10 Νοε 2013

Η οδύσσεια του διαστήματος


Του Νέστορα Πουλάκου 

Στη σκιά του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, δυο εντυπωσιακές ταινίες που άνοιξαν σε επιλεκτικές αίθουσες την περασμένη εβδομάδα (ως previews) κυριαρχούν στις επιλογές μας. Τόσο το «Gravity» όσο και το «Όλα χάθηκαν» διαθέτουν μια κοινή συνισταμένη: τη δύναμη της θέλησης του ανθρώπου για ζωή και το ένστικτο της επιβίωσης του είτε βρίσκεται χαμένος στο… διάστημα είτε καταμεσής του ωκεανού. Προβάλλονται επίσης: η τελευταία ταινία του αειθαλούς Μπερνάρντο Μπερτολούτσι «Εγώ κι εσύ», η «10η μέρα» του Βασίλη Μαζωμένου -και για τις δυο ταινίες θα μιλήσουμε παρακάτω-, το «Miss Violence» του Αλέξανδρου Αβρανά που έφυγε με τρία βραβεία από το πρόσφατο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βενετίας. 

Η οδύσσεια του διαστήματος 

Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η νέα «Οδύσσεια του διαστήματος» όμως οι προθέσεις του Αλφόνσο Κουαρόν, όπως τουλάχιστον αποτυπώνονται στην οθόνη, απέχουν χιλιόμετρα από τη μεγαλοσύνη του δημιουργήματος του Κιούμπρικ. Από την άλλη πλευρά, το «Gravity» είναι τόσο εντυπωσιακό σε δυο βασικά σημεία, που δεν θα είναι ιεροσυλία να δηλώσουμε ότι όντως, αν και μόλις μιάμισης ώρας, είναι μια ταινία επιστημονικής φαντασίας που μπαίνει στο πάνθεον των καλύτερων και στέκεται άξια δίπλα στο έπος του Κιούμπρικ. Εδώ, δεν υπάρχουν εντυπωσιακά σκηνικά, ούτε θορυβώδη εφέ και πολυπληθή καστ. Ο Κουαρόν έφτιαξε μια ταινία με μόλις δυο ηθοποιούς να ίπτανται στο διάστημα –για την ακρίβεια, επί μια ολόκληρη ώρα βλέπουμε μόνο το one woman show της αγνώριστης Σάντρα Μπούλοκ (στην πιο παράξενη ερμηνεία της καριέρας της) αφού ο χαρακτήρας του Τζορτζ Κλούνεϊ χάνεται στην άβυσσο του διαστήματος σχετικά νωρίς. Ποια είναι αυτά τα δυο βασικά σημεία: πρώτον, η (απλή) ιστορία επιβίωσης δυο αστροναυτών στο χάος του διαστήματος όταν το σκάφος τους παθαίνει βλάβη και διαλύεται στη διάρκεια της διαστημικής αποστολής τους. Ο Κουαρόν, σε αντίθεση με πολλούς συναδέλφους του στο παρελθόν, δεν προσπαθεί να ανακαλύψει τον τροχό ούτε να εξηγήσει το μυστήριο του διαστήματος. Δεν θέλει να μας δείξει, αν υπάρχει ζωή κι αλλού, από πού προερχόμαστε ούτε που εντέλει πηγαίνουμε. Έχοντας αφήσει πίσω του όλη αυτήν τη φιλολογία, δείχνει απλώς την περιπέτεια δυο αστροναυτών. Και γι’ αυτό, επειδή μιλάμε για απλά καθημερινά πράγματα, αν και… διαστημικά, μεγαλώνει η ένταση μέσα μας. Δεύτερον, τα συναισθήματα που αναβλύζουν από τις εντυπωσιακές σκηνές στο χάος του διαστήματος, όπου ανάμεσα στο απόλυτο μαύρο δυο άνθρωποι με λευκές περιβολές ονειρεύονται τη ζωή και τη Γη. Επαναλαμβάνουμε ότι και σε αυτό το σημείο, ο Μεξικανός σκηνοθέτης και σεναριογράφος έχει την ευστροφία να «παίξει» με το πιο απλό, «δεδομένο» γεγονός: την ίδια τη ζωή. Τοποθετώντας την στο εκτός πλαισίου κάδρο της οδύσσειας διαστήματος. Με όλα αυτά να μας έχουν κερδίσει ήδη και, με επιπλέον τα απαραίτητα εφέ, την τελειότητα της εικόνας και το δυναμικό σάουντρακ, καταλήγουμε ότι το «Gravity» είναι μια μεγαλειώδης ταινία, χωρίς ίχνος κλισέ, που αναδεικνύει το ύψιστο αγαθό μέσα από την απλότητα της. Τη ζωή. 

Ο άνθρωπος της θάλασσας 

Ένας συγκινητικός Ρόμπερτ Ρέντφορντ μας καθηλώνει για 100 ολόκληρα λεπτά στη θέση μας, χωρίς να λέει ούτε μισή κουβέντα! Ακόμη μια «παράξενη» ταινία, όσο μεγαλειώδης και εντυπωσιακή είναι αυτή καθαυτή, δίχως ίχνος εφέ και επιτήδευσης, είναι το «Όλα χάθηκαν» του Αμερικανού δημιουργού Τζ. Σ. Σαντόρ. Χωρίς να μαθαίνουμε πότε τίποτε για τη ζωή του γηραιού ναυαγού, ποιος είναι, τι δουλειά κάνει (ή έκανε), που ζει, αν έχει οικογένεια (βλέπουμε μια βέρα στο χέρι του), πως βρέθηκε καταμεσής του ωκεανού σε ένα ιστιοπλοϊκό κτλ., παρακολουθούμε με κομμένη την ανάσα τον αγώνα του έμπειρου ιστιοπλόου να επιβιώσει όταν το σκάφος του παθαίνει βλάβη και μπάζει νερά. Έχοντας αραγμένο το ιστιοπλοϊκό του στα ανοιχτά του ωκεανού, ένα πρωινό ξυπνάει όταν διαπιστώνει ότι τον έχει χτυπήσει ένα… βυθισμένο κοντέινερ! Από εκείνη τη στιγμή ξεκινάει η θαλάσσια οδύσσεια και ταυτόχρονα το one man show του αειθαλούς Ρόμπερτ Ρέντφορντ, ο οποίος ακόμη και στην ηλικία των 77 ετών δεν ξεχνάει την ερμηνευτική του δεινότητα. Με ελάχιστη μουσική, καθόλου λόγια, ένα μόνο χαρακτήρα και ένα σενάριο εντέλει δύσκολο που άφησε να αναπτυχθεί τόσο η σχέση σκηνοθέτη – πρωταγωνιστή όσο και ο «ηθελημένος» αυτοσχεδιασμός του δεξιοτέχνη ηθοποιού, έχουμε μια ολοκληρωμένη δημιουργία, καθ’ όλα εντυπωσιακή, η οποία θα παιδέψει όσο να ‘ναι τους θεατές που θα την επιλέξουν. Αξίζει ο κόπος όμως. 

Απότομη ενηλικίωση 

Στα βαθειά γηρατειά του, ο Μπερνάρντο Μπερτολούτσι που όλοι αγαπήσαμε για τις τρυφερές όσο και ερωτικές ταινίες του, αλλά και για τις επικές όσο και μεγαλειώδεις παραγωγές του, ίσως στην τελευταία ταινία της σπουδαίας καριέρας του, 10 χρόνια από τους, επίσης, νεανικούς «Ονειροπόλους», επιστρέφει στην εφηβεία και δείχνει έναν σπυριάρη νέο, χαμένο στις εμμονές του και βυθισμένο στη ματαιότητα της εσωτερικής του επανάστασης. Περιθωριοποιημένος από το σχολικό του περιβάλλον, μόνιμα εχθρικός και αντιδραστικός με την οικογένεια του, λέει ψέματα, φτιάχνει το ντοστογεφσκικό υπόγειο του και αφήνεται στον έρωτα (;), τη φιλία (;), τη συντροφικότητα (;) της όμορφης μεν «καμένης» δε θετής αδελφής του, η οποία βρίσκει εκεί την «αποτοξίνωση» από τις ουσίες και τη σαθρή κοινωνικότητα που διακαώς επιθυμούσε. Με σχόλια πάνω στην αστική τάξη, την οικογένεια, τις σχέσεις, το σχολείο και τον κόσμο που θέλουμε να φτιάξουμε για να ζήσουμε όταν είμαστε έφηβοι, ο Μπερτολούτσι κλείνει την καριέρα του με μια εντυπωσιακή φινάλε σεκάνς, και παρόλο που η ιστορία του σε πολλές στιγμές της δεν μας πείθει για τη σοβαρότητα της, εμείς μειδιούμε γλυκά γι’ αυτό το αντίο μιας άλλης, πιο αθώας (;), εποχής. 

Παίζεται ακόμη 

Η «10η μέρα» του Βασίλη Μαζωμένου είναι ένα ιδιότυπο ντοκιουντράμα για την οδύσσεια ενός νεαρού Αφγανού από τη χώρα του στην Ελλάδα. Με κεντρικό αφηγητή τον ήρωα, ο Μαζωμένος αποτυπώνει με πλάνα του από τις εμπόλεμες αυτές περιοχές το δράμα του νεαρού μετανάστη, ο οποίος δεν μπορεί πουθενά (στο Αφγανιστάν, στο Ιράν, στην Τουρκία, στην Ελλάδα) να βρει την ηρεμία του, την ησυχία του, το απάγκιο του. Συγκλονιστικά είναι τα πλάνα του Έλληνα σκηνοθέτη από το αυτομαστίγωμα των μεταναστών για τον εορτασμό της 10ης ημέρας προς τιμή του Αλλάχ, που λαμβάνει χώρα στον τόπο προσευχής τους, στον Πειραιά. Η ταινία έλαβε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής του 25ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου. 

Gravity ****
 Όλα χάθηκαν *** 
Εγώ κι εσύ **1/2 
10η μέρα ** 

*Η στήλη Στοπ Καρέ δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Το Χωνί (10-11-13).