17 Νοε 2013

Ο χειρότερος εχθρός: ο εαυτός μου


Του Νέστορα Πουλάκου 

Στο βραβευμένο μεν θεσμικά άνυδρο δε ελληνικό κινηματογράφο, επιστρέφει ένας βετεράνος του για να «διδάξει» στη νέα γενιά των weird απολαύσεων και των φεστιβαλικών επιδιώξεων πως είναι να διηγείσαι μια ιστορία με αρχή-μέση-τέλος και να καθηλώνεις τον θεατή με ξεκάθαρα κινηματογραφικούς όρους. Ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος του «Ξαφνικού έρωτα» και της «Πίσω πόρτας», επανέρχεται με τον «Εχθρό μου», την -μόλις- πέμπτη ταινία του από το μακρινό 1974! Πλην των παρακάτω προτάσεων, παίζονται ακόμη: η «Αφροδίτη με τη γούνα» του Ρομάν Πολάνσκι με την εκθαμβωτική Εμανουέλ Σενιέ σε μια κινηματογραφική μεταφορά νουβέλας του Μαζόχ. Το χορευτικό δράμα «Στη μάχη του χρόνου» και το κινούμενο σχέδιο «Free birds». Η ελληνική ταινία επιστημονικής φαντασίας «Αδάμαστος: Τα χρονικά του δρακοφοίνικα». 

Ο χειρότερος εχθρός: ο εαυτός μου 

«Εγκλωβισμένος» ανάμεσα στη διαφήμιση και το λαϊκό σινεμά με προδιαγραφές που πιστά υπηρετεί από τη δεκαετία του 1970, ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος μπορεί να ανήκει στη γενιά του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, όμως ανέκαθεν ξεχώριζε από τις χασμουριστικές επιταγές του. Από τα «Μέγαρα» μέχρι την «Πίσω πόρτα», δυο ταινίες με κοινωνική και πολιτική χροιά, κι από τον «Ξαφνικό έρωτα» μέχρι το «Άντε γεια», δυο ερωτικά δράματα υψηλών εντάσεων, ο Τσεμπερόπουλος φροντίζει να διηγείται μια ψυχαγωγική κινηματογραφική ιστορία, με μπόλικη ουσία. Αυτή την πρακτική δεν παραλείπει ούτε στην πέμπτη ταινία του, μιας διαδρομής κοντά σαράντα χρόνων. «Ο εχθρός μου» είναι ο χειρότερος εαυτός μου, είναι σαν να λέει ο Τσεμπερόπουλος αλλά και η φροϋδική ψυχολογία δεκαετίες τώρα. Με επίκεντρο έναν φιλήσυχο γεωπόνο και οικογενειάρχη (ρεσιτάλ μικροαστικής ερμηνείας από τον Μανώλη Μαυροματάκη) με ιδιάζουσες ελευθεριακές ιδέες (και παρέες), ο έλληνας δημιουργός μιλάει για την ανατροπή της ψυχοσύνθεσης, της κοσμοθεωρίας και της εν γένει συμπεριφοράς του. Μια συμμορία ληστών (μεταναστών, όπως καταλαβαίνουμε από την προφορά τους) κάνει το σπίτι του γης μαδιάμ, το καταληστεύει και κακοποιεί την κόρη του. Διαλυμένος συναισθηματικά και οργισμένος βαθιά μέσα του, αφήνει τον εαυτό του να παρασυρθεί από το ρατσιστικό μίσος, ζητώντας ανταπόδοση και εκδίκηση. Έτσι, διαλύει τον εαυτό του, την οικογένεια του, τη δουλειά και τον περίγυρο του. Ο κόσμος γύρω του μοιάζει ακατανόητος, το δε παρελθόν του στρεβλό και ψεύτικο. Καθημερινά επισκέπτεται την «κόλαση» και γυρίζει πίσω, έχοντας χάσει μια για πάντα τον «παράδεισο» που είχε φτιάξει χρόνια τώρα. Στο τέλος όμως, παρά τα λάθη και τα εγκλήματα, θα έρθει η εξιλέωση… Μάλιστα, στην τελευταία σεκάνς -ένα αληθινά εξαιρετικό πλάνο- βλέπουμε τον ήρωα να κάθεται κατάχαμα στο πεζοδρόμιο, ανάμεσα στις δυο λωρίδες της λεωφόρου Αλεξάνδρας αποσβολωμένος από το λάθος του. Πολιτικό σχόλιο, κοινωνική κατάθεση ψυχής με φόντο και μόνο την κρίση, που γίνεται πλέον κρίση αξιών, ήθους και ψυχισμού. «Ο εχθρός μου» είναι αυτό που αποκαλούμε πραγματικό σινεμά. Μια ιστορία που μας γεμίζει με ζωή καθώς βλέπουμε με τα ίδια μας τα μάτια τη μη-ζωή. 

Γυναίκες στα άκρα 

Από το Ισραήλ μέχρι τη Βρετανία, παρακολουθούμε δυο ιστορίες που ανήκουν σίγουρα σε ένα μετά-αποκαλυπτικό περιβάλλον. Είτε πραγματικά («Στο κενό της») είτε μυθοπλαστικά («Σ’ αγαπώ»). Στο επίκεντρο τους είναι δυο νεαρές γυναίκες που αντιδρούν, ξεσπούν, εξεγείρονται ώστε να κατακτήσουν αυτό που θέλουν διακαώς παρά τις καταπιεστικές συνθήκες στις οποίες ζουν. Αλήθεια, θα τα καταφέρουν; 

Στο κενό της 

Η κάμερα της, επίσης, βαθιά θρησκευόμενης Ράμα Μπερστάιν περιφέρεται στη βαθιά συντηρητική και ιδιαίτερα περίκλειστη χασιδική κοινότητα των Ορθόδοξων Εβραίων. Σε αυτήν, ένα 18χρονο κορίτσι καλείται από την οικογένεια της να παντρευτεί τον άλλοτε σύζυγο της νεκρής αδερφής της –και πατέρα των ανιψιών της- ώστε εκείνος να μη φύγει μακριά από την οικογένεια αλλά και την αυστηρή θρησκευτική κοινότητα στην οποία ανήκει. Πρώτα απ’ όλα η ταινία λειτουργεί εντελώς αποκαλυπτικά σχετικά με το πώς κινούνται οι Ορθόδοξοι Εβραίοι εντός της κοινότητας τους. Σαν να πρόκειται για έναν άλλο κόσμο, ή αλλιώς έναν κόσμο μέσα στον ήδη υπάρχοντα, με αυστηρές επιταγές, απαράβατους κανόνες και το λόγο του Θεού πάνω απ’ όλους και όλα. Εν συνεχεία μιλάει για μια ιστορία «τρέλας» που ουσιαστικά καταργεί τους ανθρώπινους κανόνες προκειμένου να τηρηθούν τα κλειστά πλαίσια της οικογένειας και της κοινότητας. Το θέμα της Μπερστάιν και η «ήσυχη» πάλη της κοπέλας είναι από μόνα τους ικανά να κρατήσουν τον θεατή στην αίθουσα, παρόλο που σκηνοθετικά η δημιουργός παραδίδει ένα κομ ιλ φο δράμα που δεν θίγει τα κακώς κείμενα τόσο ώστε να προκαλέσει συναισθηματικό αποτροπιασμό το όλο σκηνικό. Ούτε υποκινεί επαναστάσεις ώστε να φέρει την ανατροπή τόσο κινηματογραφικά όσο και κοινωνικά. Δείχνει απλώς αυτό που βλέπουμε. Ένα σκληρό και δύσκαμπτο κόσμο. 

Σ’ αγαπώ 

Νεανικό ρομάντζο χολιγουντιανής κοπής εκτυλίσσεται εντός μιας κινηματογραφικής δυστοπίας, όπου το κορίτσι παρά την καταστροφή που συντελείται γύρω του ψάχνει το αγόρι εκείνο που την έκανε ευτυχισμένη πριν τον πόλεμο. Χωρίς να είναι όσο απλοϊκό ακούγεται, το «Σ’ αγαπώ» του Κέβιν Μακντόναλντ κινείται ανάμεσα στα «Παιδιά των ανθρώπων» και τη ροζ ρομαντζάδα χωρίς να προσβάλλει την αισθητική και χωρίς να υποτιμά τη νοημοσύνη μας. Η ηρωίδα μας βιώνει το απόλυτο κενό: από την ξεγνοιασιά της νιότης στη βρετανική εξοχή και το πρώτο ερωτικό καρδιοχτύπι καταλήγει στη βαναυσότητα του Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου και την πρόωρη απώλεια της νεανικής της αθωότητας. Το στοίχημα που βάζει είναι να νικήσει την κακία και να βρει τον άνθρωπο που της έδωσε ελπίδα πριν το μπουμπουνητό των όπλων. Η θέληση και ο αγώνας θα υπερνικήσουν τα εμπόδια. Πρόκειται για ένα αισθητικά κινηματογραφικό ποίημα που όμως χάνεται μέσα σε ανόητους διαλόγους παρά το ιδιαιτέρως ενδιαφέρον θέμα του. 

Ο εχθρός μου *** 
Στο κενό της **1/2 
Σ’ αγαπώ ** 

*Η στήλη Στοπ Καρέ δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Το Χωνί (17-11-2013).