25 Σεπ 2015

O ζωντανός νεκρός - Ουίλκυ Κόλλινς (εκδόσεις Vakxikon.gr 2015)


Του Γιώργου Βαϊλάκη

Tα έργα του είναι γεμάτα με εγκλήματα, απάτες, μυστήριο, έρωτες, προδοσίες, οικογενειακές συνωμοσίες και ψυχολογικές εντάσεις. Και, βέβαια, είναι ο δεξιοτέχνης της πλοκής των ανατροπών, του σασπένς, των αναπάντεχων λύσεων, ενώ διαθέτει σε περίσσεια την ικανότητα να κινεί τους χαρακτήρες του -με εξαιρετική μαεστρία- ανάμεσα σε εκπληκτικά γεγονότα και απρόβλεπτες εξελίξεις.

Μάλιστα, αυτό ακριβώς είναι που δίνει στους ήρωές του τη ζωντάνια που έχουν οι ανομολόγητες σκέψεις, τα εξεγερμένα πάθη και τα καλά κρυμμένα μυστικά. Ο λόγος για τον Ουίλκυ Κόλλινς (1824- 1889), τον «πατέρα του αγγλικού μυθιστορήματος μυστηρίου», αλλά και τον σπουδαίο εικονογράφο του ανθρώπινου ασυνειδήτου, που θα δημιουργούσε μερικά κλασικά αριστουργήματα. Κατασκοπία, μυστικές οργανώσεις, θρίλερ, ίντριγκες, συγκίνηση και ερωτικά πάθη, με φόντο τη βικτωριανή εποχή συναποτελούν και την πρώτη ύλη της εμβληματικής «Γυναίκας με τα άσπρα» (1860), με τον συγγραφέα να συνθέτει ένα παζλ γεγονότων που προκαλούν κλιμακούμενη αγωνία -από κεφάλαιο σε κεφάλαιο- για το τι θα γίνει παρακάτω. Η γυναίκα του τίτλου είναι η Ανν Κάθερικ, μια αινιγματική φιγούρα ντυμένη πάντα στα άσπρα η οποία είναι κλεισμένη στο ψυχιατρείο από έναν λόρδο, τον Πέρσιβαλ Γκλάϊντ, εξαιτίας ενός μυστικού που γνωρίζει και μπορεί να του καταστρέψει τη ζωή. Η γυναίκα με τα άσπρα, όμως, παρότι καθορίζει την πορεία του μυθιστορήματος απέχει από το να είναι και η πρωταγωνίστρια της ιστορίας: Η καταιγιστική πλοκή φέρνει τον αναγνώστη από έκπληξη σε έκπληξη, με τον κάθε πρωταγωνιστή να ακολουθήσει τη δική του μοιραία διαδρομή. Αναμφίβολα, ένα πρωτοποριακό μυθιστόρημα που ανήκει στη «συγκινησιακή λογοτεχνία», η οποία συνδύαζε τις συγκινήσεις της μεσαιωνικής μυθοπλασίας με τον ψυχολογικό ρεαλισμό της σύγχρονης θεματογραφίας. Κάπως έτσι, ο Κόλινς και οι μιμητές του κατόρθωσαν να εκσυγχρονίσουν τη φρίκη του μεσαιωνικού μυθιστορήματος. Οπως χαρακτηριστικά σχολίασε αργότερα ο Χένρυ Τζέημς: «Στον Κόλλινς πρέπει να πιστωθεί η εισαγωγή στη μυθιστοριογραφία των πλέον απίστευτων μυστηρίων, αυτών που καραδοκούν έξω από τις πόρτες μας». Και, πράγματι, ο Ουίλκυ Κόλλινς κατάφερνε -με απαράμιλλη αφηγηματική δεινότητα- να καθιστά αληθοφανές και πειστικό το πιο παράξενο, ανοίκειο και -κάποιες φορές- εξωφρενικό.

Οπως, για παράδειγμα, συνέβη με τη «Φεγγαρόπετρα» (1868), η οποία έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα ευφυέστερα αστυνομικά μυθιστορήματα όλων των εποχών. Δεν είναι μόνο επιδέξια γραμμένη: Ο Κόλλινς υφαίνει τον ιστό της ίντριγκας με μια τεχνική αξεπέραστη. Και όλα αυτά, αφήνοντας τους χαρακτήρες του να αφηγούνται τα διαδοχικά επεισόδια της πλοκής: Η μέθοδος αυτή, που επιτρέπει τη δραματική και συχνά σατιρική αντιπαράθεση διαφόρων απόψεων, είναι εμπνευσμένη από τα επιστολικά μυθιστορήματα του 18ου αιώνα, με την ίδια ιστορία να μην ποικίλει ως προς τα γεγονότα, αλλά ως προς την ερμηνεία τους. Η υπόθεση της «Φεγγαρόπετρας» αφορά στην κλοπή ενός ανεκτίμητης αξίας διαμαντιού, το οποίο αρχικά ήταν το κόσμημα μιας ινδουιστικής θεότητας και μέσα από μία σειρά από λεηλασίες θα επανεμφανιστεί στο 19ο αιώνα ως γαμήλιο δώρο, το οποίο και πάλι θα κλαπεί.

Η ιστορία της καταραμένης φεγγαρόπετρας, που καταστρέφει μυστηριωδώς όποιον την υφαρπάζει, έμελε να αποτελέσει όχι μόνο ένα συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά και ένα έργο αναφοράς για την περίτεχνη πεζογραφία της μυθοπλαστικής παράδοσης της Δύσης. Αυτό ισχύει και με ένα ακόμα μνημειώδες έργο του συγγραφέα, το «Αρμαντέιλ», ένα κολοσσιαίων διαστάσεων μυθιστόρημα, ένα παράξενο έπος του σκότους που συνδυάζει υποδειγματικά την εντυπωσιακή περιπλοκότητα με μια θαυμαστή διαύγεια: Ολέθριοι έρωτες, δίψα για πλούτο, άνθρωποι σε κρίση ταυτότητας, εκρηκτικές αντιπαλότητες, οικογενειακά μυστικά και -πάνω απ’ όλα- η δολοφονική φαντασία μιας πανούργας γυναίκας συνθέτουν το παζλ αυτού του αριστοτεχνικά σκηνοθετημένου μυθιστορήματος που σκανδάλισε τα ήθη της εποχής του. Εδώ ο Κόλλινς σκιαγραφεί λεπτομερώς το πορτρέτο μιας γυναίκας πιο σύγχρονης, η οποία όχι μόνο απέχει από τον ρόλο της μαριονέτας-έρμαιο της ηθικής και κοινωνικής της θέσης, αλλά -αντιθέτως- διαθέτει μία πολύπλευρη και εν πολλοίς αχαρτογράφητη προσωπικότητα που είναι ικανή για όλα: και για το καλό και για το κακό. Αλλωστε, αυτή είναι και η μέγιστη συνεισφορά του συγκεκριμένου μυθιστορήματος: Ο Ουίλκυ Κόλλινς, τέσσερις δεκαετίες πριν από τη διατύπωση της θεωρίας του ασυνειδήτου από τον Φρόιντ, κινούσε τους ήρωές του σαν να διέθεταν δύο πτυχές: μία φανερή και μία κρυφή.

Οσο για το «Ο ζωντανός νεκρός» (εκδ. Vakxikon.gr) είναι η ιστορία που ανέδειξε τον Ουίλκυ Κόλλινς ως τον «πατέρα του δικαστικού θρίλερ». Οταν ο επιστάτης Τζον Ιάγο εξαφανίζεται μυστηριωδώς από τη φάρμα στο Μόργουικ και στην ασβεστοκάμινο εντοπίζεται ένας σωρός από καμμένα κόκαλα, οι Αρχές θα αναζητήσουν τον δολοφόνο του στις σκοτεινές σχέσεις και τα κρυφά πάθη της οικογένειας Μήντοουκροφτ. Βασισμένη στα αληθινά γεγονότα της υπόθεσης των αδερφών Τζέσι και Στίβεν Μπερν, που καταδικάστηκαν για τη δολοφονία του Ράσελ Κόλβιν στις αρχές του 19ου αιώνα στις ΗΠΑ, η νουβέλα χτίζεται πάνω στην αιώνια φύση της τυφλής δικαιοσύνης. Πρόκειται για μια ιστορία εκδίκησης, προδοσίας, ψευδομαρτυριών, αλλά και αποδεικτικών στοιχείων που -σχεδόν πάντα- παραβλέπονται.

Η ικανότητα του Κόλλινς να ακροβατεί ανάμεσα στο πραγματικό και στο φαινομενικό είναι εκπληκτική: Ολα τα απίθανα γεγονότα που εκτυλίσσονται σε αυτή την ιστορία είναι άκρως αληθινά. Απ' την άλλη, ο,τιδήποτε μοιάζει αληθοφανές, αποτελεί -συνήθως- επινόηση του συγγραφέα...

*To κείμενο δημοσιεύτηκε στην εφ. Ημερησία (20/6/15).