16 Απρ 2016

Απολογισμός 2015: Φεστιβαλικές φιέστες εκ των ενόντων


 Του Νέστορα Πουλάκου

Ήταν αναπόφευκτο να επηρεαστούν τα κινηματογραφικά φεστιβάλ από την οικονομική κρίση, την έλλειψη χρηματοδοτήσεων, το «σφίξιμο» από μεριάς ιδιωτικής χορηγίας, καθώς και τις κρατικές επιδοτήσεις που έρχονται με το σταγονόμετρο. Παρατηρούμε, άλλωστε, την πορεία πολλών από αυτών, όπως και την κατάργηση κάποιων παλιότερων, ήδη από την αρχή των μνημονίων το 2010, όμως φέτος ήταν το αποκορύφωμα, κυρίως λόγω του «παγώματος» του ΕΣΠΑ, το οποίο -κακά τα ψέματα- είχε αντικαταστήσει το Υπουργείο Πολιτισμού, τους Δήμους και τις Περιφέρειες (άλλοτε Νομαρχίες) τα τελευταία χρόνια.
Με τους φορείς που προανέφερα, το «πάρτι» τελείωσε. Και δεν εννοώ τόσο το ΥΠΠΟ, το οποίο εξακολουθεί να δίνει επιδοτήσεις, όχι στο ύψος των παλιότερων αλλά σίγουρα με τον ίδιο, “behind the doors” τρόπο όπως παλιά. Βλέπετε, το Μητρώο Φορέων, μία από τις ορθές καινοτομίες του Παύλου Γερουλάνου, έχει ουσιαστικά σταματήσει να λειτουργεί, και οι όποιες ενισχύσεις που δίνονται εναπόκεινται στους συμβούλους του εκάστοτε υπουργού. Μιλάω κυρίως για τις πολιτιστικές ενισχύσεις των Δήμων και των Περιφερειών, που άλλοτε διοργάνωναν φεστιβάλ κατά το δοκούν ενώ σήμερα είναι τα πρώτα που «κόβουν» από τον προϋπολογισμό τους, παρόλο που θα πρέπει να προσφέρουν ένα κάποιο πολιτιστικό αγαθό στους δημότες τους (πέρα από τις καλοκαιρινές συναυλίες του Αντώνη Ρέμου).
Τα παραδείγματα είναι πολλά, κυρίως αρνητικά, αν και μερικά θετικά υπάρχουν για να μην γίνομαι δραματικός. Πολύπαθο είναι το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Χαλκίδας, κατά τη γνώμη μου μια αναγκαία διοργάνωση για την ετήσια επισκόπηση του ελληνικού ντοκιμαντέρ, μιας και το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης αρέσκεται στο να προβάλει πρωτίστως το διεθνές προφίλ του. Δήμος και Περιφέρεια κάθε χρόνο προσφέρουν όλο και λιγότερα, παρόλο που άλλη τέτοια διοργάνωση σε Εύβοια και Στερεά Ελλάδα δεν υπάρχει, με αποτέλεσμα το Φεστιβάλ ουσιαστικά να υπολειτουργεί όλα αυτά τα χρόνια. Ακόμη κι έτσι όμως, η ομάδα του Σταύρου Ιωάννου το κρατάει αξιοπρεπές, τουλάχιστον.
Να αναφερθώ στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους; Το μοναδικό θεματικό, ελληνικό φεστιβάλ κινηματογράφου και ένα από τα κορυφαία παγκοσμίως; Το οποίο, αν δεν είχε κάθε χρόνο την «ευαίσθητη χορδή» του εκάστοτε υπουργού (βλέπετε, μπρος στα παιδιά, άπαντες «λιώνουν»…) θα είχε κι αυτό σταματήσει. Είναι γνωστός, αν και υπόγειος και σκοτεινός, ο πόλεμος που δέχεται τόσα χρόνια ο Δημήτρης Σπύρου από την αυτοδιοίκησή του.
Ή, τέλος, στο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας, το τρίτο τη τάξει κινηματογραφικό θεσμό της χώρας μας, το οποίο -τύποις- χρηματοδοτείται από τον βορειοελλαδίτικο δήμο, ουσιαστικά, όμως, ας είναι καλά το ΥΠΠΟ. Υπάρχουν κι άλλα, μικρότερης εμβέλειας αλλά χαρακτηριστικά παραδείγματα: Ας πούμε το Μεσογειακό Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Νέων Κινηματογραφιστών Λάρισας, που γινόταν επί 22 (!) συναπτά χρόνια από την σκηνοθέτρια Στέλλα Μπελέση και αποτελούσε μια αξιοπρόσεκτη περιφερειακή διοργάνωση που άντεχε στο χρόνο. Σταμάτησε, λοιπόν, λαμβάνοντας οι δημοσιογράφοι την ακόλουθη ανακοίνωση-σημείο των καιρών που ζούμε (αναφέρομαι στα ποσά που θα διαβάσετε, για όσους γνωρίζετε από διοργάνωση κινηματογραφικών φεστιβάλ): «…Οι χρηματοδοτήσεις που είχε εγκρίνει το Υπουργείο Πολιτισμού για τα έτη 2010 και 2011 και ανέρχονταν σε 5.000 ευρώ για το κάθε Φεστιβάλ δεν εκταμιεύθηκαν ποτέ. Για το 2012 ο Πολιτιστικός Οργανισμός Λάρισας συνεισέφερε το ποσόν των 2.700 ευρώ, για το 2013 το ποσόν των 500 ευρώ και για το 2014 δεν συνεισέφεραν κανένα ποσό. Τα τρία τελευταία χρόνια η Περιφέρεια Θεσσαλίας συνεισέφερε ποσά από 1.300-2.000 ευρώ…»
Υπάρχει βέβαια και η αισιόδοξη πλευρά: Αυτή που μας λέει ότι «ξεφύτρωσαν» όχι ένα, ούτε δύο, αλλά τρία περιφερειακά φεστιβάλ ντοκιμαντέρ, ναι καλά διαβάζετε, ντοκιμαντέρ παρακαλώ, στην Καλαμάτα, στη Μυτιλήνη και στην… Ιεράπετρα της Κρήτης. Αυτή που λέει, επίσης, ότι ένας «λαμπρός» νέος της πόλης της Νάουσας, ο 33χρονος Νίκος Κουτσογιάννης, ο οποίος αναδείχθηκε μέσα από την εξαιρετική διοργάνωση του Διεθνούς Φεστιβάλ της πόλης του επί δέκα χρόνια, χωρίς ποτέ να είχε την «ανάγκη» κανενός κρατικού φορέα καθ’ ολοκληρίαν, έφτασε να βγει… δήμαρχος! Όπως και το γεγονός ότι εξακολουθεί να επιβιώνει το Be there! Corfu Animation Festival στην Κέρκυρα, για πέμπτη συνεχή χρονιά – κανονικό παιδί της «κρίσης» αυτό. Αν και στα νησιά μας γίνονται ωραία πράγματα: για παράδειγμα η Σύρος του animation, απέκτησε και ένα «αδελφάκι», το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Σύρου. Η Πάτμος, παρά τις προ πενταετίας δυσκολίες που αντιμετώπισε, δουλεύει πάνω-κάτω στα πρότυπα της Νάουσας και «συγκεντρώνει» τα φώτα της δημοσιότητας φέρνοντας μέχρι και τον Αλεξάντερ Πέιν. Ενώ το άλλοτε meeting point των μικρομηκάδων στην Αθήνα, το Psarokokalo, πρώτα ταξιδεύει σε Αντίπαρο, Μύκονο και Ύδρα και μετά έρχεται στην πόλη.
Στις μεγαλουπόλεις τώρα, τα δεδομένα είναι διαφορετικά. Τα παραδοσιακά φεστιβάλ ψάχνουν πόρους για να αντέξουν και οι νέοι διοργανωτές έξυπνες ιδέες. Στην Αθήνα, το πιο σινεφίλ φεστιβάλ της πόλης, το Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, βγαίνει με «ενάμιση άνθρωπο», όπως λέει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Ν.Φ. Μικελίδης, ενώ οι «εναλλακτικές» Νύχτες Πρεμιέρας έχουν παραμερίσει ουσιαστικά τον κρατικό φορέα κι αντέχουν χάρη στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Το φεστιβάλ γίνεται, κατά βάση, με χορηγίες και μάλλον δείχνει το δρόμο για το μέλλον αυτής της χώρας εν γένει. Υπάρχει και το παράδειγμα του Φεστιβάλ Γαλλόφωνου Κινηματογράφου, που χρόνο με το χρόνο συρρικνώνεται σε μέρες, υπολείπεται σε ιδέες και δεν διαθέτει πια καλεσμένους τύπου Κατρίν Ντενέβ και Ζαν Ρένο, όπως παλιότερα. Μάλλον, η «μαμά» Γαλλία κλείνει σιγά-σιγά τη στρόφιγγα.
Ανακαλύπτουμε όμως έξυπνα, θεματικά φεστιβάλ. Όπως το Food Film Festival και το Adventure Film Festival, που έκαναν την εμφάνισή τους φέτος. Όπως, επίσης, το Horrorant Film Festival Fright Nights αλλά και το Queer Film Festival, που προσφέρουν στους Αθηναίους σινεφίλ πολυποίκιλη κινηματογραφική κουλτούρα. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην Θεσσαλονίκη, με το Taratsa Films Festival, με αυτόν τον -αν μη τι άλλο;- πρωτότυπο τίτλο. Και μιας και μιλάμε για τη Θεσσαλονίκη, ώστε να κλείσουμε αυτόν τον φεστιβαλικό απολογισμό, τα δυο θεσμικά φεστιβάλ της πόλης, είτε το θέλουν είτε δεν το θέλουν κάποιοι, οφείλουν να παραδεχτούν ότι ξαναέγιναν, και τυπικά, κρατικά. Ο προϋπολογισμός τους, ναι μεν πετσοκόφτηκε ελέω κρίσης και χρεών (τα οποία βέβαια δεν θέλουν να τα αφήσουν ήσυχα, ακόμη υπάρχουν), μπορεί η λάμψη των μεγάλων σκηνοθετών και ηθοποιών να μην υπάρχει πια (εν μέρει κακώς), όμως η «καραμέλα» που πιπιλούσε ο διευθυντής και μας κουνούσε το δάχτυλο, ότι δηλαδή «το φεστιβάλ γίνεται με χρήματα του ΕΣΠΑ, όχι του ελληνικού δημοσίου», λες κι ότι αυτό το περιβόητο ΕΣΠΑ δεν είναι, εμμέσως, χρήματα των Ελλήνων πολιτών και ότι δεν πηγαίνουν, κατά βάση, σε δημόσιους φορείς, δεν υφίσταται πια. Τα δύο φεστιβάλ της πόλης εξακολουθούν να «αρμέγουν» τον κρατικό προϋπολογισμό, χωρίς να κάνουν το αυτονόητο, δηλαδή την ετήσια επισκόπηση και επιβράβευση της ελληνικής ταινίας, αλλά δυστυχώς μόνο την ανάδειξη του Ισλανδού αλλά και… Μεξικανού φίλου. Άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε δηλαδή, με δύο φεστιβάλ, που όσο κι αν ακούγεται τετριμμένο, συνεχίζει να μην υποστηρίζει την κινηματογραφική παράδοση της πόλης, και στα καθ’ υμάς, την πλειάδα των κινηματογραφικών κριτικών και συναδέλφων μας, οι οποίοι βλέπουν τις δουλειές να μειώνονται παρόλο που υπάρχουν δύο θεσμοί εκατομμυρίων στην πόλη τους.

*To κείμενο δημοσιεύτηκε στην ετήσια έκδοση της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου, ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ 2015.