συνέπεια του έδιναν τεράστια σημασία, τον τιμούσαν ανάλογα (ως θεό). Για την καλλιεργημένη Αθηναϊκή δημοκρατία πέρα από την ερωτική πράξη ανάμεσα στα αντίθετα φύλα, επιτρεπόταν ο ομοφυλοφιλικός έρωτας άλλοτε Πλατωνικός κι άλλοτε σαρκικός. Η ομοφυλοφιλία λοιπόν (σήμερα καταδικαστέα ακόμη κι ως αρρώστια από κάποιους...) ήταν αρκετά διαδομένη, φαίνεται όμως ότι δεν ήταν απλά σαρκική επαφή ή χειρότερα ταπείνωση κάποιου αλλά αίσθηση ερωτικής ολοκλήρωσης, που συνοδευόταν από αγάπη. Γενικότερα σε όλο τον αρχαίο κόσμο συναντάμε το πρωταρχικό ένστικτο άλλοτε πιο ακραίο κι άλλοτε πιο συντηρητικό. Αναφέρονται περιπτώσεις βασιλιάδων με πολλές και πολλούς ερωτικούς συντρόφους, το στοιχείο του πάθους ήταν έκδηλο κι έντονο ενώ περιπτώσεις αιμομειξίας δεν σπάνιζαν. (Στη Ρωμαϊκή εποχή βέβαια η ερωτική πράξη εκτραχηλίστηκε - βλ. όργια - τόσο, που ξεπέρασε κάθε όριο ηθικής). Ωστόσο οφείλουμε να αναγνωρίσουμε πως ο κλασικός Ελληνισμός είχε κώδικα τιμής στα περί έρωτος, π.χ σπάνιζε το φαινόμενο της απιστίας ενώ οι εταίρες της εποχής τύχαιναν ιδιαίτερου σεβασμού. Οι κωμωδίες του Αριστοφάνη εξάλλου μέσα από τα ήθη της εποχής σατιρίζουν και τον έρωτα με καθαρά ελευθεριάζον ύφος. 

Οι πρώτες φραγές στην ερωτική ελευθερία (ή καλύτερα ελευθεριότητα) εμφανίζονται στους Ιουδαίους κι αργότερα στα πρώτα Χριστιανικά χρόνια. Η ύπαρξη ενός, μόνου κι αληθινού Θεού αμέσως κωδικοποίησε πολλά θέματα κι ανάμεσα τους τις σχέσεις ανάμεσα στα φύλα. Πασίγνωστη είναι η έβδομη εντολή (ου μοιχεύσεις) από το δεκάλογο του Εβραϊκού νόμου. Η διδασκαλία τόσο του Ιησού όσο και του αποστόλου των εθνών Παύλου πάντως φέρνει μία σημαντική αλλαγή στην αντίληψη για την θέση της γυναίκας, που από τότε μειονεκτούσε έναντι του άντρα. Η γυναίκα λοιπόν εξισώνεται με τον άντρα, αποκτά δικαιώματα, ενώ συγχωρούνται ακόμη και της πόρνης οι αμαρτίες, σύμφωνα με τον Κύριο. Τη διδασκαλία του Χριστού εκμεταλλεύθηκε κατά το συμφέρον της η Καθολική εκκλησία. Την περίοδο του μεσαίωνα παρατηρούμε το ολοκληρωτικό και δεσποτικό πρόσωπο της με την απαγόρευση διά ροπάλου της ερωτικής σχέσης ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες με μόνη εξαίρεση τη μετά το γάμο επαφή κι αυτή αποκλειστικά για τεκνοποίηση (δυστυχώς τέτοια αντίληψη υιοθετείται από πολλούς ακόμη και σήμερα, κατάλοιπο εποχής σκοτεινής). Τα περίφημα «συγχωροχάρτια», που δίνονταν από εκπροσώπους της, μάλιστα έναντι αμοιβής, αφορούσαν ανάμεσα σε άλλα και τη συνουσία. Η ενορχηστρωμένη αυτή προσπάθεια του Καθολικισμού απέβλεπε στον πλήρη έλεγχο της κοινωνίας (κι όχι μόνο) με τον εκφοβισμό των απλών ανθρώπων περί ενός Θεού τιμωρού, που οι αυτόκλητα επί γης σφετεριστές Του μπορούσαν να συγχωρούν αμαρτίες, ενώ πρόσφατες αποκαλύψεις μαρτυρούν τον έκλυτο βίο μελών της παπικής εκκλησίας. 

Υποταγή απαιτείται εξάλλου από τα νέα μέλη στα παλαιότερα στις διάφορες σατανιστικές οργανώσεις, σέκτες κι αιρέσεις. Η επίπλαστη εικόνα που παρουσιάζουν οι περισσότερες απ’ αυτές, ότι δηλ. κόπτονται για τη σωτηρία των στρατολογούμενων ή ότι θα τους προσφέρουν κύρος και πλούτη, παρασύρουν αρκετούς, που τελικά γίνονται υποχείρια και τυφλά όργανα των κυρίων τους. Επιπλέον ενώ ο Καθολικισμός απαγορεύει το σεξ, οι οργανώσεις που προαναφέραμε φτάνουν στο άλλο άκρο: σε πολλές περιπτώσεις απαραίτητη προϋπόθεση της εισαγωγής και της μύησης στην «ομάδα» είναι η ερωτική πράξη, τις περισσότερες φορές εν είδει οργίου και κάποτε θυσιάζοντας ζώα ή ακραία ανθρώπους. Απόκλείουμε επομένως οποιοδήποτε συναίσθημα στις παραπάνω περιπτώσεις και απαιτείται μέγιστη προσοχή ειδικά από τη νεολαία για τα άτομα που την προσεγγίζουν. 

Κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα και ειδικότερα στις δεκαετίες του ΄60 και του ΄70 παρατηρούμε έξαρση της ερωτικής πράξης με το κίνημα των χίπις. Η τάση αυτή, που ξεκίνησε ως αντιπολεμική δράση («κάντε έρωτα, όχι πόλεμο») στις επεμβάσεις των Η.Π.Α στο Βιετνάμ κι αλλού κορυφώθηκε με το σύνθημα «σεξ, ναρκωτικά και ροκ ν’ ρολ». Οι χίπις - ελπίζοντας να φέρουν την ειρήνη στον κόσμο - ντύνονταν ασυνήθιστα για την εποχή, άφηναν μακριά μαλλιά και γένια κι οδηγήθηκαν στην τέλεια απάθεια (στις μικρές κοινωνίες τους στα διάφορα μέρη του κόσμου), πίνοντας, καπνίζοντας απαγορευμένες ουσίες, χορεύοντας έως έκστασης κι αλλάζοντας συχνά ερωτικούς συντρόφους. Φαινομενικά «τα παιδιά των λουλουδιών», όπως ονομάστηκαν, είχαν καλές προθέσεις, το κίνημα τους ωστόσο δεν ήταν τίποτα παραπάνω από την οργισμένη αντίδραση των νέων της μεσοαστικής και κάποτε ανώτερης τάξης της εποχής εκείνης, οι οποίοι κατέφυγαν στον εύκολο αυτό τρόπο προκειμένου να διαμαρτυρηθούν για τους πολέμους ανά τον κόσμο. Υπεύθυνος αγώνας δεν υπήρξε κι η ερωτική πράξη, όπως γινόταν, αποτελούσε το ράπισμα στη συντηρητική Αμερικανική κοινωνία, η οποία καταπίεζε τη νέα γενιά, όπως ισχυρίζονταν οι εκφραστές της. 

Η Ορθόδοξη εκκλησία στη σύγχρονη εποχή, ακολουθώντας τις επιταγές του Ευαγγελίου και τις Πατερικές γραφές, ότι τόσο η ερωτική συνεύρεση όσο κι ο αυνανισμός είναι αμαρτήματα. Αμαρτήματα όμως που οι πνευματικοί (με το μυστήριο της εξομολόγησης) συνήθως συγχωρούν. Πως θα μπορούσε άλλωστε να συμβαίνει διαφορετικά από την στιγμή που ο Θεός (σε αντίθεση με την Καθολική εκκλησία του μεσαίωνα) κηρύσσεται ως Θεός αγάπης, που καλεί τους πάντες σε μετάνοια; Στο σημείο αυτό αξίζει να θίξουμε ένα λεπτό κι εξαιρετικής σημασίας ζήτημα: το εν γνώσει αμάρτημα. Είναι αδύνατο στην εποχή μας να μην γνωρίζει κάποιος ότι ην απλή σαρκική επαφή (όπως η ψευδολογία, η συκοφαντία και το μίσος) βρίσκονται εκτός νόμου Θεού και παρόλα αυτά να συνευρίσκεται. Ας μην φανταστεί ο αναγνώστης ότι ρίχνουμε την πέτρα του αναθέματος, γεμίζοντας τον με τύψεις κι ενοχές. Η ηδονή εξάλλου αποτελεί κομμάτι του εαυτού μας και σύμφωνα με ιατρικές έρευνες η ερωτική πράξη συντελεί στην καλή ψυχική και σωματική υγεία. Με μέτρο όμως, με συναισθηματική αληλλοκά- λυψη και με την απαραίτητη προφύλαξη. Η ειλικρινής συνείδηση ωστόσο καθενός από εμάς ας αποφασίσει για το κατά πόσο είναι δίκαια τα πεπραγμένα του. Στις απαρχές του 21ου αιώνα ο έρωτας φαίνεται να έχει χάσει πολύ από την όποια αίγλη του. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως δεν υπάρχουν άνθρωποι, που χωρίς να καταπιέζουν τα ένστικτα και τα συναισθήματα τους και διακατεχόμενοι από ηθικές αρχές, σκέφτονται σοβαρά αυτό το τόσο σπουδαίο μα κι εξίσου απλό θέμα. Επιτέλους ας παραδεχτούμε (είναι καιρός) δεν είναι και γι’ αυτό δεν πρέπει να αποτελεί ταμπού. Οι προηγούμενες γενιές, δεχόμαστε, έχουν κάθε δικαιολογία να μην μιλούν και να μην καθοδηγούν - ιδιαίτερα οφεί- λουν να καθοδηγούν, όπως και το σχολείο από τις τελευταίες τάξεις του δημοτικού - τα παιδιά, όσον αφορά τις σχέσεις των τελευταίων (κι όχι μόνο γι’ αυτές). 

[ Συνεχίζεται ]

*Ο Βασίλης Ακριβούσης είναι ποιητής.