29 Ιαν 2015

Ποίηση σε αλλόκοτη εποχή


Του Δήμου Χλωπτσιούδη

Στις δύσκολες εποχές η ποίηση μπορεί να ενδυναμώσει, να ισχυροποιηθεί, αρκεί να αποζητά νέες φόρμες, νέες εκφραστικές διεξόδους. Δύναται όχι μόνο να λειτουργεί ως παρηγοριά σε εποχές αβεβαιότητας, αλλά και να αφυπνίζει. Δεν πρόκειται για επαναστατικό κάλεσμα ούτε για ιαχές ανατροπής. Με τη διαχείριση του συναισθήματος μπορεί να οδηγήσει στη συνειδητοποίηση του παρόντος και διαμορφώνει συναισθηματικά τη δική της ονειρική αντιπρόταση.
Και τούτο το επιτυγχάνει απόλυτα ο Κλεομένης Παπαϊωάννου στην πρώτη κιόλας εμφάνισή του στα ελληνικά γράμματα με την ποιητική συλλογή «Γράμμα σε αλλόκοτη καρδιά» (vakxikon.gr, 2014). Από τον τίτλο ακόμα η συλλογή μας προσκαλεί στην ανάγνωση (και απαγγελία) ενός γράμματος. Η ποιητική επιστολή απευθύνεται στο αλλόκοτο θυμικό του σύγχρονου ανθρώπου, του καταπιεσμένου κατοίκου της πόλης, του μοναχικού όντος που κρύβεται μέσα σε μια απρόσωπη κοινωνία.
Η συλλογή περιέχει ποιήματα ολιγόστιχα με αποφθεγματική διατύπωση και παιγνιώδη διάθεση, εμπλουτισμένη με λυρικό σαρκασμό. Ο δημιουργός αξιοποιεί δημιουργικά την μεταπολεμική ποιητική παράδοση (από τον Αναγνωστάκη και τον Πατρίκιο μέχρι τον Χριστιανόπουλο) στη μορφή, τη διατύπωση και το περιεχόμενο. Παράλληλα, ανθολογούνται δημιουργίες μέσης έκτασης με εντονότερη εικονοπλαστική δύναμη. Αν και κρατάει αποστάσεις από τη μεταμοντέρνα εικονοπλασία, δημιουργεί παραστάσεις μέσα από την ποιητική αφήγηση.
Ο Παπαϊωάννου εντάσσεται στη "γενιά της κρίσης". Η ποιητική του είναι κοινωνιοϋπαρξιακή. Απέχοντας από την υπαρξιακή αναζήτηση της λογοτεχνικής μας παράδοσης, είναι στην ουσία της κοινωνική με υπαρξιακά-ανθρωποκεντρικά στοιχεία. Τόσο το α΄ πληθυντικό γραμματικό πρόσωπο όσο και το β΄ ενικό, ορίζουν τον κοινωνικό χαρακτήρα της ποιητικής του, συνθέτοντας μία ανθρωπιστική και κοινωνιοκεντρική συλλογή.
Οι κοινωνικές αναφορές καλύπτουν όλη τη συλλογή.  Από την ατομική μοναξιά μέχρι την απονέκρωση των σύγχρονων νέων και τις εκατόμβες των μεταναστών. Μέσα από την ποιητική του ξεπηδά μια κραυγή αγωνίας για τον περιθωριοποιημένο άνθρωπο, τον καταναλωτή ειδήσεων και συνθημάτων.
Η απογοήτευση εναλλάσσεται με το όνειρο και την ελπίδα, η ειρωνεία κι ο πόνος ακολουθείται από την αγανάκτηση και την οργή. Μα η ποίησή του δεν είναι πολιτική. Η ποίηση έχει τη μαγική ικανότητα να κρύβει την πολιτική θέτοντας σε εγρήγορση το συναίσθημα ώστε εκείνο να μετατραπεί σε πολιτική σκέψη.
Η γλώσσα του διακρίνεται από έναν έντονο λυρισμό, που διατηρεί μία αφανή μελωδικότητα και έναν μεταμοντέρνο ρυθμικό στίχο. Οι επαναλήψεις λέξεων σε συνθέσεις που υποστηρίζουν τη μουσικότητα αποφεύγοντας τις υπερβολές. Στο αντίποδα, η αποφθεγματική διατύπωση συνθέτει μία ιδιαίτερη ρυθμικότητα που στηρίζεται στη λανθάνουσα ειρωνεία. Η κατάλληλη τοποθέτηση λέξεων, η επιλεκτική μεταχείριση επιθέτων και σημείων στίξης, διαμορφώνουν τον ξεχωριστό ρυθμό της συλλογής.
Είναι γεγονός ότι η νέα ποιητική γενιά δεν έχει ακόμα διαμορφώσει τη δική της ταυτότητα. Αναζητά τη νέα φόρμα, οικοδομεί ακόμα το νέο ύφος. Η ίδια η κοινωνία όμως γεννά εκείνες τις καταστάσεις που την τροφοδοτούν. Αρκεί οι νέοι ποιητές να βγουν στο δρόμο κι εκεί να αναζητήσουν το νεωτερισμό που ελπίζουν να προσφέρουν στην Ποίηση και την Τέχνη.
Και είναι πράγματι αισιόδοξο νέοι άνθρωποι, σαν τον Παπαϊωάννου, να αντιμετωπίζουν τη ζωή και την ποίηση με ελπίδα. Καταδεικνύουν ότι η ποίηση ακόμα τροφοδοτεί τις ψυχές των ανθρώπων με όνειρα, ότι το κυνήγι των λέξεων και η χαρτογράφηση των συναισθημάτων ακόμα μαγεύει παρά τις δύσκολες συνθήκες.

*Η βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο ενημερωτικό portal www.tvxs.gr (28-1-15).