19 Ιουν 2014

Ανθολογία σύγχρονης ισπανόφωνης ποίησης [Ανθολόγηση-μετάφραση: Άτη Σολέρτη, Vakxikon.gr 2014]


Της Άτης Σολέρτη

Καλησπέρα σε όλους!

Καταρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους παρευρισκόμενους στην παρουσίαση της Ανθολογίας σύγχρονης ισπανόφωνης ποίησης, που ξεκίνησα να μεταφράζω προ διετίας. Το κοινό, τον αρχισυντάκτη του «Βακχικόν» Νέστορα Πουλάκο, τον εξαιρετικό συγγραφέα και μεταφραστή Τάσο Ψάρρη, τη Φλάβια Κομπάνυ, αυτή τη σπουδαία συγγραφέα που μου έκανε την τιμή να εμπιστευτεί το έργο της σε μένα προς μετάφραση.

Η ιδέα για τη δημιουργία αυτού του βιβλίου όπως έχω αναφέρει και στην εισαγωγή του βιβλίου, ξεκίνησε μέσω της γνωριμίας μου με τον αξιόλογο ποιητή και μεταφραστή Μάριο Ντομίνγκες Πάρρα με καταγωγή από τα Κανάρια Νησιά, όταν ο ίδιος με προσέγγισε για να μεταφράσει κάποια ποιήματά μου στα ισπανικά. Να αναφέρω πως ο Μάριο εκτός από το πολύ σημαντικό εκδοτικό έργο που έχει στο ενεργητικό του ως ποιητής και μεταφραστής της ελληνικής, της αγγλικής και της πορτογαλικής γλώσσας στην ισπανική, συνεργάζεται και με το αξιόλογο περιοδικό “El Perseguidor”, με έδρα την Τενερίφη όπου και συστήνει Έλληνες ποιητές στο αναγνωστικό κοινό των Καναρίων Νήσων. Και φυσικά η αγάπη του προς τον ελληνικό πολιτισμό και τα ελληνικά γράμματα δεν σταματά εκεί. Μελλοντικά σχεδιάζει να δημιουργήσει και να εκδώσει μια δίγλωσση ανθολογία σύγχρονης ελληνικής αλλά και κυπριακής ποίησης. Του εύχομαι ό,τι καλύτερο! Μπορεί ο Μάριο να μην είναι εδώ σήμερα μαζί μας όμως η παρουσία του έστω και νοητά νομίζω θα συντροφεύει πάντα το παρόν εγχείρημα.

Νιώθοντας την ανάγκη λοιπόν μετά κι εγώ με τη σειρά μου να ανταποδώσω στον Μάριο τη μεγάλη τιμή που μου έκανε να «με μεταφράσει», πήρα την απόφαση να μεταφράσω κι εγώ κάποια ποιήματά του στα ελληνικά. Και φυσικά αυτό ήταν η αρχή για τα υπόλοιπα που θα ακολουθούσαν.  

Αυτό που πρωταρχικά μου έκανε εντύπωση, όπως με πληροφόρησε ο Μάριο, ήταν πως οι δημιουργοί των Καναρίων Νήσων δυσκολεύονται πολύ να βγάλουν προς τα έξω το έργο τους εκδοτικά. Ο ίδιος το λέει πολύ ωραία στο επίμετρο του βιβλίου πως τους περικυκλώνει μια «ωκεάνια φυλακή». Μετά, από περιέργεια περισσότερο, άρχισα να επισκέπτομαι blogs λογοτεχνών και ποιητών από τα Κανάρια Νησιά, να διαβάζω τις σκέψεις τους, να εκπλήσσομαι από την αγάπη που έχουν για τον ελληνικό πολιτισμό, από τις εμπνεύσεις τους… και να θέλω να μεταφέρω όλα αυτά και σε άλλους αναγνώστες… Θα ήταν κρίμα να «αποκλειστούν» για άλλη μια φορά.

Έκανα λοιπόν τις πρώτες απόπειρες να μεταφράσω έργα κάποιων ποιητών, στην πορεία ενθουσιάστηκαν κι άλλοι με αυτή την «ανταλλαγή», επικοινώνησαν με τον Μάριο και ύστερα μαζί μου, οι μεταφράσεις πλήθαιναν… και μέσω μιας συζήτησης που είχαμε με τον Νέστορα αποφασίσαμε να φτιάξουμε το παρόν βιβλίο με περισσότερη ποίηση. Περιλαμβάνοντας δηλαδή ποιήματα και από άλλα ισπανόφωνα μέρη. Έτσι στο παρόν βιβλίο συναντάμε ποιητές με καταγωγή από τα Κανάρια Νησιά (όπως ήταν και ο αρχικός στόχος), από την Ισπανία, τη Λατινική Αμερική (Αργεντινή, Βενεζουέλα, Ουρουγουάη) και το Μεξικό. 

Και πάλι εδώ ο ρόλος του Μάριο ήταν σημαντικός. Εκτός από το να μου «συστήσει» τους ποιητές που παρουσιάζονται εδώ, είχε και την επίβλεψη της μεταφραστικής μου δουλειάς. Μου έδωσε πολύτιμες συμβουλές σχετικά με το δύσκολο αυτό έργο της μετάφρασης. Μου έλυσε απορίες, μου επεξήγησε ιδιωματικές εκφράσεις, μου εξέφρασε τη γνώμη του πριν απ’ όλους για τα ποιήματα που δημιούργησα εκ νέου. Κάτι που είχε μεγάλη βαρύτητα για μένα, εφόσον θαυμάζω τον Μάριο για τις γνώσεις του και τη μοναδική ικανότητά του να ερμηνεύει κάθε κείμενο τόσο πιστά. 

Γιατί όπως έχει πει και ένας άλλος σημαντικός Ισπανός ποιητής και μεταφραστής της ελληνικής γλώσσας, ο Χουάν Μανουέλ Μαθίας (μου έκανε επίσης την τιμή να μου εμπιστευτεί ποιήματά του για να τα μεταφράσω): al traducir un poema, el texto traducido debe ser, cueste lo que cueste, otro poema. – Όταν μεταφράζει κανείς ένα ποίημα, το μεταφρασμένο κείμενο οφείλει να είναι, πάση θυσία, ένα άλλο ποίημα.

Και αυτό είναι και το μεγαλύτερο στοίχημα που βάζει κάθε μεταφραστής με τον εαυτό του. Οφείλει να πλάσει ένα νέο ποίημα αλλά πρώτα πρέπει να γίνει τα μάτια του ποιήματος που του προσφέρεται, εκείνου του ποιήματος που του δανείζει την πρώτη ύλη του για να δημιουργήσει.

Οφείλει να διατηρήσει ανόθευτη την ωραιότητά του, να κρατήσει το ύφος του λόγου του, τις ρίμες, τις παρηχήσεις του, όλα τα σχήματα λόγου που συναντά στο κείμενο, προκειμένου να μείνει πιστός στο μεγαλείο του πρωτότυπου. Όμως, η παγίδα της αλλοτρίωσης στη μεταφορά των νοημάτων, σαν το σαράκι θα ροκανίζει πάντα την ξύλινη βάση του, το σκελετό του. Και κάπως έτσι κρίνεται η κατάληξή του, το έργο του. Αλλά αυτό ανοίγει άλλο κεφάλαιο προς συζήτηση… Φαντάζομαι δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για να το αναλύσουμε… 

Αυτό που θέλω να πω είναι πως ο Μάριο ήταν πάντα εκεί και τον ευχαριστώ θερμά για την τόσο αρμονική και ουσιαστική συνεργασία!

Θα ήθελα να σταθώ επίσης και στα κριτήρια σύμφωνα με τα οποία επιλέχθηκαν οι συγκεκριμένοι ποιητές. Εμείς σε αυτή την ανθολογία δεν προσπαθήσαμε να προβάλλουμε μόνο έργα καταξιωμένων ποιητών. Ούτε έργα ενός συγκεκριμένου λογοτεχνικού ύφους. Προσπαθήσαμε να οργανώσουμε μια ανθολογία γεμάτη αγάπη για την ποίηση, μια ανθολογία που σέβεται πρώτα απ’ όλα τον αναγνώστη. Γιατί είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου πως η ποιότητα δεν συνάδει πάντα με την δημοτικότητα του εκάστοτε δημιουργού ή την απήχηση που τυχαίνει να βρίσκει το έργο του κάποιες φορές. Έτσι, παρουσιάζονται εδώ έργα και νεότερων ποιητών, δώσαμε βήμα ακόμα και σε αυτούς που δεν έχουν εκδώσει ακόμα κάποιο βιβλίο. Ωστόσο, συμπεριλάβαμε και μεγάλες λογοτεχνικές φωνές με σημαντικό έργο πίσω τους, που έχουν βραβευτεί αλλά και σπουδαίες καλλιτεχνικές μορφές που δεν περιορίζονται μόνο στην έκφρασή τους μέσω της λογοτεχνίας. Έχουν συμμετάσχει επίσης ηθοποιοί, μουσικοί, περφόρμερς.

Τώρα, σχετικά με το περιεχόμενο του βιβλίου, θεώρησα σωστό να συμμετέχει κάθε δημιουργός με 3 ποιήματα καθαρά δικής του επιλογής για να υπάρξει αντικειμενικότητα και ομοιομορφία. Σε περίπτωση που παρατηρήσετε να συμβαίνει κάτι άλλο, αυτό είχε να κάνει με τη βούληση του εκάστοτε δημιουργού. Και αυτό γιατί δεν ήθελα να δυσαρεστήσω κανέναν. Αντιλαμβάνομαι ως δημιουργός κι εγώ η ίδια, πόσο μεγάλη είναι η χαρά του κάθε ποιητή όταν επικοινωνεί το έργο του και δη σε μια άλλη χώρα. Δεν υπήρξε επ’ ουδενί καμιά διάθεση από μέρους μου να μεροληπτήσω σε βάρος κάποιων. Να τονίσω επίσης, πως η σειρά που τηρήθηκε για την εμφάνιση των ποιητών στο βιβλίο, συμπίπτει με τη σειρά αποστολής των ποιημάτων τους.

Συνεπώς, ως κύρια μεταφράστρια του βιβλίου, αντιμετώπισα την όλη διαδικασία της μετάφρασης με σεβασμό και προσοχή προκειμένου να αποδώσω τα νοήματα όσο πιο πιστά γίνεται και ελπίζω πραγματικά να έχω καταφέρει να ανταποκριθώ αντάξια στο παρόν εγχείρημα. Αποτελεί για μένα τη μεγαλύτερη ευχή!

Στο σημείο αυτό, αξίζει να γίνει αναφορά σε κάτι που λέω και στον πρόλογο του βιβλίου και που θεωρώ πολύ σημαντικό. Η επαφή με την ποίηση δεν περιορίζεται μόνο στο χαρτί και φυσικά δεν έχει γλώσσα. Η γλώσσα της είναι πάντα μία, ίδια. Κοινή για όλους όσους μπορούν να την αντιληφθούν. Μπορεί να ντύνει τις λέξεις της με διαφορετικό τρόπο, να συνδυάζει αλλιώς τα γράμματά της, να τοποθετεί σε άλλες θέσεις τους τόνους της, να αλλάζει σκηνικό… Όμως η αίσθηση που θα αφήνει θα είναι πάντα ίδια. Το ουράνιο τόξο της μαγικά θα ανυψώνεται και θα διασταυρώνει εκείνη την ευθεία που ενώνει γη με ουρανό, η οποία είναι και πάλι μία. Η ίδια. Όμοια για όσους μπορούν να την αντιληφθούν.

Κλείνοντας, θα ήθελα για ακόμα μια φορά να ευχαριστήσω από καρδιάς όλους τους σπουδαίους ποιητές που συμμετέχουν στην ανθολογία και που με τίμησαν εμπιστεύοντάς μου το έργο τους προς μετάφραση. 

Εύχομαι αυτός ο γόνιμος λογοτεχνικός διάλογος να συνεχιστεί και στο μέλλον με παρόμοια εγχειρήματα.

Ελπίζω το βιβλίο να βρει απήχηση για να σπάσει επιτέλους η «κατάρα» κάθε τύπου εκδοτικής φυλακής.

Σας ευχαριστώ όλους για την προσοχή σας!