9 Φεβ 2014

Το τείχος του μίσους και της ντροπής


Του Νέστορα Πουλάκου 

Οσκαρική είναι η κινηματογραφική εβδομάδα που διανύουμε μια και η πρόταση της στήλης, η παλαιστινιακή ιστορία «Omar», συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πέντε ταινίες που θα διεκδικήσουν το Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας. Ενώ, ο «Δικός της» του Σπάικ Τζόουνς, με την εκπληκτική ερμηνεία του Χοακίν Φοίνιξ, συνδυάζει τη μοναξιά, την ανάγκη για έρωτα και το σύγχρονο στείρο τεχνολογικό περιβάλλον, κερδίζοντας πέντε οσκαρικές υποψηφιότητες. Πέρα από την ελληνική παραγωγή «Το δέντρο και η κούνια», για την οποία θα μιλήσουμε παρακάτω, προβάλλονται ακόμη: η κυπριακή ταινία «Η χαρά και η θλίψη του σώματος» του Ανδρέα Πάντζη, με τον Γιώργο Χωραφά, η βιογραφία «Μαντέλα: ο δρόμος προς την ελευθερία», το ριμέρικ του κλασικού, πια, «Ρόμποκοπ» του 1987, και η κωμωδία «Delivery man» με τον Βινς Βον. 

Το τείχος του μίσους και της ντροπής 

Πόσα και πόσα έχουν γραφτεί και ειπωθεί για τα τείχη του μίσους; Άλλοτε για εκείνο που διχοτομούσε το Βερολίνο, μέχρι που γκρεμίστηκε το 1989 χωρίς ποτέ, βέβαια, να επαναφέρει –αυτή η συμβολική κίνηση- την ομαλοποίηση στις σχέσεις των δυο πληθυσμών. Και πόσο εξακολουθεί να πληγώνει το τείχος του μίσους και της ντροπής στη Μέση Ανατολή, χωρίζοντας τις ζωές και τις ψυχές Ισραηλινών και Παλαιστινίων, στην Ιερουσαλήμ, στη Λωρίδα της Γάζας, στα Κατεχόμενα εδάφη, εντείνοντας το χρόνιο διπλωματικό, αλλά κυρίως βαθιά ανθρώπινο αυτό πρόβλημα; Στο σημείο αυτό τοποθετεί την ιστορία του ο Χάνι Αμπού-Ασάντ, ο οποίος μετά τον θρίαμβο στις Χρυσές Σφαίρες με την εξίσου συγκλονιστική ταινία «Παράδεισος Τώρα», επιστρέφει με τον «Omar»: την ταινία για έναν νεαρό Παλαιστίνιο με πολλά όνειρα. Θέλει να αγαπήσει και να ερωτευτεί. Θέλει να φύγει μακριά και να ζήσει ελεύθερος. Θέλει να αγωνιστεί για την αδικία που υφίσταται η πατρίδα και ο λαός του. Θέλει να διασκεδάζει και να μιλάει έντονα με τους παιδικούς φίλους του. Ο Ομάρ, όμως, εντέλει θα γίνει άθελα του (;) πρωταγωνιστής σε ένα δράμα όπου η Ιστορία, η Πολιτική, ο Αγώνας, ο Έρωτας, η Φιλία και η Προδοσία θα μπλεχτούν και θα γίνουν ένα κουβάρι που δύσκολα θα ξετυλιχτεί χωρίς απώλειες και στενοχώριες. Ο «αίλουρος» Ομάρ, που συνηθίζει να περπατάει και να σκαρφαλώνει στο τείχος της ντροπής και του μίσους με περίσσιο θάρρος, αποφεύγοντας περίτεχνα τις «τυφλές» σφαίρες των Iσραηλινών στρατιωτών, είναι ο «ήρωας» που θα διαλύσει φιλίες, έναν έρωτα και κυρίως θα γίνει το επίκεντρο ενός ακόμα Ιστορικού επεισοδίου Ισραηλινών και Παλαιστινίων, που περιέχει κυνηγητά, απειλές, θύματα και μπόλικες προδοσίες. Ο Αμπού-Ασάντ κινηματογραφεί σφιχτοδεμένα μια ιστορία που στα χέρια ενός δυτικού σκηνοθέτη θα γινόταν ένα περιπετειώδες διπλωματικό επεισόδιο αλά Μπορν. Εδώ, όμως, οι ρυθμοί του καταιγιστικού θρίλερ εναλλάσσονται με τη ανθρώπινη ματιά και τις ζυμώσεις της ψυχής και της καρδιάς, αναδεικνύοντας την τραγωδία που «αναγκάζονται» να υφίστανται οι διωγμένοι Παλαιστίνιοι. Καθότι δεν μπορούν να ζήσουν όπως θα ήθελαν, να ερωτευτούν, να κάνουν όνειρα, να διασκεδάσουν φιλίες. Η τραγική μοίρα θα τους ακολουθεί, όντας αναγκασμένοι να παλεύουν καθημερινά με το ανθρώπινο τέρας που ύψωσε ένα τείχος, λες και είναι τα τελευταία μιάσματα επί της Γης. Ή διαφορετικά οι ανεπιθύμητοι σε εδάφη, που η Ιστορία έχει καταγράψει ως ιερά, γεμάτα με αγάπη, συμπόνια, ειρήνη και αδελφότητα για τον συνάνθρωπο. Αλήθεια, που είναι όλα αυτά και κανείς δεν τα βλέπει, δεν τα ακούει, δεν τα αισθάνεται; 

Οικογενειακή «γιορτή» 

Καλά κρυμμένα μυστικά, ανομολόγητα πάθη και ιστορίες που κρύβονταν επιμελώς κάτω από το χαλί, αποκαλύπτει το ταξίδι της Ελένης, μιας διακεκριμένης καθηγήτριας ιατρικής που ζει και δουλεύει στο Λονδίνο, στην Ελλάδα, όπου μαζί με την κόρη της επισκέπτονται τον παππού. Εκεί, όμως, τα πάντα ανατρέπονται εν μια νυκτί, κι ένα «περίεργο» κουβάρι ξετυλίγεται φέρνοντας στο φως επώδυνα πράγματα και καταστάσεις που οι πρωταγωνιστές αγνοούσαν, αν όχι δεν υποψιαζόντουσαν καν. Το «Δέντρο και η κούνια» είναι μια καλοστημένη κινηματογραφική δουλειά που διακρίνεται για τους ήρεμους αφηγηματικούς της χρόνους και για την καλλιτεχνική της αρτιότητα (σε… σημείο εκνευρισμού!) Με επίκεντρο ένα οικογενειακό σύμπλεγμα που απορρέει από το ευρύτερο μεταναστευτικό ζήτημα, το οποίο απασχολεί την επικαιρότητα στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια, μια και όλοι οι πρωταγωνιστές της ταινίας ήταν ή είναι ακόμη «ξένοι», μετανάστες δηλαδή σε χώρες που θα πρέπει να αγωνιστούν για να επιβιώσουν, παρακολουθούμε πως δομούνται και αποδομούνται σχέσεις χρόνων μέσα σε λίγες στιγμές. Χαλαροί ρυθμοί, χωρίς εξάρσεις και ιδιαιτέρως έντονες στιγμές, η πρωτοεμφανιζόμενη σκηνοθέτις Μαρία Ντούζα λέει με καθαρή ειλικρίνεια την ανθρωποκεντρική ιστορία της, χωρίς να προκαλεί -δημιουργώντας απλούς και καθημερινούς χαρακτήρες. Από την άλλη μεριά όμως, αυτή η ηρεμία οδηγεί σε ατονία, με αποτέλεσμα στο τέλος της ιστορίας να μην έχει υπάρξει ούτε μια στιγμή που «εν βρασμώ ψυχής» θα έχει ταρακουνήσει τα νερά της ψυχής και του μυαλού του θεατή. Με άλλα λόγια, ναι μεν αλλά… 

Omar *** 
Το δέντρο και η κούνια ** 

*Η στήλη Στοπ Καρέ δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα ΤΟ Χωνί (9-2-14). Κριτικές ταινιών μπορείτε να διαβάζετε και στο κινηματογραφικό πόρταλ www.sevenart.gr (6-2-14).