15 Δεκ 2013

Ο θείος Σαμ θυμάται…


Του Νέστορα Πουλάκου

Όσο πλησιάζουν οι γιορτές τόσο πληθαίνουν οι μεγάλες παραγωγές του Χόλιγουντ, που θα φέρουν τον κόσμο στις αίθουσες. Γεγονός βέβαια δύσκολο έτσι κι αλλιώς. Δυο μόλις ταινίες βγαίνουν αυτή την εβδομάδα στους κινηματογράφους. Η μια είναι και η πρόταση μας, η αντιρατσιστική και ιστορική ταινία «12 χρόνια σκλάβος», που θυμίζει στην Αμερική ένα από χιλιάδες εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που έχει κάνει στην Ιστορία της. Η άλλη είναι το δεύτερο μέρος της νέας σειράς ταινιών που βασίζεται σε βιβλία του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, «Χόμπιτ: Η ερημιά του σοφιστή». 

Ο θείος Σαμ θυμάται… 

Η ένωση των εποίκων πριν μερικούς αιώνες, υποτίθεται, ότι θα έφτιαχνε ένα σύγχρονο, δημοκρατικό και άκρως ελευθεριακό κράτος. Σε αρκετά σημεία του αυτός ο στόχος πέτυχε, οι Η.Π.Α. είναι ο κυρίαρχος του κόσμου που καθορίζει τις τύχες πολλών λαών. Από την άλλη μεριά βέβαια, αυτή η παντοκρατορία έφερε χιλιάδες εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Ένα από αυτά ήταν η δουλεία, η σκλαβιά των μαύρων της Αφρικής που μόνο αποτροπιασμό προκαλεί, ακόμη και σήμερα, εξαιτίας της δήθεν «ανωτερότητας της λευκής φυλής». Στα περυσινά Όσκαρ, ο «Λίνκολν» του Σπίλμπεργκ και ο «Django unchained» του Ταραντίνο, δυο ταινίες που υπενθύμισαν στους Αμερικανούς την Ιστορία τους σχετικά με τους σκλάβους, κυριάρχησαν και διακρίθηκαν. Κάτι ανάλογο επιχειρεί φέτος και ο Στιβ ΜακΚουίν, αυτή τη φορά ένας μαύρος καλλιτέχνης που με τη δυναμική του «Hunger» μας εξέπληξε πριν μερικά χρόνια. Ο ΜακΚουίν αφηγείται την αληθινή ιστορία του μαύρου Σόλομον Νόρθαπ, ο οποίος στα μέσα του 19ου αιώνα κι ενώ ζούσε ελεύθερος (!) στη Νέα Υόρκη, απήχθη από δυο λευκούς επιχειρηματίες και πουλήθηκε σαν σκλάβος! Παρόλο που είχε χαρτιά, οικογένεια, όλα ήταν νόμιμα δηλαδή. Γιατί κανείς δεν τον πίστευε. Κανείς δεν μπορούσε να διανοηθεί ότι υπάρχει ελεύθερος μαύρος στις Η.Π.Α. του 19ου αιώνα! Με αμέτρητα φλας μπακ, ο ΜακΚουίν αφηγείται αυτή την οδύσσεια, το δύσκολο αγώνα ενός ανθρώπου που εξαιτίας του χρώματος του έζησε για δώδεκα ολόκληρα χρόνια μακριά από την ίδια τη… ζωή του! Η ταινία είναι χορταστική, αποκαλυπτική και άκρως ενδιαφέρουσα, με τη σκηνοθεσία του ΜακΚουίν να διαθέτει ιδιαίτερη ένταση και τις ερμηνείες των βασικών χαρακτήρων, του Τσιούιτελ Ιτζίοφορ που ερμηνεύει τον πρωταγωνιστή και του Μάικλ Φασμπέντερ, να επιτείνουν το δράμα, την αγωνία αλλά και τη σκληρότητα της ίδιας της Ιστορίας. Η ταινία «12 χρόνια σκλάβος» ξεκίνησε με βραβεία στο Φεστιβάλ του Τορόντο, το πρώτο δηλαδή crash test για την οσκαρική επικράτηση, έχει ήδη κερδίσει ενώσεις κριτικών και οδεύει προς τη βραδιά του Όσκαρ επιζητώντας βραβεία. Αυτή όμως είναι και η «παγίδα» στην ταινία: όσο «ανατρεπτική» κι αν είναι για τους Αμερικανούς, τόσο στημένη κι «ακαδημαϊκή» μοιάζει ουσιαστικά για όλους τους υπόλοιπους. 

Εκδήλωση κι έκδοση για τον Θόδωρο Αγγελόπουλο 

Την Πέμπτη 19 Δεκεμβρίου, στις 19.30, στο βιβλιοκαφέ Έναστρον (Σόλωνος 101 Αθήνα), θα παρουσιαστεί η έκδοση «Κινηματογραφώντας σαν ζωγράφος – το έργο του Θόδωρου Αγγελόπουλου συναντά τη ζωγραφική» του Θανάση Βασιλείου, καθηγητή θεωρίας και πρακτικής του κινηματογράφου στη Σχολή Σταυράκου και το Πανεπιστήμιο Μασσαλίας, στη Γαλλία. Ομιλητές θα είναι, πλην του συγγραφέα, ο κριτικός κινηματογράφου, συγγραφέας και εκδότης του περιοδικού «Το Δέντρο» Τάσος Γουδέλης και ο καθηγητής Ιστορίας Τέχνης και Θεωρίας του Πολιτισμού στο Πολυτεχνείο Θανάσης Μουτσόπουλος. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Vakxikon.gr σε έντυπη (προς 10 ευρώ) και ψηφιακή έκδοση (προς 5 ευρώ) στα βιβλιοπωλεία της χώρας. 

Το «αγγελοπουλικό» πλάνο είναι ίσως το πλέον πολυσυζητημένο χαρακτηριστικό του έλληνα σκηνοθέτη. Αναλύσεις επί αναλύσεων, από τις πιο αδύναμες μέχρι τις πιο αριστουργηματικές, αδυνατούν να προσεγγίσουν το κινηματογραφικό έργο του Θόδωρου Αγγελόπουλου, δίχως να περάσουν -αναγκαστικά- από το κεφάλαιο κάδρο-εικόνα-πλάνο. Χωρίς να ξεφεύγει από τον κανόνα αυτόν, ο Θανάσης Βασιλείου επιχειρεί μία ανάγνωση του έργου του έλληνα σκη¬νοθέτη μέσα από μια ξεκάθαρα εικαστική ματιά. Λαμβάνοντας υπόψη τις ομολογημένες επιρροές τόσο του ίδιου του σκηνοθέτη αλλά όσο και του διευθυντή φωτογραφίας της μεγαλύτερης περιόδου του έργου του, Γιώργου Αρβανίτη, ο συγγραφέας αναλύει, αρχικά, πώς δύο έλληνες ζωγράφοι, ο Γιάννης Τσαρούχης και ο Θεόφι¬λος, αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης ως εικαστικό ίχνος της συλλογικής ελληνικής μνήμης, για να καταλήξει στη συνέχεια σε αναπαραστατικούς παραλληλισμούς προτεινόμενους, αποκα¬λύπτοντας -όχι λιγότερο ενδιαφέροντες- μακρινούς αντικατοπτρισμούς, με τα έργα των Ρενέ Μαγκρίτ και Κάσπαρ-Ντέιβιντ Φρίντριχ. Την ίδια στιγμή, μέσα από μια διαδρομή που ξεκινά από τις θεωρίες του Φρόιντ περί μνή¬μης, το παράδειγμα του Μαρσέλ Προυστ και την ποίηση του Γιώργου Σεφέρη, επιχειρείται να αναδειχθεί η σχέση της ανάμνησης με την εικόνα και πώς αυτή η διαδικασία κρύβει ένα από τα γοητευτικότερα εικαστικά χαρακτηριστικά του έλληνα σκηνοθέτη. Το ενδιαφέρον δε συνίσταται έτσι, απλά, στο να αποδειχθεί μια οποιαδήποτε εικαστική συγγένεια μέσα από μία σύγκριση πινάκων με πλάνα, αλλά, κυρίως, στο ότι οι Αγγελόπουλος και Αρβανίτης, πολύ συχνά, σκέφτονταν όπως οι ζωγράφοι. 

*Η στήλη Στοπ Καρέ δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Το Χωνί (15-12-13). Κριτικές μπορείτε να αναζητήσετε και στο κινηματογραφικό πόρταλ www.sevenart.gr (12-12-13).