14 Ιαν 2014

Ντίνο Καμπάνα, ο ορφικός τραγουδιστής


Επιλογή - Μετάφραση: Στράτος Προύσαλης 
Πρόλογος: Νέστορας Πουλάκος 

Από τους μεγαλύτερους Ιταλούς ποιητές του 20ου αιώνα, ο Ντίνο Καμπάνα ήταν διάσημος τόσο για τη σύνθεση των περίφημων Ορφικών Τραγουδιών όσο και για τη θυελλώδη σχέση του με την ποιήτρια Sibilla Aleramo. Ανήκε στο ρεύμα των καταραμένων ποιητών των πρώτων δεκαετιών του περασμένου αιώνα. O Καμπάνα ήταν μια προσωπικότητα που στιγμάτισε την ιταλική ποίηση. Γεννήθηκε στο Μαράντι της Φλωρεντίας στα 1885, σ` ένα οικογενειακό περιβάλλον άλλοτε γαλήνιο άλλοτε ταραχώδες. Και ο πατέρας του Τζιοβάνι, δάσκαλος σε δημοτικό σχολείο, και η μητέρα του Φανή έπασχαν από νευρωτικές και μανιοκαταθλιπτικές διαταραχές στη συμπεριφορά τους. Φυσικά αυτή η κατάσταση επηρέασε τόσο τον Ντίνο, όσο και τον μικρότερο αδερφό του Μανόλιο. Στα 12 του χρόνια εμφάνισε τα πρώτα συμπτώματα νευρωτικών διαταραχών, μια κατάσταση που θα τον ακολουθήσει μέχρι το τέλος της ζωής του. Η πορεία των σχολικών του σπουδών ήταν ασταθής, αφού πέρασε από μια σειρά σχολείων διαφόρων περιοχών, χωρίς ποτέ να καταφέρει να προσαρμοστεί στο εκάστοτε περιβάλλον, εξαιτίας αποκλειστικά και μόνο της ψυχικής του υγείας. Τελικά στα 1904 εγγράφεται στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια στο τμήμα της χημείας, ένα χρόνο αργότερα μεταπηδά στο Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας στο τμήμα της φαρμακευτικής, αντιμετωπίζοντας όμως τεράστιες δυσκολίες στην ολοκλήρωση των σπουδών του. Μοναδική του φυγή, απόδραση και ελπίδα δεν ήταν άλλη από την ποίηση. Προκειμένου να ξεφύγει από την κατάσταση στην οποία βρισκόταν, ξεκινά τα ταξίδια του σε χώρες της Ευρώπης, κάνοντας διάφορες δουλειές, χωρίς όμως να καταφέρει ποτέ το επιθυμητό αποτέλεσμα. Απόρροια των περιπλανήσεών του ήταν, στα 1906, η σύλληψή του από την αστυνομία και ο εγκλεισμός του σε ίδρυμα, αφού πρώτα περιπλανήθηκε στην Ελβετία και τη Γαλλία. Οι γονείς του, λίγους μήνες αργότερα, τον στέλνουν σε συγγενείς τους στη Λατινική Αμερική πιστεύοντας πως εκεί θα μπορούσε να ανακτήσει την ταραγμένη του ψυχική υγεία. Σκοτεινό, πάντως, παραμένει το σημείο αυτό στη ζωή του Ιταλού ποιητή, αφού δεν υπάρχουν στοιχεία ως προς τη χρονολογία του ταξιδιού, τον τελικό προορισμό, τον τρόπο ζωής του καθώς και για το ταξίδι της επιστροφής του. Θεωρείται ότι τουλάχιστον για δυο χρόνια περιφερόταν στην Αργεντινή, ώσπου στα 1909 επέστρεψε στην περιοχή της Φλωρεντίας. Αρχικά συλλαμβάνεται εκεί και μπαίνει σε ίδρυμα, στη συνέχεια ταξιδεύει για το Βέλγιο, όπου συλλαμβάνεται εκ νέου και στέλνεται από τις αρχές στη γενέτειρα πόλη του, το Μαράντι. Την περίοδο 1906-13, ο Ντίνο Καμπάνα συνθέτει τα Ορφικά Τραγούδια, τα οποία εκδίδονται ένα χρόνο αργότερα με δικά του έξοδα. Αρχικά το χειρόγραφο το είχε δώσει στον ποιητή-ζωγράφο Ardengo Soffici για πιθανή έκδοση. Εκείνος όμως το χάνει, με αποτέλεσμα ο Καμπάνα να ξαναγράψει τα ποιήματά του (στα 1971 βρέθηκε το αρχικό χειρόγραφο μαζί με πράγματα του ποιητή Soffici -εκπληκτικότερο δε όλων είναι ότι τα ποιήματα είναι περίπου όμοια, εμπλουτισμένα κυρίως κατά τη δεύτερη απόπειρα του Καμπάνα). Συνολικά τυπώθηκαν πεντακόσια αντίτυπα, εκ των οποίων τα περισσότερα πουλήθηκαν από τον ίδιο τον Ιταλό ποιητή στα καφέ της Φλωρεντίας. Στα 1916, ύστερα από ποικίλες περιπλανήσεις, γνωρίζει τη συγγραφέα Sibilla Aleramo, μια γυναίκα και μια ταραχώδη σχέση που σημάδεψαν τη ζωή του. Δυο χρόνια αργότερα κλείνεται και πάλι σε ψυχιατρικό ίδρυμα, μέρος στο οποίο θα μπαινοβγαίνει μέχρι τον θάνατό του, τον Μάρτη του 1932. Ο Ντίνο Καμπάνα στιγμάτισε, ουσιαστικά, την παγκόσμια ποίηση με τη συλλογή της ζωής του Ορφικά Τραγούδια. Μια σειρά λυρικών ποιημάτων, που δουλεύτηκαν για χρόνια και αποτέλεσαν σημείο αναφοράς της ιταλικής ποίησης. 

Επιλογή από τη συλλογή Canti Orfici του 1914 

Η Ελπίδα 

Για την αγάπη των ποιητών 
Πριγκίπισσα των μυστικών ονείρων 
Στα φτερά των ζωντανών σκέψεων επανέλαβε ξανά και ξανά 
Πριγκίπισσα τα τραγούδια σου: 
Ω εσύ μακρυμαλλούσα των βουβών τραγουδιών 
Ωχρή αγάπη των περιπλανώμενων 
Πνίξε τα άσβηστα δάκρυα 
Δώσε ανάπαυλα στις μυστικές αγάπες 
Ποιός τις σιωπηλές πόρτες 
Κοίτα που η Νύχτα 
Τίς έχει ανοιχτές στο άπειρο; 
Υποτάσσονται οι ώρες: με το όνειρο που χάθηκε 
Υποτάσσεται η ωχρή Μοίρα 
............................................................................................ 
Για την αγάπη των ποιητών, πόρτες 
Ανοιχτές του θανάτου 
Στο άπειρο 
Για την αγάπη των ποιητών 
Πριγκίπισσα το όνειρό μου χάθηκε 
Στις αβύσσους της Μοίρας